Đối Thoại Website: Doi-Thoai.com Email: toasoandoithoai@yahoo.com
|
Tham nhũng tại các dự án đầu tư công ích tác hại ra sao? |
2006.02.24
Lê Dân, phóng viên đài RFA
http://www.google.com/firefox?client=firefox-a&rls=org.mozilla:en-US:official
Trong thời gian qua đã có nhiều vụ tham nhũng ở cấp cao bị phát hiện. Trong đó có nhiều vụ khó tưởng tượng nổi là tiền ở đâu ra mà nhiều thế? Hàng triệu đôla chỉ để cá cược bóng đá cho vui, xuất xứ từ đâu? Lê Dân tìm hiểu và trình bày như sau.
Trong thời gian qua đã có nhiều vụ tham nhũng ở cấp cao bị phát hiện. AFP PHOTO
Tính đến ngày 20 tháng Hai, cơ quan điều tra bộ Công an đã chính thức niêm phong 7 chiếc xe hơi trong số 12 chiếc được xác định là của cựu tổng giám đốc PMU 18 Bùi Tiến Dũng "cho mượn".
Thế nhưng phòng Cảnh sát Giao thông Công an Hà Nội thông báo trong những năm qua, riêng tại địa bàn Hà Nội, PMU 18 dưới sự lãnh đạo của ông Bùi Tiến Dũng đã đăng ký tới 108 chiếc xe. Kết quả điều tra ban đầu cho thấy đây đều là những chiếc xe mới, trị giá rất cao vì được phép nhập khẩu nguyên chiếc theo chế độ "phục vụ dự án".
Báo chí hài hước cho rằng số xe đó của cơ quan Bùi Tiến Dũng mua còn nhiều hơn tổng số nhân viên PMU 18, trong khi số xe mà ban Quản lý Dự án này sử dụng chỉ đếm trên đầu ngón tay.
Những số tiền khổng lồ đó ở đâu ra nếu không từ các dự án mà PMU 18 quản lý? Cơ quan Quản lý Dự án số 18 này trực thuộc bộ Giao thông-Vận tải, cùng một số cơ quan thuộc những bộ khác tổ chức thực hiện nhiều công trình do quỹ ODA tài trợ. Đây là chữ viết tắt theo Anh ngữ của Official Development Aid, tức Quỹ Phát triển Chính thức.
Mới hồi cuối tuần trước, phó giáo sư tiến sĩ Trần Ngọc Thơ, thuộc đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh, trong bài đăng trên Tuổi Trẻ Chủ nhật về "Báo cáo Phát triển Việt Nam năm 2005 của Ngân hàng Thế giới" đã có đoạn đề cập tới việc này mà chúng tôi xin thuật lại nguyên văn "Đặc thù kiểu Việt Nam có thể dẫn đến nguy cơ về một khái niệm rất mới, đó là tham nhũng tài chính.
Trong hơn 10 năm qua, đã có biết bao nghị quyết về chống tham nhũng. Thế nhưng khối u tham nhũng ngày càng vô phương cứu chữa. Gặp phải thảm trạng này, kinh nghiệm chống tham nhũng của các quốc gia vô địch về tham nhũng đáng là bài học để tham khảo.
Bài tham luận của phó giáo sư tiến sĩ Trần Ngọc Thơ
Tài sản tài chính này có nguy cơ bị tham nhũng và lãng phí rất cao. Nguồn vốn ODA cho ngành giao thông vận tải, vốn được quản lý theo một quy trình rất chặt chẽ, lại có thêm sự giám sát của nhà tài trợ nước ngoài, thế mà vẫn còn bị các con bạc triệu đô tùng xẻo".
Phó giáo sư Trần Ngọc Thơ cho biết là nhà tài trợ vốn ODA lớn nhất là chính phủ Nhật đã chính thức có phản ứng với chính phủ Việt Nam về vụ này.
Về công tác giám sát việc sử dụng nguồn vốn ODA, chúng tôi hỏi thăm ông Ian Fox, chuyên gia của Ngân hàng Phát triển Á châu tại Hà Nội, cho biết:
“Quý vị biết là chúng tôi có một chính sách chống tham nhũng rất bao quát. Chính sách đó chi phối mọi việc khi chúng tôi thực hiện dự án, kể cả việc hậu kiểm khi dự án hoàn thành. Như vậy mà nạn tham nhũng cũng khó tránh khỏi hoàn toàn.”
Về Quỹ Phát triển Chính thức, thứ trưởng Tài chánh Lê thị Băng Tâm từng cho báo chí biết vay ODA là nợ ngân sách, phải hoàn trả dù là có lãi suất thấp, ưu đãi. Bà nói thêm là thực tế cho thấy đã có nhiều dự án được cấp vốn ODA rồi thực hiện không tốt, không có khả năng trả nợ, cuối cùng phải bị âm thầm xóa đi.
Các quốc gia và tổ chức quốc tế tài trợ giúp Việt Nam do tính ngoại giao tế nhị, nên khi tìm thấy có gì không ổn thì họ chỉ khéo léo báo tin cho chính quyền, mà nếu không giải quyết rốt ráo thì họ chỉ lẳng lặng bỏ đi.
Chống tham nhũng
Trở lại bài tham luận của phó giáo sư tiến sĩ Trần Ngọc Thơ, thuộc đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh, đăng trên Tuổi Trẻ Chủ nhật về "Báo cáo Phát triển Việt Nam năm 2005 của Ngân hàng Thế giới", về chống tham nhũng ông viết:
"Trong hơn 10 năm qua, đã có biết bao nghị quyết về chống tham nhũng. Thế nhưng khối u tham nhũng ngày càng vô phương cứu chữa. Gặp phải thảm trạng này, kinh nghiệm chống tham nhũng của các quốc gia vô địch về tham nhũng đáng là bài học để tham khảo.
Bạn nghĩ gì về tệ tham nhũng tại Việt Nam hiện nay? Xin email về Vietweb@rfa.org
Theo đó, cách tốt nhất là phải quay trở về xem xét căn nguyên mang tính quyết định nhất của căn bệnh: đó là đã có những lỗ hổng, hoặc sai lầm cơ bản nào từ chính sự vận hành của hệ thống chính trị".
Trở lại hàng trăm chiếc xe được ban Quản lý Dự án PMU 18 "cho mượn". Ai cũng thấy đó là một hình thức tham nhũng rất tinh vi. Ông Bùi Tiến Dũng tặng xe đắt tiền, thì đương nhiên sẽ được lại quả bằng ân huệ nào đó, mà cả hai bên đều không để lại dấu vết gì.
Những "mưu thần chước quỷ" đó đã khiến Ngân hàng Thế giới trong bản "Báo cáo Phát triển Việt Nam năm 2005" viết rằng "tham nhũng đã lệch khỏi xu hướng chung so với các nước có cùng trình độ phát triển".
Phó giáo sư tiến sĩ Trần Ngọc Thơ của đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh giải nghĩa thế nào là "lệch khỏi xu hướng chung". Ở đây thuật ngữ lệch hướng được sử dụng với ý nghĩa không thể xem thường. Đó là lệch khỏi giá trị, thậm chí lệch khỏi giá trị đạo đức trung bình thường có ở bất kỳ quốc gia nào khác.
Tham nhũng ở nước nào cũng đều là quốc nạn, song Việt Nam bị xếp vào hạng trong 7 quốc gia tham nhũng tệ hại nhất trên thế giới, theo xếp hạng của Diễn đàn Kinh tế Thế giới thì Việt Nam đứng hạng 97 trong số 104 quốc gia được khảo sát, thì quả là điều đáng cho tất cả mọi người cần phải xem lại từ trên xuống.
@@@@@@@@@@@@@@@@@
Thứ Bảy, 18/02/2006, 06:05 (GMT+7)
“Báo cáo phát triển VN” 2005 của WB: Tham nhũng lệch hướng
http://www.tuoitre.com.vn/Tianyon/Index.aspx?ArticleID=123353&ChannelID=3
TTCN - Trước hết, xin bàn về chuyện chống rửa tiền, một công cụ phòng chống tham nhũng rất hiệu quả. Các quốc gia thật tâm chống tham nhũng đều đã ban hành luật chống rửa tiền và hầu hết là thành viên của tổ chức chống rửa tiền quốc tế.
Lần này, VN lại cũng chưa. Cũng không hiểu tại sao chống rửa tiền ở ta chỉ mới ở dạng nghị định, văn bản có giá trị pháp lý dưới luật rất xa, lại còn chưa trở thành thành viên của tổ chức chống rửa tiền quốc tế? Đó là chưa kể nghị định chống rửa tiền lại rất nửa vời. Không thấy đề cập gì đến các đề xuất của tổ chức chống rửa tiền quốc tế, theo đó các quan chức cao cấp của quốc gia (ở ta phải thêm các đại gia là giám đốc doanh nghiệp nhà nước - DNNN) chính là một trong những đối tượng chính “bị” giám sát bởi tổ chức tình báo chống rửa tiền trong nước và quốc tế.
Ngoài ra còn hàng loạt vấn đề khác liên quan đến chống tham nhũng. Những điều tưởng chừng như đơn giản nhất là kê khai tài sản, bắt đầu từ lãnh đạo cao cấp, cũng vẫn là một điều gì đó “lấn cấn”. Chỉ cần một động thái đơn giản, yêu cầu tất cả phải thanh toán qua ngân hàng. Sau này nếu ai đó có bất kỳ tài sản nào nhưng không chứng minh được đã thanh toán qua hệ thống ngân hàng, đích thực tài sản đó là có vấn đề.
Nguy cơ khủng hoảng
Một trong những nguyên nhân chính dẫn đến cuộc khủng hoảng kinh tế toàn diện ở Argentina năm 2001, dẫn đến khủng hoảng chính trị, là do tham nhũng. Ở châu Á, tham nhũng cũng được coi như là nhân tố góp phần tạo ra cuộc khủng hoảng tài chính năm 1997. Ngân sách quốc gia đã bị chia chác bởi chính quyền các cấp và nguồn thu khổng lồ từ việc tư nhân hóa các xí nghiệp quốc doanh độc quyền đã rơi không ít vào túi các quan chức.
Tình trạng này có khác gì với VN? Tiền vay nợ nước ngoài “vô tư” chảy vào túi các giám đốc do đầu tư tràn lan (để được ăn hoa hồng là chính); cổ phần hóa DNNN thì lại biến rất nhanh từ tài sản công... thành của tư nhân. “Báo cáo phát triển thế giới 2005” của WB còn khuyến cáo nguy cơ khủng hoảng tài chính ở VN, nơi có tới hơn 70% tổng tài sản của hệ thống tài chính chỉ do bốn “đại gia” ngân hàng thương mại quốc doanh nắm giữ. Trong khi đó, ổ bệnh tham nhũng lại nằm ở khu vực nhà nước, với cặp “song sinh” là hệ thống ngân hàng thương mại quốc doanh và DNNN “liên kết” với nhau.
Đó là chỉ mới đề cập đến tham nhũng tài sản công. Đặc thù kiểu VN có thể dẫn đến nguy cơ về một khái niệm rất mới, đó là tham nhũng tài sản tài chính. Tài sản tài chính này có nguy cơ bị tham nhũng và lãng phí rất cao. Nguồn vốn ODA cho ngành giao thông vận tải, vốn được quản lý theo một qui trình rất chặt chẽ, lại có thêm sự giám sát của nhà tài trợ nước ngoài, thế mà còn bị các con bạc triệu đô tùng xẻo (nhà tài trợ vốn ODA lớn nhất là Chính phủ Nhật đã chính thức có phản ứng về vụ này).
Trong ngắn hạn, ta có thể tự hào với tốc độ tăng trưởng kinh tế cao, nhưng có khả năng hậu quả sẽ xảy ra trong dài hạn. Bài học từ cuộc khủng hoảng kinh tế ở Argentina là một minh chứng. Kinh tế nước này vẫn tăng trưởng tốt, lạm phát xuống còn gần như 0% trong giai đoạn 1990-2000, cho dù lúc bấy giờ tình trạng tham nhũng, lãng phí vẫn âm thầm diễn ra nghiêm trọng ở nước này.
Đến năm 2000, kho dự trữ ngoại hối của Argentina hoàn toàn cạn kiệt do chỉ phải lo trả các món nợ nước ngoài trước đó. Khủng hoảng kinh tế dẫn đến tổng thống bị lật đổ. Tham nhũng và lãng phí đã làm cho thị trường mất niềm tin về khả năng trả nợ và uy tín lãnh đạo của chính phủ, đó mới chính là nguyên nhân chủ yếu dẫn đến khủng hoảng kinh tế toàn diện và sau đó tất yếu sẽ dẫn đến khủng hoảng chính trị.
Đánh giá của quốc tế về tham nhũng lệch hướng ở VN
“Báo cáo phát triển VN” năm 2005 của WB khuyến cáo mức độ tham nhũng ở VN trong thời gian gần đây đã có những triệu chứng ngày càng xấu đi nghiêm trọng: “Tham nhũng đã lệch khỏi xu hướng chung so với các nước có cùng trình độ phát triển”. Trong lĩnh vực học thuật, thuật ngữ “lệch hướng” được sử dụng với ý nghĩa không thể xem thường. Đó là lệch khỏi các giá trị, thậm chí là cả giá trị đạo đức, trung bình thường có.
Tham nhũng ở nước nào cũng đều là quốc nạn, song việc bị xếp hạng nằm trong số bảy quốc gia có tình trạng tham nhũng xấu nhất trên thế giới (xếp hạng của Diễn đàn Kinh tế thế giới, hạng 97/104 nước) chính là định lượng cụ thể nhất về mức độ của sự lệch hướng, so với các nước có cùng nguy cơ tham nhũng.
Liều thuốc chống tham nhũng
Trong hơn 10 năm qua, đã có biết bao nghị quyết về chống tham nhũng, thế nhưng khối u tham nhũng ngày càng vô phương cứu chữa. Gặp phải thảm trạng này, kinh nghiệm chống tham nhũng từ các quốc gia vô địch thế giới về tham nhũng đáng là bài học để tham khảo. Theo đó, cách tốt nhất là phải quay trở về xem xét căn nguyên mang tính quyết định nhất của căn bệnh: đó là đã có những lỗ hổng hoặc sai lầm cơ bản nào từ chính sự vận hành của hệ thống chính trị (để hiểu thêm vấn đề, xem thêm sách Đương đầu với tham nhũng ở châu Á - NXB Tư Pháp 2005).
Bao giờ chưa dám dũng cảm nhìn thẳng vào những khuyết tật, từ chính bản thân hệ thống, thì chừng đó vẫn chưa thể nào tìm ra được phương thuốc đặc trị chống tham nhũng. Kê khai tài sản, cho dù có từ cấp lãnh đạo cao nhất - ngay cả điều tưởng chừng vô cùng đơn giản như thế cho đến nay vẫn bất khả, hoặc chống rửa tiền, hoặc gì gì đi chăng nữa chắc cũng chỉ là “hoa lá cành”.
Dự thảo báo cáo chính trị Đại hội X của Đảng chỉ nhìn nhận nguy cơ tham nhũng chung chung với vài chữ “tệ quan liêu, tham nhũng, lãng phí vẫn nghiêm trọng”. Thậm chí chỉ nhìn nhận tham nhũng ở mức độ là những khó khăn trở ngại, thay vì là đại dịch. So với những “điểm số” mà các tổ chức quốc tế “chấm” cho VN, so với nhận xét của công luận, đánh giá mức độ tham nhũng như thế là không đúng với thực tế.
Tham nhũng hiện đã có những lệch hướng nghiêm trọng: lệch hướng về một bộ phận trung tâm nào đó, về một vùng miền nào đó, lệch xa so với các quốc gia khác có cùng trình độ. Chỉ có dũng cảm nhìn nhận và đánh giá một cách khách quan mới có thể tìm ra phương thuốc “đặc trị” chế ngự thảm họa này.
Chỉ có như thế (và vẫn chưa muộn) mới hi vọng lấy lại niềm tin từ dân tộc, vốn nổi tiếng là... kiên nhẫn. Và chỉ có như thế vai trò lãnh đạo của Đảng mới được tiếp tục khẳng định một cách tuyệt đối.