Đối Thoại Website: Doi-Thoai.com Email: toasoandoithoai@yahoo.com
|
Luật Cư Trú và chế độ Hộ khẩu |
2006.08.23
Nhã Trân, phóng viên đài RFA
Từ nhiều thập kỷ nay người dân Việt Nam sống dưới chế độ hộ khẩu. Miền Bắc đi vào qui chế sổ hộ khẩu có đến khoảng nửa thế kỷ. Miền Nam thì đã hơn 30 năm qua. Người dân khắp nơi trong nước thường phàn nàn về chính sách này.
Di sản hàng chục năm
Người dân đăng ký hộ khẩu tại công an phường. Photo courtesy ThanhNien Online.
Trước bức xúc của dân ngày càng cao trong thời gian gần đây, lần đầu tiên Quốc hội cho thảo luận dự án Luật Cư Trú vào ngày 18 vừa qua, sau khi Ủy ban Nhân dân thành phố Hà Nội có cuộc góp ý mấy tuần trước đây. Nhã Trân tổng hợp các thông tin liên hệ.
Trong suốt một thời gian dài sổ hộ khẩu là một chuyện nghiêm trọng đối với công dân cả nước. Chính sách dùng sổ hộ khẩu lắm khi ảnh hưởng đến những quyết định quan trọng nhất trong đời một người. Với nhiều người, văn bản này vừa có tính cách ép buộc vừa có tính chất đe dọa, đồng thời hạn chế nghiêm nhặt một số quyền tự do căn bản như di chuyển và cư trú.
Người dân thường phàn nàn rằng qui chế hộ khẩu buộc cá nhân vào gia đình đồng thời tước quyền định đoạt về nơi sống, kiềm chế quyền đi lại của họ. Một người không thể thay đổi nơi cư trú nếu không có hộ khẩu ở địa phương họ chọn, và việc di chuyển từ thành phố này sang thành phố khác phải được xin phép, phải qua nhiều thủ tục khó khăn, mất thời giờ, lại thêm vô số phiền toái. Bà Nguyễn T. M. ở Sài gòn phê bình:
“Sổ hộ khẩu gây rất nhiều phiền phức cho người dân. Ví dụ như trong việc đơn giản là muốn mua một cái xe người dân cũng phải có hộ khẩu, không có thì không thể mua được xe, ngoài ra còn nhiều thứ rắc rối khác, như một người có muốn bán nhà mà không có hộ khẩu cũng không làm được, và người nào lỡ mất hộ khẩu thì phải đi xin lại, qua rất nhiều thủ tục khó khăn”.
Sổ hộ khẩu, giữ hay bỏ
Trong vài tháng vừa qua ý kiến thay sổ hộ khẩu bằng thẻ công dân, chứng minh thư, hoặc thẻ điện tử, được dư luận hoan nghênh. Ủy ban Nhân dân Hà Nội đã nhóm họp hồi đầu tháng này, và trong kỳ họp thứ 9, khóa XI của Quốc hội, nhiều đại biểu đã góp ý và đề nghị bãi bỏ việc dùng sổ hộ khẩu.
Trái với lập luận của Ủy ban Thường vụ Quốc hội là chỉ cần đơn giản hoá các trình tự, thủ tục của chính sách hộ khẩu thường trú là giải quyết được vấn đề; các đại biểu không đồng tình với việc giữ mô hình quản lý cư trú bằng sổ hộ khẩu, biến hộ khẩu thành điều kiện hạn chế tự do của người dân.
Qua nhiều cuộc thảo luận, các đại biểu đã phê bình các tính chất vô lý, rắc rối và sách nhiễu của loại giấy tờ tùy thân này, chỉ trích sổ hộ khẩu được sử dụng như một yếu tố pháp lý khiến người dân bị hạn chế bớt các quyền của công dân đã được luật pháp nhà nước qui định, và bị hành hạ, bị thiệt thòi rất nhiều mà không biết kêu vào đâu.
Nhiều đại biểu còn nêu rõ rằng sổ hộ khẩu đi ngược với qui tắc của Dự Luật cư trú về nguyên tắc cư trú và chính sách quản lý theo chiều hướng đơn giản, thuận tiện hoá thủ tục đăng ký.
Ngay cả Nguyên Bộ trưởng Bộ Tư Pháp Nguyễn Đình Lộc cũng tuyên bố việc lấy hộ khẩu như điều kiện để bảo đảm hàng loạt các quyền tự do của công dân là nỗi khổ to tát cho dân chúng, trong khi đại biểu thành phố Hồ chí Minh thừa nhận có nhiều bất cập, tiêu cực ở ngành công an chỉ vì vấn đề hộ khẩu, và tiết lộ chính bản thân ngành này cũng điêu đứng vì các qui định bất cập của qui chế hộ khẩu.
Thay thế bằng Thẻ công dân?
Các đại biểu đã đề ra biện pháp thay thế sổ hộ khẩu bằng thẻ công dân hoặc chứng minh thư, trong đó không gắn quyền con người vào sổ hộ khẩu, không kiềm chế hoặc tước đoạt quyền của công dân trong nước.
Họ đưa các chứng minh là những nước phát triển và tiến bộ đều không dùng chính sách hộ khẩu, mà đơn giản là thẻ công dân hoặc thẻ điện tử với các dữ liệu cá nhân, giúp nhà cầm quyền vẫn kiểm soát được an ninh.
Dù vậy, vẫn quản lý được chặt chẽ và hiệu quả về mọi phương diện, mà lại không tước đoạt nhiều quyền tự do căn bản của dân như quyền cư trú và đi lại, không gây phiền nhiễu cho dân, điển hình là Hoa Kỳ, theo xác nhận của dân biểu Trần Thái Văn, bang California:
“Tại Hoa Kỳ không có chính sách sổ hộ khẩu hoặc các vấn đề liên hệ đến sổ hộ khẩu. Số an sinh xã hội là một cách thức quản lý người dân đối với Mỹ và các nước Tây Phương. Nói chung thì không cần hộ khẩu hoặc đăng ký đi lại theo kiểu chế tài và kiểm soát người dân, chính phủ vẫn có thể kiểm soát mà dân không bị mất các quyền tự do như đi lại và cư trú”.
Có đại biểu còn có đề nghị nên trưng cầu dân ý để lắng nghe nguyện vọng của người dân về vấn đề có nên giữ qui chế hộ khẩu hay không. Được hỏi ý kiến về việc này, bà Nguyễn T. M nói:
Bạn nghĩ gì về vấn đề này? Hãy gửi đến Ban Việt Ngữ ý kiến của bạn. email: vietweb@rfa.org
“Sổ hộ khẩu gây rất nhiều phiền toái cho dân. Nên nếu chính phủ Việt Nam thay hộ khẩu bằng thẻ công dân hoặc một loại chứng minh thư tương tự mà không làm khổ dân thì tôi rất lấy làm vui mừng”.
Nguyện vọng của người dân đã được đưa ra. Ý kiến của các đại biểu đã được chứng minh là hợp lý. Dân trong nước đang trông đợi sự cải cách của chính phủ để cuộc sống của họ được cải thiện phần nào.