Đối Thoại Website: Doi-Thoai.com Email: toasoandoithoai@yahoo.com
|
Khả năng điều hành kinh tế, tài chính của chính phủ Việt Nam? |
Mặc Lâm, phóng viên đài RFA
2008-06-18
Trong bối cảnh giá tiêu dùng tăng cao, nhập siêu, lạm phát phi mã, những thông tin, dự báo liên quan trái ngược nhau cũng như chính sách điều hành tiền tệ của nhà nước khiến dư luận đặt ra nhiều câu hỏi.
Đối phó với tình trạng thiếu vốn do lạm phát tăng cao, các ngân hàng thương mại Việt Nam đua nhau tăng lãi xuất.
Biên tập viên Mặc Lâm của Ban Việt Ngữ RFA phỏng vấn một số người dân, chuyên gia, giáo sư trong ngoài nước để tìm hiểu thực trạng, đồng thời nỗ lực tìm ra các giải pháp cho những vấn đề đang tác động mạnh mẽ lên đời sống xã hội.
Gói giải pháp 8 điểm mà Thủ Tướng Nguyễn Tấn Dũng đưa ra nhằm cứu vãn tình trạng lạm phát được các nhà đầu tư cũng như các định chế tài chánh đánh giá cao. Tuy nhiên hai tháng đã trôi qua mà vẫn chưa có dấu hiệu gì cho thấy các giải pháp này sẽ được thực thi triệt để.
Ông Ayumi Konishi, Giám Đốc Ngân Hàng Phát Triển Á Châu ADB tại Hà Nội, đưa ý kiến về việc này:
"Thủ Tướng Việt Nam đưa ra gói giải pháp 8 điểm này đã hơn 2 tháng rồi, tôi cho rằng các kế hoạch cụ thể trong các giải pháp là khả thi và tôi ủng hộ chúng. Tuy nhiên, cho tới nay thì người ta vẫn chờ đợi các giải pháp này đi vào hoạt động chứ không phải là để chúng chỉ nằm trên bàn giấy."
Nghịch lý xăng dầu
Giá xăng dầu tác động đến lạm phát như thế nào thì hầu như mọi người đều biết rõ. Việt Nam có nhiều giếng dầu với trữ lượng lớn đang được khai thác, nhưng vẫn phải nhập xăng dầu vì chưa có nhà máy tinh chế dầu thô.
Dự án về một nhà máy lọc dầu cho Việt Nam đã có hơn 15 năm qua nhưng đã dậm chân tại chỗ quá lâu vì các khuynh hướng chính trị khác nhau khiến dự án bị trì hoãn nhiều lần, đến gần đây tiến độ mới được thúc đẩy.
Mỗi năm trôi qua, nhà nước lại phải rút ngân sách ra bù lỗ cho giá nhiên liệu, trong khi dầu tiếp tục chảy ra nước ngoài ngày một nhiều hơn. Nhận định những điều nghịch lý này chuyên gia kinh tế Ngô Nhân Dụng có ý kiến:
"Cái yếu tố khiến cho việc tinh lọc dầu cứ bị trì hoãn có lẽ chính là vấn đề chính trị. Ở trong nội bộ Đảng Cộng Sản Việt Nam không có quyết định được cái việc thành lập nhà máy lọc dầu ở đâu mà nó thuận tiện cho giới đầu tư quốc tế, thành ra khi cần quyết định làm một nhà máy lọc dầu mà mình chú ý tới khía cạnh chính trị không thôi thì những công ty dầu lửa lọc dầu ở thế giới từ Pháp đến Malaysia, v.v. và cả Nga nữa, họ sang làm việc với mình họ sẽ thấy cái yếu tố chính trị nặng quá thì cái nhà máy lọc dầu khó có lợi, và do đó việc thành lập nhà máy lọc dầu cứ bị trì hoãn hoài và nó không đưa đến đâu cả."
Thiếu xăng dầu dẫn tới bài toán điện năng. Chính phủ vẫn không có biện pháp mạnh mẽ thay đổi cơ chế tổng công ty nhà nước. Tổng Công Ty Điện Lực Việt Nam (EVN) một mình một chợ mặc sức tung hoành với nhiều đặc quyền mà nhà nước giao phó với niềm tin rằng tập đoàn này sẽ vận hành tốt nguồn điện năng cho mục tiêu sản xuất.
Tiến sĩ Nguyễn Đình Cung, Trưởng Ban Kinh Tế Vĩ Mô thuộc Viện Quản Lý Kinh Tế Trung Ương, trong một nghiên cứu của mình đã kết luận rằng nguy cơ xảy ra các giao dịch nội gián trong các tổng công ty nhà nước để trục lợi là rất lớn.
Kết luận của ông Cung có thể minh họa cho việc EVN một mặt đang bận đầu tư vào bất động sản, chứng khoán, viễn thông… để sinh lời cao, một mặt đòi tăng giá điện liên tục với vài lý do cũ rích. Trong nhiều năm qua cơ quan kinh tế có quyền lực nhất nước này đã góp phần làm thâm thủng công quỹ hàng chục ngàn tỷ đồng.
Chính sách quản lý kinh tế?
Phải chăng các giới chức quản lý không đủ khả năng hay còn một nguyên nhân nào khác? Tiến sĩ Vũ Quang Việt, chuyên gia kinh tế của Liên Hiệp Quốc nhận xét:
"Tôi nghĩ là Việt Nam cũng có nhiều người có khả năng. Vấn đề là những người đó có được nghe hay không được nghe. Cái quyết định của Việt Nam thường là quyết định bởi những người chốp bu.
Đáng lẽ như vậy thì rõ ràng là những người đó phải chịu trách nhiệm về việc sử dụng người của mình trong thời gian vừa rồi, chứ không nên đánh giá là những người có chuyên môn đó là không đủ chuyên môn.
Tôi thí dụ như khi mình đặt vấn đề nói rằng là chúng tôi gặp trường hợp khó khăn khủng hoảng như bây giờ, hay gặp khó khăn như bây giờ vì dự báo là sai, có nghĩa là bên chuyên môn kia là sai, chứ họ không chịu nói là chính sách của họ là sai.
Người quyết định chính sách là người trách nhiệm chứ không phải là đổ cho những người làm dự báo, những người làm chuyên môn. Tôi nghĩ rằng Việt Nam có nhiều ngưòi có chuyên môn, có kinh nghiệm, có khả năng cũng đã nhìn thấy những vấn đề này. Vấn đề là những người đó có được sử dụng, có được đánh giá là đúng hay không."
Trong lĩnh vực tài chánh, cho dù các ngân hàng quốc doanh đưa ra các quy định về lãi suất, các ngân hàng thương mãi cổ phần vẫn tự động điều chỉnh nâng lãi suất huy động. Người dân có thể gửi tiết kiệm 1 ngày, 1 tuần mà vẫn có lãi, điều này cho thấy sự khát vốn của nhiều ngân hàng là một thực tế nóng bỏng.
Tuy nhiên, nếu tỷ giá do các ngân hàng niêm yết vẫn cách quá xa thị trường thì các ngân hàng khó có khả năng thu hút được ngoại tệ trôi nổi. Điều này dẫn đến việc ngân hàng thiếu ngoại tệ để bán cho khách hàng khiến khách hàng phải tìm mua ngoại tệ bên ngoài.
Dù cấm đoán tới đâu, tình trạng "chợ đen" vẫn tồn tại ở hình thức tinh vi hơn. Đây cũng là một vấn đề mà các cơ quan chức năng không nghiên cứu kỹ trước khi các giải pháp tiền tệ được ban hành.
Một chuyên gia tài chính cao cấp đang làm việc tại Hà Nội cho rằng ông rất thất vọng với nhân sự tại Việt Nam, đặc biệt là những người ở vị trí cao nhất:
"Theo quan điểm cá nhân tôi thì những người điều hành trong lãnh vực tài chánh và ngân hàng không vững tay cho nên phải chọn những người điều hành khác cứng tay hơn.
Thí dụ thống đốc ngân hàng thì hoàn toàn non tay. Nếu muốn có một giải pháp tận gốc thì chúng tôi nghĩ là cần phải có những người điều hành giàu khả năng hơn. Chính phủ dù có đưa ra một loạt biện pháp, nhưng các người điều hành thiếu khả năng thì cũng thất bại mà thôi."
Trở lại với gói giải pháp của thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng, một trong tám bịên pháp được ra có việc thanh lọc lại các tập đoàn nhà nước, tập trung vào đầu tư công, tức kiểm soát lại các dự án công không cần thiết nhằm tiết kiệm ngân sách.
Theo dõi về vấn đề này, chuyên gia kinh tế của Liên Hiệp Quốc là ông Jonathan Pincuss cho rằng tuy một vài tỉnh đã có tờ trình cho chính phủ nhưng nhìn chung những dự án bị cắt chỉ là những dự án nhỏ lẻ, chỉ chiếm chừng 200 triệu đô la.
Ông Pincuss đề nghị ít ra phải gấp 10 lần như thế thì may ra kế hoạch mới thành công.
Nói như ông Pincuss, cũng phải có thêm quyết tâm gấp 10 lần của chính phủ thì mới mong thay đổi được cơ cấu nhân sự quá lỏng lẻo như hiện nay.