Đối Thoại Website: Doi-Thoai.com Email: toasoandoithoai@yahoo.com
|
Thất thoát & lãng phí |
LĐ số 236 Ngày 27.08.2006 Cập nhật: 08:24:01 - 27.08.2006
http://www.laodong.com.vn/pls/bld/display$.htnoidung(37,164907)
Nguyễn Quang A
Bài trên LĐCT số
2 đã nói về tài sản nhà nước, về khái niệm tư nhân hoá và cổ phần hoá. Bài này
chúng tôi bàn tiếp về thất thoát và lãng phí tài sản nhà nước nói chung và trong
quá trình cổ phần hoá nói riêng.
Do nhiều nguyên nhân, mà trước hết là thiếu khuyến khích đúng đắn đối với những
người chủ (rất hiếm khi công dân nghĩ đó là tài sản của mình, mà coi là "của
chùa") đối với những người sử dụng và quản lý tài sản, là trình độ quản lý yếu
kém, nên tài sản nhà nước không được khai thác tốt, ít sinh sôi, ít sinh lời,
thậm chí bị thất thoát.
Lãng phí lớn nhất là sự kém hiệu quả của việc khai thác tài sản (các khoản đầu
tư không phát huy tác dụng, hay quy hoạch sai). ẹt người để ý, hay để ý không
đúng mức đến khía cạnh này, mà đây mới là vấn đề chính, tuy việc "rút ruột" công
trình cũng rất nhức nhối, song chỉ là chút đỉnh nổi của tảng băng chìm khổng lồ.
Đây là lý do cấp bách nhất cho việc Nhà nước chỉ nên giữ càng ít tài sản càng
tốt qua cổ phần hoá hay tư nhân hoá, tuy không cần hấp tấp. Cổ phần hoá là
trường hợp đặc biệt của tư nhân hoá (bán một phần hay toàn bộ một doanh nghiệp
nhà nước cho nhiều người hay tổ chức), và nó không làm tài sản nhà nước mất đi
nếu bán đúng giá. Vì thế câu "cổ phần hoá doanh nghiệp nhà nước không được biến
thành tư nhân hoá doanh nghiệp nhà nước" có lẽ là vô nghĩa.
Hai kiểu thất thoát tài sản nhà nước điển hình trong cổ phần hoá là: cổ phần hoá
cho không và để những người tay trong chiếm đoạt. Cho không là cách làm của một
số nước xã hội chủ nghĩa trước kia với lý do rất "đạo đức": chia đều tài sản
doanh nghiệp cho mọi công dân. Nhà nước mất trắng tài sản. Đây là cách làm tai
hoạ. Nhà nước mất tài sản là sai rành rành. Công bằng cũng không đạt được.
Khuyến khích chủ sở hữu đối với hàng (chục) triệu công dân nay trở thành ông chủ
là không đủ mạnh, nên họ bán phần của mình lấy tiền và tạo cơ hội cho bọn đầu sỏ
tài phiệt "chiếm đoạt" tài sản với giá bèo, gây ra bất công nghiêm trọng. Một ý
tưởng với ý định cao đẹp có thể gây tai hoạ. May là Việt Nam đã không làm theo
cách này.
Tuy vậy chúng ta đang đối mặt với thất thoát kiểu thứ hai. Tài sản nhà nước lọt
vào tay những người "tay trong" một cách từ từ, hay đột ngột qua cổ phần hoá với
giá rất bèo như nhiều trường hợp đã xôn xao dư luận. Ai là những người tay
trong? Đó là ban giám đốc doanh nghiệp nhà nước, là những người có quyền cho
phép cổ phần hoá, bạn bè cánh hẩu của họ, những người biết rõ tình hình doanh
nghiệp. Họ muốn đánh giá thấp giá trị của doanh nghiệp để cổ phần hoá dễ "thành
công", để có cơ hội mua rẻ. Có mua, có bán, thậm chí đấu thầu hẳn hoi, nhưng hầu
như đã được dàn dựng sẵn, người ngoài rất khó chen chân vào. Có chính sách lo
cho người lao động là đúng, thế nhưng ưu tiên quá cho họ trong việc mua cổ phần
là không hợp lý. Nếu đó là tài sản toàn dân, thì người tiểu thương ở Lạng Sơn,
bác ngư dân ở Kiên Giang đều là chủ cả, sao lại chỉ ưu tiên cho cán bộ nhân
viên? Nghĩ kỹ, đấy đích thị là chính sách phân biệt.
Cổ phần hoá phải thu tiền về cho Nhà nước. Đáng tiếc như ta thấy, hoặc Nhà nước
không thu gì (tăng vốn doanh nghiệp) hay có thu thì lại chỉ để cho các quỹ hỗ
trợ cổ phần hoá. Có thể biện minh rằng vốn nhà nước vẫn đó, hỗ trợ cổ phần hoá
thì vẫn là vốn nhà nước, thậm chí còn sinh sôi thêm. Hãy cẩn trọng, phải đo
lường chi tiết xem. Báo cáo của Kiểm toán Nhà nước vừa công khai một vài số liệu
gây dư luận. Theo tôi con số 4 ngàn tỉ là to, rất to, nhưng mới chỉ là cái đỉnh
nổi chút xíu của tảng băng ngầm khổng lồ. Bảo toàn, làm cho tài sản nhà nước
sinh sôi, bớt thất thoát, lãng phí quả là việc hết sức hệ trọng.