Bài của Roger Mitton

Ngày 28-5-2008

Permanent Link

HÀ NỘI - Điều này đã xảy ra từ trước.

Trong những năm đầu thập niên 1990, có một không khí sôi nổi khác thường khi những cuộc cải cách kinh tế của Việt Nam (gọi là đổi mới) được mở bung. Sau nhiều thập kỷ chủ nghĩa cộng sản chính thống đã hầu như phá sản trên quốc gia này, sự thay đổi theo những chính sách kinh tế thị trường tự do hơn đã có một tác động đáng kinh ngạc. Điều kiện sống đã được thay đổi và một cuộc biểu dương lực lượng những nhà đầu tư ngoại quốc cùng lũ lượt kéo đến với ánh mắt dõi theo một thị trường có số dân khoảng 80 triệu.

Thế nhưng quả bóng phồn thịnh nhanh chóng xì hơi. Lề thói công chức bàn giấy, vấn nạn tham nhũng, tâm lý bài ngoại ở các địa phương cũng như bộ máy quan liêu kém linh hoạt đã đuổi nhiều nhà đầu tư phải bỏ chạy.

Tình hình đó nhanh chóng diễn ra cho tới ngày hôm nay khi mà những nhân tố tương tự, bị tồi tệ thêm bởi khả năng quản lý kinh tế kém, đã làm lu mờ hình ảnh mới ngày nào về một đứa trẻ cưng đáng thương của châu Á[new poster boy]. Nhiều thời điểm cho thấy tình hình ở Việt Nam là khắc nghiệt và đang ngày càng khắc nghiệt hơn. Và hầu hết dân chúng đều cảm thấy những hành động của chính phủ là quá ít và quá chậm.

TS Nguyễn Quang A, viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển * đánh giá: "Nguyên nhân chính của tình trạng suy sụp kinh tế là do những chính sách kinh tế của chính phủ kém và không có sự phối hợp."

Việt Nam có tỉ lệ lạm phát tồi tệ nhất Đông Nam Á. Vào tháng trước, nó đã chạm mức 21,4% năm. Mức thâm hụt thương mại được dự đoán sẽ tới 25 tỉ Mỹ kim cả năm nay, đưa nước này đứng vào hàng cuối trong nhóm khu vực.

TS Quang A lưu ý: "Chính phủ luôn nói rằng một mức nhập siêu như vậy là hoàn toàn bình thường. Nó đã tập trung quá nhiều vào việc đạt một mức tăng trưởng cao mà không có sự chú tâm thích đáng cho chất lượng tăng trưởng."

Tính thiển cận đó đã dẫn tới tình trạng cách biệt giàu nghèo diễn ra kinh niên, bằng việc nông dân và công nhân nhà máy nhận ra rằng trong khi họ có thể có thu nhập khá hơn chút ít, thì mức sống lại đang xuống dốc. Điều đó lần lượt đẩy Việt Nam tới nỗi đau trước một loạt các cuộc đình công leo thang chưa từng thấy.

Vào thứ Hai tuần trước, gần 7.000 công nhân tại một nhà máy giày của Đài Loan ở Hải Phòng đã đình công đòi tăng lương và giảm giờ làm. Trước đó một tuần, 3.000 công nhân đã đình công tại một nhà máy nhựa của Trung Quốc ở phía bắc Hà Nội. Và khu trung tâm công nghiệp quanh Thành phố Hồ Chí Minh đã thấy có những cuộc đình công hầu như diễn ra mỗi tuần.

Những công nhân thuộc loại đặc thù kiếm được khoảng 55 Mỹ kim mỗi tháng. Họ cho biết khó có thể tồn tại với mức lương như vậy khi mà giá cả lương thực và xăng dầu đang tăng lên 30% và còn hơn nữa.

Trong khi đó thị trường chứng khoán Việt Nam hiện đang là nơi có diễn biến xấu nhất trên thế giới và đã rớt xuống 63% trong năm qua.

Ông Phan Hồng Quân, người đứng đầu công ty chứng khoán Europe Capital Securities, cho hay: "Nguyên nhân suy sụp của thị trường chứng khoán là do những chính sách kinh tế vĩ mô của chính phủ mạo hiểm và trái ngược nhau."

Ông Jonathan Pincus, kinh tế gia cao cấp của Liên hiệp quốc tại nước này nhận xét: "Những nan đề của Việt Nam là xấu hơn so với các nước láng giềng do những nguyên tắc ứng xử về công khố và tài chính đã bị phá vỡ vào năm 2007 và nó đang tiếp tục kéo dài hơn là những dự đoán tình hình sẽ đảo chiều."

Và trong một động thái đáng lo ngại, công ty xếp hạng rủi ro của Hoa Kỳ Standard & Poor's ** gần đây đã giảm mạnh cách nhìn triển vọng của nó đối với Việt Nam từ mức bền vững tới tình trạng tiêu cực do những quan ngại về tình trạng kinh tế vĩ mô.

Có lẽ không phải là một bất ngờ, những quan ngại đó dường như đã giáng một cú đòn gây sửng sốt cho chính phủ. Xét cho cùng thì nước này đã có được hầu như một thập kỷ mức tăng trưởng hàng năm gần 8% .

Những người tiêu dùng trẻ tuổi của đất nước đã hăm hở chạy theo một thứ triết lý "tiêu trước, trả sau", la lối đòi những chiếc mô tô Piaggio, điện thoại di động Nokia và những mốt quần áo đời mới nhất. Và thật khó mà trách cứ họ, bởi chính phủ đã quá bất lực khi không còn biết tới ngày mai.

Cố nhiên, tỉ lệ lạm phát tăng và vào tháng 11 năm ngoái nó đã đạt mức hai con số. Vào thời điểm đó, chính phủ vẫn khăng khăng rằng tất cả vẫn nằm trong vòng kiểm soát và rằng nó sẽ nhanh chóng chế ngự được lạm phát trong khi duy trì một mức tăng trưởng từ 8 đến 9%.

Hy vọng đó đã sớm tan tành và chính phủ giờ đây đã phải bỏ rơi mục tiêu tăng trưởng xuống 7%. Thậm chí có ít có khả năng sẽ đạt được mức đó.

Vào tháng tới, khi những trợ cấp xăng dầu và các thứ thiết yếu khác sẽ bị dỡ bỏ, mức lạm phát được dự đoán sẽ nhảy vọt lên trên 30%.

Cũng không có nhiều hy vọng rằng thị trường chứng khoán sẽ đi lên từ cõi chết hay tình trạng mất cân đối cán cân thương mại sẽ sớm được giảm bớt. Ông Pincus đánh giá: "Thâm hụt thương mại của Việt Nam trong quý đầu năm nay là 11 tỉ Mỹ kim. Trên cơ sở tính cho cả năm, nó sẽ chiếm 40% GDP.

"Các thị trường quốc tế đang lo ngại rằng Việt Nam không thể đổ tiền ứng cứu cho mức thiếu hụt như vậy, và như là một hệ quả, đồng tiền nội tệ sẽ yếu đi."

Chế độ cộng sản đương quyền cũng đã bị suy yếu. Có một sự nhận thức sáng suốt ngày càng gia tăng rằng đó là khả năng quản lý kinh tế tồi của đảng và những chính sách mâu thuẫn đã dẫn tới cơn khủng hoảng này.

Các nhà báo trong nước đã tỏ ra bạo dạn, có vẻ gần gũi với dân chúng nhiều hơn là bản thân đảng cầm quyền, đã đưa tin tức về tình trạng bất bình với ngôn từ ngày càng mạnh mẽ hơn. Vào tuần trước, tờ nhật báo Thanh Niên với số phát hành lớn nhất đã bất ngờ quất mạnh vào biểu hiện từ những nhà lãnh đạo đảng, khi tỏ ra thiếu năng lực cần thiết để đối mặt với tình trạng rối loạn kinh tế đang gia tăng.

Bài xã luận của nó đã lớn tiếng đặt câu hỏi: "Mục tiêu tăng trưởng 8-9% để lấy đó làm kiêu là gì nếu như đời sống người dân cứ trở nên tồi tệ hơn và cái nghèo vẫn tiếp tục nghèo thêm?"

Đầu tháng trước tờ Vietnam News, vốn vẫn có giọng điệu ôn tồn, đã giăng hàng tít ngay trang đầu khá là táo gan rằng thật kinh ngạc khi lại đổ thêm dầu vào những suy đoán về khả năng tồn tại cho chính phủ của Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng. Bài báo, cũng trích dẫn từ các phương tiện truyền thông khác, đã cho rằng bộ chính trị, ban lãnh đạo cao nhất của Đảng Cộng sản cầm quyền ở Việt Nam, đã đưa ra những chỉ đạo về kinh tế. Hiện tượng đó đã gây ra sự suy đoán tới điều mà nó hàm ý về ông Dũng và đội ngũ của ông đã được bộ chính trị chỉ vẽ cho những việc gì phải làm.

Nhìn chung có thể đồng ý được rằng có một sự rạn nứt trong bộ chính trị giữa những người ủng hộ cách tiếp cận theo chủ nghĩa quốc tế của ông Dũng và những người muốn đẩy tới một giới hạn dân tộc chủ nghĩa hơn, chẳng hạn như ông trùm của đảng Nông Đức Mạnh.

Trước khi xảy ra tình trạng náo loạn kinh tế như hiện nay, vị Thủ tướng đã trông đợi một sự nhất trí lớn. Song giờ đây dường như rõ ràng rằng vị thế của ông có thể bị suy yếu dần nếu như tình hình kinh tế ốm yếu của Việt Nam không được sớm khôi phục hoàn toàn.

Bản tiếng Việt © Ba Sàm 2008

Ba Sàm chú thích:

* Viện Nghiên cứu Phát triển - gọi tắt là IDS - là Viện nghiên cứu chính sách của tư nhân đầu tiên duy nhất ở Việt Nam cho tới nay, quy tụ nhiều kinh tế gia, cựu thành viên-chuyên viên cao cấp của Chính phủ, nhiều người từng ở trong Ban Nghiên cứu của Thủ tướng đã được giải tán cách đây không lâu.

** Standard & Poor's: là công ty chuyên cung cấp dịch vụ tài chính hàng đầu thế giới, được thành lập từ năm 1941, là một bộ phận của tập đoàn The McGraw-Hill, có trụ sở ở New York - (mời vào trang web của công ty nầy)

--------------

The Straits Times (Singapore)
------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Down and out

Roger Mitton

May 28, 2008 Wednesday

HANOI - It has happened before.

In the early 1990s, there was tremendous excitement when Vietnam's economic reforms (doi moi) kicked in. After decades of communist orthodoxy had almost bankrupted the nation, the change to more free-market policies had a startling impact. Living standards were transformed and a cavalcade of foreign investors, eyeing a new market of around 80 million people, flocked in.

But the bonanza soon fizzled out. Red tape, corruption, endemic anti-foreigner sentiment as well as Vietnam's inflexible bureaucracy sent many investors fleeing.

Fast-forward to today when similar factors, compounded by poor economic management, have tarnished Asean's new poster boy. Times are tough in Vietnam and getting tougher. And most people feel the government's actions have been too little, too late.

Dr Nguyen Quang A, director of Hanoi's Institute for Development Studies, said: 'The main reason for the economic downturn is the government's poor and uncoordinated economic policies.'

Vietnam has the worst inflation rate in East Asia. Last month, it hit 21.4 per cent on an annualised basis. Its trade deficit, expected to top $25US billion ($34S billion) this year, puts it at the bottom of the regional league.

Dr Quang A said: 'The government always said an excess of imports over exports was quite normal. It concentrated so much on reaching a high growth rate without paying proper attention to the quality of growth.'

That short-sightedness has led to chronic income disparity, with rural and factory workers finding that while they may be earning a little more, their standard of living is, however, falling. That in turn has led to Vietnam suffering an ever-escalating series of strikes.

Last Monday, nearly 7,000 workers at a Taiwan-owned shoe company in Haiphong went on strike for more money and shorter working hours. A week earlier, 3,000 workers went on strike at a Chinese plastics factory north of Hanoi. And the industrial heartland around Ho Chi Minh City has seen strikes almost every week.

Factory workers typically earn about $55US a month. They say they can no longer survive on that kind of pay when their food and fuel bills are rising at 30 per cent and more.

As for Vietnam's stock market, it is currently the world's worst-performing bourse and has dropped 63 per cent over the past year.

Mr Phan Hong Quan, head of Europe Capital Securities in Hanoi, said: 'The reason for the downturn in the stock market is that the government's macro-economic policies have been risky and inconsistent.'

Mr Jonathan Pincus, senior country economist for the United Nations Development Programme, said: 'Vietnam's problems are worse than its neighbours' because fiscal and financial discipline broke down in 2007 and it is taking longer than expected to reverse this.'

And in an ominous move, US rating company Standard & Poor's recently slashed its outlook on Vietnam from stable to negative because of macroeconomic concerns.

Perhaps not unexpectedly, those concerns seem to have caught the government by surprise. After all, the country had enjoyed almost a decade of around 8 per cent growth yearly.

The country's young consumers had eagerly embraced a 'spend now, pay later' philosophy, clamouring for the latest Piaggio motorbike, Nokia cellphone and designer clothes. And it was hard to blame them, since the government too spent as if there were no tomorrow.

Naturally, the inflation rate rose and last November it hit double digits. At the time, the government insisted everything was under control and that it would soon tame inflation while maintaining a growth rate of 8 to 9 per cent.

That hope was soon shattered and the government has now dropped its growth target to 7 per cent. Few believe even that will be met.

Next month, when subsidies on fuel and other essentials will be lifted, inflation is expected to soar to more than 30 per cent.

Nor is there much hope that the stock market will rise from the dead or that the trade imbalance will lessen soon. Mr Pincus said: 'Vietnam's trade deficit for the first quarter this year was $11US billion. On an annualised basis, this would be 40 per cent of GDP.

'The international markets are concerned that Vietnam cannot finance deficits of that size, and as a result, the local currency, the Vietnam dong, is weak.'

The ruling communist regime has also been weakened. There is a growing perception that it was the party's economic mismanagement and inconsistent policies that have led to this crisis.

Emboldened local reporters, seemingly more in touch with the grassroots than the party itself, have reported discontent in increasingly strong language. Last week, the best-selling Thanh Nien daily lashed out at the way party leaders seem to be clueless in the face of mounting economic turmoil.

Its editorial thundered: 'What's the point of boasting an 8 or 9 per cent growth rate if people's lives get worse and the poor get poorer?'

Early last month, the normally bland Vietnam News carried a bold front-page headline that was such a bombshell it fuelled speculation over the viability of the government of Prime Minister Nguyen Tan Dung. The article, which was also carried in other sections of the Vietnamese media, said the politburo, the highest body of the ruling Vietnam Communist Party, had given economic advice. That caused speculation about what it meant for Mr Dung and his team to be told what to do by the politburo.

It is generally agreed that there is a split in the politburo between those who back Mr Dung's internationalist approach and those who push a more nationalistic line, like party boss Nong Duc Manh.

Before the current economic turbulence, the Prime Minister had looked pretty solid. But it now seems clear that his position could be undermined if Vietnam's ailing economy does not turn around soon.

To view this multimedia content, please enable Javascript.

Tags: 281:kiệtsứcvàbốirối

Thursday May 29, 2008 - 10:37am (ICT) Permanent Link | 5 Comments