Đối Thoại                                        Website: Doi-Thoai.com                         Email: toasoandoithoai@yahoo.com

---

Hậu quả cuả “Làm Người Là Khó” : Tổng Biên Tập nhà xuất bản Hải Phòng bị nghỉ hưu

Câu chuyện về ngành xuất bản Việt Nam

 

Ông Phạm Ngà từng làm việc hơn 20 năm trong ngành xuất bản và vừa về hưu khỏi chức vụ Giám đốc Nhà xuất bản Hải Phòng.

Được biết ngày 29 tháng 6 năm 2005, ông Phạm Ngà được mời đến Ban tổ chức thành uỷ Hải Phòng để nghe đọc quyết định về hưu.

Theo quyết định này, ông Phạm Ngà nghỉ hưu từ ngày 1/7/2005, tức là chỉ hai ngày sau đó.

Nghe một phần cuộc nói chuyện với ông Phạm Ngà

 

 ************************************

Tòa Soạn Đối Thoại : Đối Thoại đã sao chép bài phỏng vấn từ các chương trình phát thanh cuả BBC. Trong mục đích gởi đến độc giả các bài phỏng vấn bằng dạng viết thật nhanh, nếu có sự sơ sót , xin tác giả , độc giả và đài BBC thông cảm. Mời độc giả nghe lại buổi phát thanh để hiệu đính các chỗ sai trước khi xử dụng.

Hỏi: Xin được hỏi nhà thơ Phạm Ngà là chuyện tình hình xuất bản ở thành phố Hải Phòng thời gian qua ông đã làm được chuyện gì và những gì ông đã chưa làm được và bây giờ sau khi quyết định nghĩ hưu cũng tương đối đột ngột thì ông nghĩ thế nào ạ?

Đáp: Thưa anh trong suốt thời gian qua, tình hình xuất bản cũng như rất là gần đây thì quan niệm của chúng tôi là cố gắng làm những cái gì có ích cho xã hội, cho bạn bè anh ạ. Bởi vì như anh rõ nghề xuất bản là nghề mang tính cách đặc thù và nó ra những sản phẩm mà tôi cho là, nếu mà mình nhìn nó tùy thuộc vào bản lĩnh cũng như tùy thuộc vào quan niệm, trình độ người làm công tác xuất bản. Nhất là những người có tiếng nói định đoạt cho công việc này. Nhà xuất bản Hải Phòng tôi là nhà xuất bản tổng hợp anh ạ. Cho nên vì thế tôi ra được tất cả chục bản sách, đặc biệt là sách khoa học và sách khoa học nghệ thuật là hai lãnh vực mà chúng tôi cảm thấy cần phải chú tâm hơn. Vừa qua chúng tôi cũng ra được một số cuốn sách cho bạn bè, nhất là những nhà văn có tên tuổi và cũng có những mạnh dạn nhất định để xuất bản một số cuốn sách mà đòi hỏi phải có bản lĩnh nghề nghiệp.

Hỏi: Có phải ý ông muốn nói chuyện ra những tác phẩm như “Rừng Xưa Xanh Lá”, hay “Viết Về Bạn Bè” và truyện ngắn cuả Bùi Ngọc Tấn, tác giả mà cũng có thời gian thôi, bây giờ có lẽ không còn, một thời gian  bị coi như là có vấn đề phải không ạ?

Đáp: Vâng, đấy cũng là một anh ạ. Thực sự ra tôi cho là không cứ tác giả này tác giả khác mà cũng có những cuốn thật sự ra nếu mà nhìn ở gốc độ chính thống thì cũng rất tốt đẹp, nhưng không phải lúc nào ai cũng nhận thức ngay ra được. Đối với trường hợp Bùi Ngọc Tấn thì cũng vậy, bởi vì chúng tôi cũng mạnh dạn để bảo vệ cho một tác phẩm, những tác phẩm mà tôi cho là cũng rất là có giá trị. Lúc bấy giờ cũng có người này người khác có ý kiến, thế nhưng suy ra thì lại được đánh giá cao, hay Hội nhà văn cũng cho giải cho Rừng xưa xanh lá. Chắc anh biết rồi. Trao giải đó cũng là sự khẳng định để cổ vũ cũng như là hỗ trợ cho việc xuất bản.

Hỏi: Vâng, xin hỏi cụ thể hơn về nguyên tắc làm việc ở trong nước bây giờ thì chẳng hạn như một nhà xuất bản muốn ra một cuốn sách thì phải xin phép những nơi nào ạ, và nếu thiếu một chữ ký thì làm sao ạ?

Đáp: Thưa anh, theo luật xuất bản qui định thì thực sự ra trước khi chúng tôi, trước khi xuất bản thì chúng tôi phải đăng ký xuất bản và thông qua cơ quan chủ quản. Cơ quan chủ quản thì như ở thành phố Hải Phòng thì nó là Thành Ủy Hải Phòng, nhưng nếu như là nhà xuất bản chuyên ngành khác thì qua bộ chủ quản, thí dụ như nhà xuất bản Giao Thông thì phải qua Bộ giao thông, nhà xuất bản Khoa Học thì phải qua Bộ khoa học công nghệ, rồi thì nhà xuất bản Thanh Niên phải qua trung ương đoàn thanh niên, v.v...Sau khi thông qua ngạch đó thì chúng tôi phải đưa lên cục xuất bản là cơ quan quản lý ngành dọc ở cấp cao hơn. Và sau đó thì họ cấp một giấy chấp nhận , gọi là giấy chấp nhận đăng ký xuất bản mà người ta hiểu nôm na là giấy phép.

Gần đây luật xuất bản mới thì người ta đặt vấn đề ra là có thể nới rộng hơn, tức là không phải làm những cái thao tác  như vừa nêu với anh, mà mình chỉ thông báo về kế hoạch xuất bản đó và sau đó thì mình thực hiện. Nhưng đến giờ phút này thì chúng tôi cũng chưa nhận được sự chỉ đạo nào về quyết định này cả. Nhưng nhìn chung, muốn kiểu gì thì chúng tôi cũng phải đăng ký kế hoạch, thế còn đợi trách nhiệm thì người giám đốc tổng biên tập nhà xuất bản vẫn chịu trách nhiệm cao nhất. Cho nên có vấn đề gì thì coi như người đó phải đứng ra để giải trình và đứng ra để đương đầu với tất cả những dư luận cũng như với cơ quan quản lý nhà nước.

Nhà xuất bản cũng nằm trong tình hình chung như vậy, sau khi có kế hoạch thì chúng tôi phải đăng ký, nhưng đăng ký này không phải là kiểm duyệt, nhưng mình vẫn là người chịu trách nhiệm cao nhất và chịu trách nhiệm cuối cùng. Và chỉ đăng ký kế hoạch đề tài thôi, thì dụ như Rừng xưa xanh lá là đăng ký đế hoặch đề tài là viết về chân dung của 10 bạn bè các nhà văn trong thời kỳ từ đây đến đây v.v... Còn lại nội dung thế nào, nghệ thuật thế nào thì chính người đó phải chịu trách nhiệm. Tức là giám đốc tổng biên tập và kéo sau là cả đội ngũ cộng sự với mình.

Hỏi: Ông có nói đến chuyện là không có kiểm duyệt, thế như vậy. . . không có kiểm duyệt nhưng có kiểm soát không ạ?

Đáp: Thật sự ra cái này thì nó khó anh ạ. Bởi vì không kiểm duyệt nhưng trong quá trình thực hiện thì có thể có các cơ quan chức năng nếu người ta biết được điều đó thì đôi khi người ta cũng có những điều người ta hỏi đến thôi. Người ta hỏi đến thì nhiều khi anh em trao đổi với nhau để mà có thể hỗ trợ, thí dụ như ngay cả một số cuốn sách của anh Tấn hoặc của một số tác giả khác thì cũng có một số người hỏi tôi là tại sao ra cho người mà từng có sách bị thu hồi v.v... vì anh viết chuyện trước đó, tác giả Bùi Ngọc Tấn thì anh có  cuốn Truyện Kể Năm 2000 sau bị thu hồi. Tôi thì tôi trả lời rất rõ ràng rằng chuyện nào ra chuyện đó, đối với tôi cái quan trọng của nhà văn là tôi phải đối thoại trực tiếp với tác phẩm, không vì một định kiến nào cả. Không vì chuyện này chuyện khác, tức là không vì yếu tố ngoài văn chương. Chúng tôi thấy rằng nếu như có lợi chung như đặt vấn đề ngay lúc đó với anh ấy thì chúng tôi xuất bản thôi. Cho nên một tác giả như Bùi Ngọc Tấn, chúng tôi ra một vài cuốn thì sau chuyện nhà văn Bùi Ngọc Tấn cũng  khó khăn, phải nói là sau một vài cái thì tác giả cũng khó khăn để tiếp tục ra. Vấn đề có ra được cho tác giả không thì chính vấn đề là ở chỗ đó.

Hỏi: Quý vị đang nghe chương trình của đài BBC London, tuần này do Nguyễn Giang phụ trách, tôi đang nói chuyện với nhà thơ Phạm Ngà, là cựu giám đốc nhà xuất bản Hải Phòng vừa được cho về nghỉ tương đối là đột ngột.

Về một đề tài nữa mà người ta cũng quan tâm trong giới đọc sách ở Việt Nam đó là trong năm 2005 thì ông định xuất bản tập hồi ký Làm Người Rất Khó hay Làm Người Là Khó của ông Đoàn Duy Thành, sự thật nó như thế nào ạ?

Đáp: Thế này Anh ạ! Thực sự phải nói dài một chút rằng bác Đoàn Duy Thành là một nhà lãnh đạo của thành phố Hải Phòng và sau đó lên làm nhà lãnh đạo của trung ương, thế thì được ở trong ý thức cũng như được tình cảm nhân dân Hải Phòng, là người mà được đánh giá là một nhà lãnh đạo có nhiều sự đóng góp, có tâm huyết và có nhiều mạnh dạn năng động sáng tạo. Vì thế mà mọi người trong đó có cá nhâncác anh em làm công tác xuất bản chúng tôi rất là quý trọng.

Khi ông Đoàn Duy Thành gởi bản thảo đến thì chúng tôi thấy rằng cũng biên tập cho ông và cũng đã toan tính có thể xuất bản. Song trong điều kiện cụ thể của lịch sử đất nước thì chúng tôi thấy là chưa có thể xuất bản được. Chưa có thể xuất bản đầy đủ được thì chúng tôi có làm một nửa. Nhưng sau đó thì do những lý do anh biết là bao giờ cũng vậy thôi, mình là người viết lách, người sáng tạo, một khi mà tác phẩm mà có những cái sửa sang nhiều quá, nay mất của chính bản thân mình, đánh mất cái bản ngã của mình thì cũng không ai hài lòng cả. Chính vì vậy ông Đoàn Duy Thành không nằm ngoại lệ ấy. Thì anh em chúng tôi mới nói với bác Thành coi như là tạm dừng lại, thống nhất với nhau là chưa xuất bản vội. Trong đó thì tôi có viết lời giới thiệu, lời nói đầu thì đúng hơn theo yêu cầu của tác giả. Sau này tác giả tự in ra đấy mà. Quyền của ông Đoàn Duy Thành là tác giả xuất bản, thì tác giả có xử dụng bài đó, và việc đó cũng là điều mà gây ra dư luận ồn ào. Hiện nay thì tôi biết là tác phẩm này cũng được rất nhiều người lưu truyền tìm đọc. Và cũng có những dư luận ngược chiều nhau, nhưng tôi cho là trong tình hình hiện nay thì việc xuất bản cuốn sách cũng là một tiếng nói rất là cởi mở để cho chúng ta nhận thức một phía nào đó nó đầy đủ hơn về diễn biến của tình hình xã hội cũng như của thành phố Hải Phòng.

Hỏi: Ông nói là xuất bản cuốn ấy thì đã ai xuất bản đâu ạ. Đó là tác giả tự, hay một người nào đó tự cho in ấn hay là thế nào chứ ạ? Tại vì thực tế làm gì có hiệu sách nào bán?

Đáp: Cái này thì tác giả lưu hành nội bộ anh ạ. Cho nên nó có phương thức, những tài liệu lưu hành nội bộ thì tác giả đây là ... Tự in ra hiện nay thì nó cũng khá. Tác giả tự xuất bản.Tự xuất bản theo phương thức tự in nội bộ đấy. Không phải qua một nhà in, không phải qua một nhà xuất bản nào cả.

 

*****************************

Một số nguồn tin cho rằng lý do của việc bị cho về nghỉ đột ngột là vì trong thời gian làm giám đốc Nhà xuất bản Hải Phòng, nhà thơ Phạm Ngà đã cho in ra những cuốn sách “có vấn đề”.

Đó là các cuốn Rừng xưa xanh lá, Viết về bè bạn và Truyện ngắn của tác giả Bùi Ngọc Tấn.

Nhưng trong cuộc nói chuyện với đài BBC ngày 12.07.2005 ông Phạm Ngà cho biết ông tin là trong cuộc đời làm ở ngành xuấ bản ông đã làm được một số việc đòi hỏi bản lĩnh và tất cả là vì công chúng.

Ông cũng kể lại chuyện đã chuẩn bị để in ra cuốn hồi ký của cựu Phó Thủ tướng Đoàn Duy Thành nhưng cuối cùng không được.

Sau khi NXB nhận thấy in cuốn hồi ký mà phải cắt bỏ nhiều đoạn thì không ai hài lòng nên ông Ngà nói tác giả Đoàn Duy Thành đã tự cho 'phát hành nội bộ'.

Ông Ngà xác nhận với BBC rằng ông đã viết lời tựa cho cuốn sách hồi ký 'Làm người là khó, làm người xã hội chủ nghĩa còn khó hơn' của ông Đoàn Duy Thành.

Cuốn hồi ký đó có nhiều đoạn phê phán trực tiếp cựu Tổng bí thư Đỗ Mười và kể lại nhiều giai đoạn được coi là chuyện nội bộ giữa các lãnh đạo cao cấp của Việt Nam.

Một vấn đề khác là ông cho xuất bản tập nhạc của Phạm Vũ Hội. Tập nhạc này đã bị thu hồi và tiêu huỷ vì “vi phạm điều 22 của luật xuất bản”.

Đây là điều luật nói đến các tội kích dục, tuyên truyền chiến tranh, chia rẽ khối đại đoàn kết dân tộc, chống lại nhà nước CHXHCNVN.

Về chuyện này, ông Phạm Ngà cho rằng nó là 'không đáng có' vì Phạm Vũ Hội cũng không phải là một nhà sáng tác chuyên nghiệp và chỉ có một vài bài trong tập nhạc có phần ca từ với đôi ba câu 'đụng đến' một số vấn đề mà theo nhãn quan của một số nhà quản lý là không được.

---------------------------------------------------------------------

Tran Thang, TP HCM
Bây giờ ông Phạm Ngà bị mất cái chức có của ăn, của để rồi!! Nếu hồi ký đó mà bị kiểm duyệt qúa thì đem ra nước ngoài, đăng trên mạng như BBC này. Chuyện kiểm duyệt báo chí xem như càng ngày càng mất tác dụng với trào lưu Internet như hiện nay. Nhưng BBC có chịu trả tiền cho hồi ký đó không? Tôi thấy dạo này khái niệm tiền + quyền mà tôi đưa ra trên BBC được báo chí VN, mà nhiều người VN hay nói đi nói lại qúa, không có tiền nhuận bút?! Có là công an VN bỏ tù tui liền! Vậy đó!

---