Doi Thoai - Tu Do Dan Chu cho To Quoc Viet Nam

Đối Thoại Website: Doi-Thoai.com Email: toasoandoithoai@yahoo.com

Góp ý kiến về “Báo cáo tổng kết một số vấn đề

Lý luận – thực tiễn qua 20 năm đổi mới”

GS. Trần Văn Hà

(Uỷ ban Trung ương MTTQ Việt Nam - Hội nghị Đoàn chủ tịch mở rộng góp ý kiến vào các dự thảo văn kiện đại hội X của Đảng)

Tôi hoan nghênh phương thức làm việc mới lần này của Trung ương và của Uỷ ban TƯ MTTQ Việt Nam để chuẩn bị cho Đại hội X của Đảng. Đặc biệt có báo cáo “Tổng kết một số vấn đề lý luận – thực tiễn qua 20 năm đổi mới”, làm cơ sở cho việc xây dựng báo cáo chính trị tại Đại hội X của Đảng, báo cáo “Phương hướng, nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội 5 năm 2006-2010” và các văn kiện khác của đại hội.

Việc ba đồng chí uỷ viên Bộ Chính trị đến Hội nghị Mặt trận trực tiếp giới thiệu các dự thảo báo cáo các văn kiện chính của Đại hội X, các đồng chí lại ở lại theo dõi hội nghị cả ba ngày, chú ý lắng nghe, ghi chép, tôi chợt nhớ tới một câu nói của tiến nhân “Người lãnh đạo càng ở cấp cao bao nhiêu thì đức nghe càng phải dầy bấy nhiêu”, càng thêm kính mến các đồng chí. Cho nên chúng tôi cũng xác định rõ thêm trách nhiệm của mình phải tâm huyết với sự nghiệp của Đảng, vì dân, vì nước, phải nói thẳng, nói thật theo sự suy nghĩ nghiền ngẫm của mình đối với những vấn đề đã được nêu ra trong các văn kiện.

Rất tiếc rằng văn kiện thì nhiều (8 văn kiện, 270 trang) được xây dựng khá công phu, thời gian nghiên cứu quá ngắn, chỉ có 3 ngày cho nên ý kiến phát biểu có thể chưa được chuẩn xác, chưa có hệ thống. Rất mong được sự chỉ giáo và lượng thứ.

Thời gian có hạn (20 phút), tôi chỉ xin tập trung phát biểu ý kiến đối với “Bản tổng kết một số vấn đề lý luận – thực tiễn qua 20 năm đổi mới”. Điều may mắn đối với tôi hôm nay là được sự có mặt của đồng chí Nguyễn Phú Trọng, người chịu trách nhiệm xây dựng bản tổng kết này. Rất mong sẽ được đồng chí chỉ dẫn cho những gì chưa đạt hoặc cần tiếp tục nghiên cứu thêm.

* *

Điều rất đáng mừng là qua tổng kết đã xác nhận được rõ mục tiêu và bản chất của chủ nghĩa xã hội : Xã hội xã hội chủ nghĩa mà chúng ta đang xây dựng là một xã hội dân giàu, nước mạnh, công bằng dân chủ văn minh. Đó là xã hội do nhân dân làm chủ, có nền kinh tế phát triển cao, bền vững với một hệ thống quan hệ sản xuất tiên tiến phù hợp, có nền văn hoá tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, con người có cuộc sống ấm no hạnh phúc; được phát triển toàn diện; các dân tộc trong cộng đồng Việt Nam đoàn kết, bình đẳng giúp đỡ lẫn nhau cùng tiến bộ, có Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân dưới sự lãnh đạo của Đảng cộng sản, có quan hệ hữu nghị và hợp tác với nhân dân các nước trên thế giới”. Tôi đề nghị nên chăng thêm cụm từ vào sau chữ Đảng cộng sản “gồm các phần tử tiên phong cần, kiệm, liêm, chính” vì hiện nay có nhiều đảng bộ thoái hoá đã bị nhân dân phủ định.

Thế là nỗi băn khoăn day dứt thế nào là xã hội chủ nghĩa, thế nào là định hướng xã hội chủ nghĩa từ hàng chục năm nay đã được tháo gỡ, nhưng nhận thức cũ sai lầm về chủ nghĩa xã hội là không có người bóc lột người, là đấu tranh giai cấp, là chuyên chính vô sản, là vô thần... đã được giải quyết. Một nhận thức mới và đúng đắn như vậy có tác dụng mở rộng khối đại đoàn kết toàn dân, không còn lo sợ gì chệch hướng, tăng thêm bạn, bớt thù.

Tuy vậy, bản báo cáo với nội dung và cấu trúc như đã được giới thiệu mang tính chất một bản báo cáo thành tích qua 20 năm đổi mới. Tôi xin phép được góp ý thêm một số ý kiến vào phần kết luận thông qua phương pháp tình huống đối với một số sự kiện thành công hoặc chưa thành công đã diễn ra trong 20 năm đổi mới. Sự kiện nào cũng cần được điều tra nghiên cứu, phân tích trên quan điểm hệ thống, toàn diện và trên quan điểm lịch sử.

Sự kiện thành công mang tính lịch sử .

1. Từ 10 năm trước khi có Nghị quyết 10/1988 của Bộ Chính trị, kinh tế nông hộ nằm trong kinh tế hợp tác xã thuộc hệ thống nền kinh tế kế hoạch hoá tập trung bao cấp, hàng năm Việt Nam vẫn phải nhập khoảng trên dưới 500.000 tấn lương thực. Từ sau khi có Nghị quyết 10 “sản phẩm” đầu tiên của công cuộc đổi mới, đường lối của Đại hội VI (1986), lương thực tăng đều hàng năm, Việt Nam xuất khẩu trong 15 năm liền, bình quân mỗi năm trên dưới 3 triệu tấn gạo, xếp hàng thứ hai trên thế giới.

Vì sao vậy ? Làm gì và làm thế nào để phát triển thêm cả về số lượng và chất lượng, giữ vững được thị trường thế giới ?

2. Từ sau khi có chủ trương hội nhập, khuyến khích phát triển các thành phần kinh tế, khuyến khích tư bản nước ngoài vào Việt Nam, thập chí đầu tư 100%, đề cao vai trò các doanh gia Việt Nam cả hiện tại và quá khứ (Bạch Thái Bưởi, Nguyễn Sơn Hà, Ngô Tử Hạ...), nền kinh tế Việt Nam khởi sắc hẳn lên. Không những đạt hiệu quả về kinh tế, mà còn đạt nhiều thắng lợi trong mối bang giao quốc tế. Như vậy, với công cuộc đổi mới, Việt Nam đã từ bỏ nền kinh tế kế hoạch hoá tập trung, đã tạm gác ra một bên khái niệm cũ về bóc lột và công thức CVM của Mác, hai đặc thù của CNXH khoa học của Mác. Việt Nam đã ngầm từ bỏ CN Mác – Lênin hay là bổ sung cho chủ nghĩa Mác, hay là phát triển sáng tạo ?

Sự kiện chưa thành công hoặc xấu (tiêu cực) cũng mang tính lịch sử.

1. Việt Nam đã có 30 năm độc lập thống nhất tự do và đã trải qua 20 năm đổi mới 1986-2005, tại sao Việt Nam vẫn thuộc loại nghèo nàn và lạc hậu nhất trên thế giới, với khoảng 500 USD GDP/người, trong khi dó Hàn Quốc đạt 11.000 USD GDP/người; Đài Loan 17.000, Singapore 23.000; Thái Lan 2.500. Riêng Sài Gòn trước năm 1975 gấp khoảng 2 lần Bangkok, thì nay 2005, Bangkok gấp hơn hai lần Thành phố Hồ Chí Minh. Về mặt nghiên cứu lý luận – thực tiễn theo phương pháp sự kiện để giải quyết vẫn đề được sáng rõ hơn (MASI-A – Méthode Analytique et Synthétique des Incidents et concrets – Action) ta có thể đặt câu hỏi tương tự như vậy đối với hai miền Nam và Bắc Triều Tiên (Hàn Quốc và CHND Triều Tiên) đối với Đài Loan và lục địa Trung Quốc.

2. Vì sao nước Việt Nam anh hùng đã thắng đế quốc Pháp năm 1954 và thắng đế quốc Mỹ 30/4/1975, xếp vào loại nhất thế giới, thì sau 30 năm giành được hoà bình thống nhất, trong đó có 20 đổi mới, Việt Nam lại bị Hội Bảo Minh Quốc tế (Transparency International Organization) với 2,4 điểm tiêu chuẩn, xếp ngang hàng với 5 nước có tệ nạn tham nhũng nhất thế giới là Tanzania, Soudan, Côngô, Lybie, Iraq ? Trong khi đó, Singapore với 9,4 điểm tiêu chuẩn, được xếp ngang với 5 nước trong sạch nhất thế giới là Thuỵ Điển, Đan Mạch, Anh Quốc và úc. Tại sao vậy ? Lý giải thế nào đây?

Dân Việt Nam ta lại còn phải đương đầu hàng ngày với 5 quốc nạn : Lãng phí, quan liêu, hình thức, phá huỷ môi trường sống đặc biệt là phá rừng mạnh hơn các thời kỳ miền Nam thuộc chính quyền cũ, hơn nhiều lần hồi thuộc Pháp; quốc nạn giao thông, mỗi ngày có trên 30 người tử vong (có lẽ nhất thế giới); quốc nạn dạy thêm học thêm kèm với quốc nạn quay cóp (Ngô Gia Huy), không thấy có ở một nước nào trên thế giới; ma tuý HIV-AIDS và nhiều tệ nạn xã hội khác, đạo đức xã hội xuống cấp chưa từng thấy, đặc biệt tệ hại nhất trong 5 năm đầu của thế kỷ 21 ?

Rất đau lòng mà phải nhận xét một thực tiễn là chưa thấy có nước nào trên thế giới ở đầu thế kỷ 21 mà lại giống như Việt Nam phải sống trong trạng thái hai quốc nhục (nghèo nàn, lạc hậu nhất, tệ nạn tham nhũng nhất làm suy thoái đất nước) và phải đương đầu hàng ngày với 5 quốc nạn!

Đứng ở góc độ nghiên cứu lý luận và thực tiễn, trong thời kỳ 20 năm đổi mới, rất cần đi sâu nghiên cứu hàng loạt sự kiện tiêu cực lớn khác, chưa hề diễn ra từ ngày lập quốc “Nước Việt nam dân chủ cộng hoà” như :

- Vụ nhân dân biểu tình ở Thái Bình với khẩu hiệu : Chống sưu cao thuế nặng, chống áp bức cường quyền (1997). Lúc đầu cứ cho là do có bàn tay địch, do diễn biến hoà bình. Về sau Cố vấn Phạm Văn Đồng đã phải kết luận : “Phải nói đó là mâu thuẫn giữa nhân dân và những người cầm quyền hư hỏng ức hiếp nhân dân. Nội dung bản chất của sự việc thì mới tìm ra giải pháp đúng, hợp lòng dân. Một nhân dân tốt đến như vậy thì phải khẳng định như vây”. (Phạm Văn Đồng trong lòng nhân dân Việt Nam và bạn bè quốc tế – Hồi ký – NXB CTQG năm 2002 trang 828).

- Vụ nhân dân biểu tình 2 lần ở Tây Nguyên năm 2001 và năm 2004, vụ sau mạnh hơn vụ trước, có bạo lực. Lúc đầu ta cũng cho là có bàn tay địch. Có bàn tay địch thật, nhưng thực chất là vấn đề chiếm hữu ruộng đất của đồng bào Tây Nguyên và vấn đề dân tộc. Giáo sư Đặng Nghiêm Vạn chuyên trách về “Dân tộc” đã nhiều lần phát biểu về vấn đề này tại nhiều cuộc hội nghị của Uỷ ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam.

- Các vụ Năm Căn, Epco Minh Phụng Thành phố Hồ Chí Minh, vụ Lã Thị Kim Oanh (Bộ NN-PTNT), vụ sân Mỹ Đình, vụ Vietso Petro... mà các tội phạm phần lớn là các cán bộ cấp cao của Đảng và Nhà nước.

Từ việc nghiên cứu phân tích các tình huống lớn trên đây theo “phương pháp xử lý tình huống – hành động” của Bác Hồ (xem Sửa đổi lề lối làm việc – Mấy điều kinh nghiệm, trang 19-20, NXB CTQG 2002), tôi xin có một số ý kiến sau đây :

1. Tư tưởng Hồ Chí Minh đúng là nền tảng, là kim chỉ nam rất đúng đắn cho mọi thời kỳ lịch sử ngay cả cho một tương lai xa của Việt Nam ở thế kỷ 21. Sau này có lên đến xã hội chủ nghĩa đích thực thì cũng sẽ vẫn là : Không có gì quý hơn độc lập – tự do, xã hội dân chủ công bằng văn minh, ai cũng có cơm ăn áo mặc, ai cũng được học hành, hoà bình và hữu nghị giữa các dân tộc, vàng, đen, trắng, đỏ đều là anh em. Chắc chắn và đương nhiên là chất lượng ăn, chất lượng mặc, chất lượng học hành sẽ được cao hơn. Nên chăng là xác nhận chủ nghĩa xã hội Hồ Chí Minh. Vì chính đã sử dụng cụm từ này “chủ nghĩa xã hội Hồ Chí Minh” mà tôi đã giành phần thắng cho Việt Nam trong hai cuộc tranh luận gay go tại Pháp. Một là với nhiều giáo sư và sinh viên Pháp tại giảng đường trường Đại học Nông nghiệp nhiệt đới ESAT – Montpellier. Hai là tại cuộc họp của 20 Việt kiều yêu nước, trí thức Việt Nam tiêu biểu của Paris (theo sự giới thiệu của Giáo sư Hoàng Xuân Hãn – 1992).

Chủ nghĩa Mác – Lê nin không thể là kim chỉ nam cho Việt Nam ở thế kỷ 21 trong điều kiện Việt Nam đã thừa nhận nền kinh tế thị trường, đã gia nhập khối ASEAN, đang phấn đấu để gia nhập WTO năm 2005-2006; đã công khai tuyên bố từ bỏ nền kinh tế kế hoạch hoá tập trung bao cấp, đã công khai tuyên bố từ bỏ nền kinh tế kế hoạch hoá tập trung bao cấp, đã công khai tuyên bố mời tư bản nước ngoài đầu tư 100% vào Việt Nam, đã khuyến khích tư bản tư nhân Việt Nam phát triển để làm giàu cho bản thân, cho đất nước để giải quyết vấn đề lao động, đã khuyến khích Đảng viên làm kinh tế, thuê lao động, đã khuyến khích Đảng viên làm kinh tế, thuê lao động tự do, miễn là phải tuân theo luật pháp Nhà nước và có đạo đức văn hoá trong kinh doanh, làm gương mẫu cho quần chúng.

2. Xét bối cảnh mới của Việt Nam và của thế giới như đã nói được một phần ở trên, bản chất của Đảng cộng sản Việt Nam không còn như lúc ban đầu được thành lập; Đảng trong hai kỳ đại hội IX (2001) và Đại hội X đã coi mình là Đảng của toàn dân mới mời Uỷ ban Trung ương MTTQ Việt Nam đóng góp ý kiến, và nhân dân cũng đã tự nguyện thừa nhận Đảng cộng sản Việt Nam là Đảng của mình, cho nên đổi tên thành Đảng Việt Nam như Bác Hồ đã tuyên bố trước quốc dân đồng bào và trước thế giới ngày 31/10/1946 nhân kỳ họp thứ nhất của Quốc hội khoá I tại Hà Nội “Tôi xin tuyên bố trước Quốc hội, trước quốc dân, trước thế giới : Tôi chỉ có một đảng, đảng Việt Nam...”.

Được như vậy là đánh dấu một bước ngoặt lịch sử của Đảng và của Việt Nam. Chắc chắn sẽ có ảnh hưởng to lớn trong nước và trên thế giới, có khi còn hơn cả lời tuyên bố của Đảng cộng sản Trung Quốc khi công bố thuyết mới : “Ba đại diện”.

3. Phải đổi mới cơ chế lãnh đạo của Đảng, không thể để như hiện nay. Thủ tướng Phan Văn Khải đã nhiều lần tuyên bố trên không bảo được dưới, vì dưới nó phải đợi xin ý kiến của bí thư tỉnh là Trung ương uỷ viên, cũng không để rồi lại xẩy ra tình huống “Thủ tướng Phạm Văn Đồng, tại hội trường Bộ Nông nghiệp, có đồng chí Tổng Bí thư Lê Duẩn tham dự, tuyên bố : tôi, Thủ tướng Chính phủ, tôi chẳng có quyền gì cả”.

4. Phải đổi mới bộ máy hành chính, thực hiện tam quyền phân lập như nhiều nước dân chủ tiến bộ đã làm, hoặc ngũ quyền phân lập như Đài Loan (theo chủ nghĩa Tam dân của Tôn Dật Tiên mà Hồ Chí Minh rất tôn trọng và thấy rằng phù hợp với Việt Nam. Mọi chức vụ đều phải thi tuyển, tránh tình trạng con ông cháu cha, thân quen, hoặc thanh niên ở Ban Thường vụ Thanh niên cấp tỉnh hết tuổi thanh niên lại chuyển sang làm Phó chủ tịch tỉnh hoặc Giám đốc một sở chuyên ngành, tránh tình trạng như vậy đã diễn ra ở cấp Trung ương và cấp Bộ. Phải thực sự là bộ máy Nhà nước pháp quyền.

Phải trả lương tối thiểu cho một công nhân viên chức là khoảng 100 đến 200 đô la để họ có thể nuôi được một con đến tuổi trưởng thành. Như thế mới tránh được tham nhũng tràn lan như hiện nay ở mọi cấp, từ cấp thấp nhất cho đến cấp cao. Chế độ “phong bì” công khai hối lộ và công khai đòi hối lộ chỉ thấy ở Việt Nam ... Phải làm được việc này trong 2-3 năm, như vậy chỉ có một phương thức trả lương, nhân dân - ngân sách Nhà nước chỉ trả lương cho một hệ thống công nhân viên chức Nhà nước mà thôi. Tăng lương 10-20% mỗi năm như hiện nay không giải quyết được vấn đề gì ⁽¹⁾.

5. Đổi mới giáo dục, còn rất nhiều việc phải làm. Đề nghị môn triết học phương Đông và các giá trị của triết học phương Tây, trong đó có chủ nghĩa Mác – Lênin phải được học từ trung học phổ thông và ở đại học. Nếu không kỹ sư, cử nhân Việt Nam thua kỹ sư, cử nhân khu vực và trên thế giới. Phải đổi mới nội dung giảng dạy triết học Mác – Lênin, loại bỏ những gì đã xa lạ với thời hiện đại : “Phải bổ sung chủ nghĩa Mác, củng cố nó bằng dân tộc học phương đông” (Toàn tập Hồ Chí Minh – Tập I – Bài viết về Bắc Kỳ, Trung Kỳ, Nam Kỳ, trang 465 – NXB CTQG), như Nguyễn ái Quốc đã xác định rõ từ đầu thế kỷ 20. Càng thấy Bác Hồ của chúng ta rất trí tuệ, tài giỏi.

Tôi xin phép nhắc lại kiến nghị của tôi trong kỳ họp Hội nghị lần thứ hai 11-13/1/2005 của Uỷ ban Trung ương MTTQ Việt Nam là thành lập Uỷ ban giám sát của Mặt trận, phát động quần chúng chống tham nhũng, lãng phí, quan liêu đạt kết quả trước đại hội Đảng X, thì rồi Đại hội Đảng X mới thành công và rồi các Nghị quyết, các kế hoạch chương trình của đại hội X mới thực hiện được. Vì Bác Hồ đã chỉ giáo theo qui luật của dịch lý : Trời có 4 mùa, đất có 4 phương, người có 4 đức Cần – Kiệm – Liêm – Chính ; thiếu một mùa thì không thành Trời, thiếu một phương thì không thành Đất, thiếu một đức thì không thành Người; tham nhũng là giặc nội xâm không thể để cho giặc nội xâm có trong hàng ngũ đảng viên, cấp uỷ của đại hội X.

Kính thưa đồng chí Nguyễn Phú Trọng, Chủ tịch đoàn và Hội nghị vì thời gian có hạn, tôi xin được phép dừng tại đây. Tuỳ điều kiện thời gian và theo yêu cầu, tôi vui lòng sẽ báo cáo tiếp, nhất là cách giải quyết vấn đề theo phương pháp xử lý tình huống – hành động, với ban soạn thảo văn kiện, với một số lãnh đạo cấp cao có trách nhiệm, như tôi đã phục vụ một số đồng chí lãnh đạo ở cấp Trung ương trước và sau Đại hội VII (1991).

Trần Văn Hà

Ngày 13 tháng 5 năm 2005

__________________________________________________________

(1) Nếu có điều kiện tôi sẽ xin báo cáo kỹ càng giải quyết vấn đề này trên cơ sở đã nghiên cứu “tình huống” bộ máy quản lý và chế độ tiền lương của ta và của một số nước trên thế giới.