26.1.2008

Trương Kiến

Dương Quốc Anh dịch

  http://www.talawas.org/talaDB/showFile.php?res=12094&rb=0402

Công cuộc cải cách và mở cửa tại Trung Quốc khởi động năm 1978, đến nay đã 30 năm và những thay đổi trời long đất lở của nó ai cũng thấy. Thay đổi nhiều lắm, một đôi lời khó mà nói hết.

Thế nhưng trong tiến trình ba mươi năm cải cách và mở cửa đó, đã có một số người nhanh chóng giầu lên, trở thành triệu phú, chục triệu phú, thậm chí trăm triệu phú và giầu hơn nữa; nhưng cũng có không ít người rơi vào nhóm người dễ bị tổn thương, lâm vào cảnh nghèo khó giày vò.

Cái gì đã khiến cho số ít người nhanh chóng giầu lên trở thành những triệu phú, chục triệu phú, trăm triệu phú và giầu hơn nữa? Và cái gì đã khiến đông đảo đại chúng công nông rơi vào cảnh nghèo khó giày vò? Nguyên nhân căn bản là quyền lực. Người có quyền lực nhanh chóng giầu lên; kẻ không có quyền rơi xuống nhóm người dễ bị tổn thương, lâm vào cảnh nghèo nàn khó khăn.

Người giầu sở dĩ giầu là vì giầu quyền lực; người nghèo sở dĩ nghèo là vì nghèo quyền lực.

Kết quả của ba mươi năm cải cách và mở cửa cho thấy rõ, quyền lực đã trở thành công cụ và thủ đoạn có hiệu quả nhất để giầu có.

Có quyền lực nhanh chóng giầu lên, trở thành nhóm người có thế mạnh; không có quyền lực lâm vào cảnh nghèo khó, rơi vào nhóm người dễ bị tổn thương. Đó là hiện tượng xã hội cơ bản nhất trong ba mươi năm cải cách và mở cửa.

Trong toàn bộ quá trình cải cách và mở cửa, chỉ cần anh khống chế được quyền lực là sẽ kịp thời chuyển hoá thành hiệu quả kinh tế, bất kể là quyền lực gì. Quyền lực lớn: được nhiều; quyền lực nhỏ: được ít; không có quyền: không được gì.

Hiệu quả cao và tốc độ nhanh của việc có quyền lực sẽ giầu, đã làm cho khẩu hiệu “chăm chỉ làm giầu” nêu ra hồi đầu cải cách và mở cửa rốt cuộc đã trở thành trò cười của những kẻ giầu có.

Từ khi cải cách và mở cửa đến nay đã đề xuất lý luận xây dựng kinh tế là công tác trung tâm, đồng thời vứt bỏ lý luận cách mạng chính trị giữ địa vị đứng đầu. Chính sách này một dạo được sự đồng thuận rộng rãi. Thế nhưng cùng với thực tiễn của quan niệm xây dựng kinh tế là trung tâm, lý luận này đã bị dị hoá thành mưu cầu lợi ích kinh tế cá nhân là trung tâm. Các quan chức với quyền lớn trong tay đã kịp thời chuyển hoá quyền lực có hiệu quả thành thu nhập kinh tế cá nhân, quyền lực trở thành công cụ có hiệu quả nhất để kiếm tiền nhanh chóng.

Xem xét từ phương châm chính trị lớn, thấy lý luận để cho số ít người giầu lên trước, chính sách ưu đãi xây dựng, phát triển đặc khu kinh tế, sự bố trí phát triển miền Đông trước, miền Trung sau, sau nữa là miền Tây, không có cái nào là không thể hiện tác dụng to lớn của quyền lực, ai giầu trước, ai giầu sau, ai không nên giầu, ai phát triển trước, ai phát triển sau, đều bị kẻ khống chế quyền lực sắp xếp, cũng như vậy, của cải cũng bị những kẻ khống chế quyền lực chi phối.

Theo tin tức đã đưa, số triệu phú Trung Quốc hiện nay chỉ thua nước Mỹ, đứng thứ hai trên thế giới; và một bản thống kê khác cho thấy, trong số triệu phú ở Trung Quốc có tới chín phần mười là con em cán bộ cấp cao. Có phải là con em cán bộ cấp cao rất giỏi, rất thông minh chăng? Chẳng ai tin điều đó. Đây chính là chứng cớ có sức mạnh rằng quyền lực đã chuyển hoá thành thu nhập kinh tế.

Quan quyền là quyền lực thu được lợi ích lớn nhất trong toàn bộ quá trình cải cách và mở cửa, và cũng là thắng lợi lớn nhất trong quá trình phân phối lợi ích của cải cách và mở cửa. Không chỉ những quan chức khống chế quan quyền có thể nhanh chóng giầu lên mà vợ con, họ hàng, thân thuộc cho đến bạn bè của họ, dưới sự chiếu rọi quyền lực của họ cũng nhanh chóng giầu lên. Chín phần mười triệu phú là con em cán bộ cấp cao là ví dụ thực. Cần phải nói thêm, hiện tượng đó không chỉ tồn tại trong quan chức cấp cao và con em họ mà trên thực tế, trong các quan chức lớn nhỏ các cấp, hiện tượng gà chó lên trời đó cũng vô cùng phổ biến. Với tư cách là những người dân bình thường, chúng ta không có cách nào biết được số liệu thống kê chính xác, nhưng trong lòng những người sinh sống ở Trung Quốc đều rất rõ điều đó.

Tuy vậy trong quá trình cải cách và mở cửa, quyền lực chuyển hoá thành tiền tài không chỉ ở trên quan quyền trực tiếp, mà những quyền lực lớn lớn nhỏ còn lại như quyền lực khống chế kinh tế, quyền lực khống chế thương mại, quyền lực khống chế học thuật, quyền lực khống chế giáo dục, quyền lực khống chế y tế, quyền lực khống chế đất đai, quyền lực khống chế thông tin v.v…, chỉ cần bạn có quyền lực khống chế một công việc nào đó là đều có thể kịp thời, có hiệu quả chuyển hoá thành lợi ích kinh tế, đều có thể kịp thời có hiệu quả chuyển hoá thành tiền tài đích thực.

Vì thế một trong những đặc trưng lớn nhất của ba mươi năm cải cách và mở cửa là quyền lực là công cụ và thủ đoạn có hiệu quả nhất để nhanh chóng kiếm tiền.

Thời kỳ đầu và giữa cải cách và mở cửa, do vật chất còn tương đối thiếu thốn nên quyền lực khống chế vật tư thương mại, quyền lực đặt mua đã trở thành thủ đoạn chủ yếu để một số người nào đó nhanh chóng giầu lên.

Trong thời kỳ giữa và sau của cải cách và mở cửa, do vật tư đã tương đối phong phú, nên quyền lực thương nghiệp không còn là thủ đoạn chủ yếu để nhanh chóng giầu lên nữa.

Dưới tình hình tiêu dùng leo thang, đề cao đãi ngộ học hàm học vị được qui định một cách cứng nhắc, các quyền lực khống chế học thuật, quyền lực khống chế giáo dục, quyền lực khống chế y tế, quyền lực khống chế đất đai, quyền lực khai thác đất đai, quyền lực khống chế tài chính, quyền lực khống chế thông tin v.v… cũng đã trở thành quyền lực nhanh chóng giầu lên chủ yếu.

Khi quyền lực khống chế học thuật trở thành thủ đoạn kiếm tiền nhanh chóng của tinh anh trí thức, ví dụ như quyền khống chế quan điểm học thuật, quyền thẩm định các loại hạng mục, quyền thẩm định, công bố luận văn, quyền xét duyệt học hàm học vị, quyền ra đề thi và biên tập tài liệu kiểm tra, quyền xuất bản phát hành v.v… đều là thủ đoạn kiếm tiền có hiệu quả nhất của quyền lực khống chế học thuật… Những hành vi kiếm tiền của những người có quyền lực khống chế học thuật đã làm cho danh tiếng của các chuyên gia, học giả, giáo sư vốn được người đời tôn trọng bị sa sút lớn, bị một số người gọi trại là gạch gia (gần đồng âm với chữ chuyên), máu giả (gần đồng âm với chữ học) giáo thú (gần đồng âm với chữ thụ) v.v…

Số lượng luận văn của Trung Quốc vào loại mấy nước đứng hàng đầu trên thế giới, nhưng tỷ lệ dẫn dụng chỉ đứng sau hơn một trăm, đó là kết quả trực tiếp của việc dùng quyền lực khống chế học thuật kiếm tiền.

Vào thời kỳ giữa và sau của cải cách và mở cửa, các tinh anh trí thức đã từ lão chín thối ^[1] một bước nhảy lên trở thành nhóm người có thế mạnh, chỉ đứng dưới những kẻ khống chế quan quyền. Nguyên nhân căn bản của điều này là kết quả của việc những người khống chế quan quyền đã chia một phần quyền lực cho họ.

Khống chế quyền lực giáo dục cũng là thủ đoạn kiếm tiền quan trọng trong thời kỳ sau của cải cách và mở cửa, chi phí cho chọn trường trung học cơ sở, tiểu học, chi phí cho việc chọn trường trung học phổ thông chất lượng cao, và học phí cao của các trường này, học phí cao ngất tại các trường đại học cũng như chi phí cho quan hệ khi vào học trường tốt, phí dạy thêm v.v… là thể hiện chủ yếu của quyền lực giáo dục kiếm tiền.

Do giá thành giáo dục cao ngất, đến trường học tập lại là con đường duy nhất để chứng tỏ trình độ học vấn nên người ta không thể không tới trường, không thể không nộp học phí cao.

Cách nêu thị trường hoá giáo dục đã khiến giáo dục cũng thành công cụ nhanh chóng kiếm tiền của những người khống chế quyền lực giáo dục. Việc điên cuồng kiếm tiền của những người khống chế quyền lực giáo dục đã khiến đọc không nổi sách thành một trong ba ngọn núi lớn của dân chúng phổ thông, và cũng làm dấy lên sự bất mãn cực lớn của dân chúng phổ thông. Và cũng làm cho giáo viên giống như quan chức, chuyên gia, học giả, giáo sư, thầy thuốc trở thành nhóm người bị chửi trên mạng nhiều nhất.

Mâu thuẫn giữa thày thuốc và người bệnh gay gắt lên là kết quả trực tiếp được tạo ra giữa các nhân viên công tác trong ngành y tế vội vã kiếm tiền với những người bệnh không thể nào tiếp nhận nổi. Những đơn thuốc lớn nhiều tiền, những chi phí khám chữa bệnh khai khống, thái độ cứng nhắc, lại càng làm cho người ta không chịu đựng nổi. Chi phí khám chữa bệnh cao ngất khiến không thể khám nổi bệnh cũng đã trở thành một trong ba ngọn núi lớn của dân chúng bình thường từ ngày cải cách đến nay.
Thời kỳ giữa và sau của cải cách và mở cửa trong việc cải cách nhà ở dưới sự kích thích của cái gọi là tiêu dùng leo thang, giá nhà, giá đất cứ từng bước tăng cao, điều này làm cho những người có quyền quản lý nhà đất, những người có quyền lực khai thác đã trở thành những người giầu lên nhanh nhất. Đồng thời với việc những người khống chế quyền lực này nhanh chóng giầu lên, mua không nổi nhà cũng đã trở thành một trong ba ngọn núi lớn của trăm họ phổ thông từ ngày cải cách và mở cửa tới nay.
Từ cải cách mở cửa đến nay, tất cả đều hướng về tiền, tiền đã trở thành tiêu chuẩn để người ta đo lường mọi cái, điều này đã làm cho cơ cấu tài chính nắm và khống chế tiền của trở thành ngành hàng kiếm tiền dễ nhất.

Sự thực của ba mươi năm cải cách và mở cửa nói với chúng ta, quyền lực là công cụ làm giầu có hiệu quả nhất. Chỉ cần có quyền lực, bất kể là quyền lực gì đều có thể nhanh chóng giầu lên, từ hộ một vạn đồng ^[2] thời kỳ đầu cải cách và mở cửa đến hiện nay số triệu, trăm triệu phú đứng thứ hai trên thế giới…, trong quá trình làm giầu không có cái nào là không quan hệ chặt chẽ, không thể chia tách với quyền lực cả. Còn đại chúng công nông không có quyền lực thì đã lũ lượt rơi vào nhóm người dễ bị tổn thương.

Quyền lực là thủ đoạn kiếm tiền có hiệu quả nhất, là một trong ba đặc trưng lớn nhất của ba mươi năm cải cách và mở cửa, đặc trưng này xuyên suốt toàn bộ quá trình cải cách, hiện tượng này trong thời kỳ đầu và giữa của cải cách được cho là “pháp chế chưa kiện toàn” mà tồn tại rộng rãi, nhưng vào thời kỳ giữa và sau của cải cách và cho đến hiện nay, sau khi đã chế định vô số “kiện toàn pháp chế” của luật pháp thì đặc trưng này vẫn tồn tại rộng rãi, hơn nữa hình thức thể hiện của quyền lực kiếm tiền cũng chẳng có sự bất đồng căn bản nào.

Vì vậy nói, quyền lực là công cụ và thủ đoạn chủ yếu để kiếm tiền từ khi cải cách và mở cửa đến nay là vì quyền lực kiếm tiền có tính hiệu quả cao và tính phổ biến. Cách nói “không có quan nào là không tham” được dân chúng phổ thông đồng thuận đó là cảm thụ có sức mạnh nhất. Trong đó quan quyền là công cụ kiếm tiền hiệu quả nhất, còn lại, nếu nhân viên nói chung của một số ngành có quyền lực như quyền lực thương mại, quyền lực học thuật, quyền lực giáo dục, quyền lực y tế, quyền lực khai thác và quản lý nhà đất, quyền lực tài chính, quyền lực khống chế thông tin v.v… thì họ cũng đều có thể giầu lên nhanh chóng.

Tóm lại, sự thực ba mươi năm cải cách và mở cửa nói với chúng ta, chỉ cần anh có quyền lực là đều có thể giầu lên nhanh chóng, có hiệu quả. Trong quá trình cải cách và mở cửa, quyền lực là công cụ làm giầu có hiệu quả nhất là thủ đoạn làm giầu có hiệu quả nhất. Người giầu sở dĩ giầu là vì giầu quyền lực; người nghèo sở dĩ nghèo là vì nghèo nàn quyền lực.

Bản tiếng Việt © 2008 talawas

 

^[1]Tên gọi tỏ ý rất kinh thường phần tử trí thức trong thời Cách mạng Văn hoá (ND)
^[2]Khi đó dân chúng còn rất nghèo, một vạn Nhân dân tệ (bằng khoảng hơn 20 triệu đồng Việt Nam) đã là khoản tiền rất to, là mơ ước, phấn đấu của nhiều người dân bình thường Trung Quốc lúc bấy giờ. (ND)

Nguồn: Hua xia kuai di ngày 23/01/08