Đối Thoại Website: Doi-Thoai.com Email: toasoandoithoai@yahoo.com
|
TP. HỒ CHÍ MINH: “NĂM THỰC HIỆN XÂY DỰNG NẾP SỐNG VĂN MINH ĐÔ THỊ” LIỆU CÓ BỊ PHÁ SẢN? |
Nhếch
nhác sau khi một số "lô cốt"
dọc kênh
Nhiêu Lộc - Thị Nghè được dỡ bỏ.
(Ảnh: Tấn Thuấn)
.
June 18, 2008
.
Cuộc phát động “Năm 2008: Năm thực hiện xây dựng nếp sống văn minh đô thị” đã đi qua gần nửa chặng đường nhưng đến nay trên địa bàn TP. Hồ Chí Minh vẫn chưa có được những chuyển biến rõ rệt, hiệu quả thực tế của chương trình này còn mờ nhạt. Câu chuyện về nếp sống văn minh đô thị chưa bao giờ là câu chuyện cũ. Việc xây dựng một thành phố văn minh sạch đẹp không phải chỉ trong ngày một ngày hai mà cần cả một quá trình. Và liệu có đạt được hiệu quả nếu tiếp tục thực hiện theo phương thức mà TP. Hồ Chí Minh hiện nay đang triển khai: “chụp” từ trên xuống thay vì lẽ ra phải bắt đầu từ “dưới lên”?
Thực hiện năm xây dựng nếp sống văn minh đô thị, TP. Hồ Chí Minh đã chọn 3 vấn đề làm trọng tâm để triển khai. Đó là trật tự giao thông, ứng xử nơi công cộng và xây dựng môi trường sống ở khu dân cư... Với nhiều chiến dịch tuyên truyền rầm rộ, bước đầu đã cho thấy những thay đổi trong ý thức của nhiều bộ phận dân cư. Tuy nhiên, tại cuộc họp của Ban chỉ đạo thực hiện nếp sống văn minh đô thị TP. Hồ Chí Minh ngày 4-6 vừa qua, các thành viên ban chỉ đạo phải thừa nhận kết quả thực hiện chưa cao. Trên thực tế, nhiều khu vực công cộng, công trình xây dựng cũng như nhiều tuyến đường vẫn còn ngổn ngang rác thải. Nạn lấn chiếm vỉa hè, tụ tập buôn bán vẫn tái diễn. Nhiều điểm nóng vẫn tục nóng sau các đợt kiểm tra của cơ quan chức năng. Đặc biệt, vấn đề vệ sinh môi trường tại các khu dân cư quanh kênh rạch thì đến nay vẫn chưa thể giải quyết được.
Lại xây nhà từ nóc
Đề cập đến vấn đề xây dựng nếp sống văn minh đô thị, hầu hết các chuyên gia đều cho rằng điều quan trọng nhất là tạo dựng được ý thức trong mỗi công dân. Nhưng theo nhà nghiên cứu Nguyễn Đình Đầu, trong một xã hội phát triển không đồng đều như hiện nay, việc nâng cao ý thức của đại bộ phận dân cư không thể thực hiện trong một sớm một chiều. Nhà “Sài Gòn học” này tỏ ra nuối tiếc khi cho biết từ rất sớm, vào khoảng cuối thế kỷ 18, Sài Gòn đã được xem là một đô thị, một trung tâm thương nghiệp, giao lưu quốc tế nhộn nhịp. Dưới thời Pháp thuộc, Sài Gòn xưa đã tạo dựng được một nếp sống văn minh, người dân luôn có ý thức tuân thủ pháp luật. Tuy nhiên, cùng với những biến đổi của chính trị, xã hội, thực trạng văn minh đô thị ở TP. Hồ Chí Minh ngày càng xuống cấp.
Trong khi đó, cuộc phát động năm thực hiện xây dựng nếp sống văn minh đô thị dù đi qua gần nửa chặng đường nhưng công tác tuyên truyền vẫn mang nặng tính hình thức, không tạo được nét sâu rộng trong đời sống nhân dân. Một số ý kiến cho rằng, hiện nay việc tuyên truyền, chỉ đạo từ trên xuống đang có sự trùng lắp và điều đó vô hình làm giảm bớt hiệu quả của nó. Chất lượng của công tác tuyên truyền không cao khi chúng ta đang “nói suông”, chủ yếu là kêu gọi, hô hào chung chung mà thiếu đi các hành động cụ thể. Chẳng hạn, theo ông Nguyễn Quang Trung, chuyên viên Ban tuyên giáo Thành ủy TP. Hồ Chí Minh, cần phải có những cuốn sách về nếp sống văn minh đô thị để qua đó người dân thấy được sự cần thiết của việc xây dựng nếp sống văn minh và có những hành vi đúng đắn. Việc này hiện chưa được nhiều nhà nghiên cứu quan tâm.
Trước thực tế trên, dưới góc nhìn của một nhà nghiên cứu xã hội, thạc sĩ Nguyễn Thị Oanh đặt câu hỏi chúng ta phải bắt đầu từ đâu? Theo bà Oanh, chắc chắn không phải bằng tuyên truyền đại trà, từ trên, từ xa ập tới vì chúng ta đã bỏ nhiều công sức mà không hiệu quả. Việc giáo dục ý thức bằng truyền thông đại trà khó có thể thay đổi thái độ và hành vi vì đám đông càng lớn, tính vô danh càng cao mà đặc điểm của nếp sống đô thị là tính vô danh, ai muốn làm gì thì làm, không sợ bị người khác phê bình. Để giáo dục ý thức cộng đồng cần phải tổ chức những nhóm nhỏ, những "vi môi trường" mà trong đó giáo dục bằng hành động nhiều hơn bằng lời nói. Bà Oanh dẫn chứng: Đất nước Singapore là một ví dụ. Từ những năm 1970, họ đã mời các chuyên gia phát triển cộng đồng từ Israel qua để tổ chức từng khu phố, tập huấn cho cán bộ và người dân về cách tổ chức khu phố đô thị và tập huấn về tinh thần cộng đồng. Họ không làm ào ào từ trên xuống, không dùng lời nói suông mà tổ chức và thực hiện từ dưới lên.
Lúng túng vì thiếu thực tế
Là một người đã có rất nhiều công trình nghiên cứu khoa học về Sài Gòn, nhà nghiên cứu Nguyễn Đình Đầu nhấn mạnh câu chuyện về xây dựng nếp sống văn minh đô thị cũng giống như chuyện chống ngập lâu nay là câu chuyện của sự phát triển không bền vững. Thấy thành phố không văn minh chúng ta ra quyết định xây dựng nếp sống văn minh mà không dựa trên cơ sở nào. Đáng lẽ cần phải nghiên cứu kỹ lưỡng thực tế, từ đó mới đưa ra lộ trình thực hiện thì lại đi chụp từ trên xuống một cách thiếu khoa học. Vì thế, nhiều quy định về đô thị cứ rơi vào vòng luẩn quẩn mà chuyện về chiếc xe ba gác, người bán hàng rong là những ví dụ điển hình.
Trật tự giao thông là một trong ba vấn đề trọng tâm của cuộc phát động thực hiện xây dựng nếp sống văn minh đô thị nhưng trên thực tế tình trạng giao thông ở TP. Hồ Chí Minh rất ngổn ngang. Theo thống kê của Sở Giao thông công chính, tính đến ngày 14-5-2008, toàn thành phố có tới 105 rào chắn trên 49 tuyến đường thuộc 12 quận. Tuy nhiên, đó chưa phải là con số chính thức bởi để triển khai thi công dự án thành phần số 2 của dự án Nâng cấp đô thị TP. Hồ Chí Minh sẽ có thêm hàng chục “lô cốt” tiếp tục được dựng lên nhằm nâng cấp, mở rộng, lắp đặt hệ thống cấp - thoát nước, chiếu sáng công cộng, trụ cứu hỏa... cho hơn 70 khu dân cư có thu nhập thấp tại 49 phường của 14 quận. Trong khi diện tích mặt đường bị thu hẹp bởi các “lô cốt” án ngữ thì vấn đề buộc phải tuân thủ trật tự giao thông xem ra quá viển vông, nhất là khi “văn hóa xe máy” - có chỗ trống là chen vào, sẵn sàng leo lên vỉa hè, lấn tuyến ô tô - đã ăn sâu vào hành vi của đại bộ phận người dân.
Ở một khía cạnh khác, khoảng 500 nhà vệ sinh công cộng mới, nhằm trang bị cho năm thực hiện xây dựng nếp sống văn minh đô thị, đang có nguy cơ “ế ẩm”. Nguyên nhân là do chưa tìm được vị trí để đặt nhà vệ sinh vì ngoài việc đảm bảo mỹ quan đô thị, không vi phạm luật, còn phải là nơi thích hợp để thu hút nhiều người sử dụng... Vì thế, một số địa bàn như quận 5, quận 10 sẵn sàng đặt nhà vệ sinh phục vụ miễn phí cho người dân nhưng chưa thể triển khai. Đối với hàng chục ngàn ngôi nhà sống trên kênh rạch, người dân chưa thay đổi được thói quen đi vệ sinh công cộng mà vẫn vô tư “thả bom” vào môi trường sống của mình nên giải pháp đưa xe vệ sinh công cộng đến phục vụ hoặc xây nhà vệ sinh trên bờ đến nay vẫn cứ lúng túng...
Cuộc phát động năm thực hiện xây dựng nếp sống văn minh đô thị thực tế đang đứng trước nhiều khó khăn. Một số ý kiến cho rằng chúng ta không nên bi quan, cũng không nên mừng trước tình hình hiện nay. Trong khi đó, nhà nghiên cứu Nguyễn Đình Đầu khẳng định: “Năm thực hiện xây dựng nếp sống văn minh đô thị khó có thể đạt được hiệu quả vì những lý do sâu sắc hơn mà chính quyền TP. Hồ Chí Minh chưa giải quyết được. Nếu không có những nghiên cứu từ cơ sở, căn bản và một lộ trình thực hiện cụ thể, lâu dài thì đây chỉ là một cuộc phát động mang tính hình thức”.
.
Theo Đại Đoàn Kết ngày 16/6/2008