Đối Thoại Website: Doi-Thoai.com Email: toasoandoithoai@yahoo.com
|
Nguyễn Quang A Độc lập- một khái niệm hẹp! |
10:49:46
18/09/2006
http://www.tiasang.com.vn/news?id=898
Theo Từ điển tiếng Việt (Hoàng Phê chủ biên) độc lập có các nghĩa sau: I) như một tính từ, “độc lập” có nghĩa là: “1. Tự mình tồn tại, hoạt động, không nương tựa hoặc phụ thuộc vào ai, vào cái gì khác”; và “2. (nước hoặc dân tộc) có chủ quyền, không phụ thuộc vào nước khác hoặc dân tộc khác”; II) như một danh từ, “độc lập” chỉ “Trạng thái của một nước hoặc một dân tộc có chủ quyền về chính trị, không phụ thuộc vào nước khác hoặc dân tộc khác”. Hai khái niệm liên quan đến chủ đề được Từ điển định nghĩa như sau: “sống” là “tồn tại ở hình thái có trao đổi chất với môi trường ngoài, có sinh đẻ, lớn lên và chết”; còn “chết” là “mất khả năng sống, không còn biểu hiện của sự sống”.
Xét ngôn ngữ như
một tổng thể, ta thấy các khái niệm – như một phần của cái tổng thể- luôn dẫn
chiếu đến các khái niệm khác, các thành phần khác; không có cái độc lập. Một hệ
thống có nhiều dẫn chiếu lên chính mình là một hệ thống động, luôn biến đổi và
tiến triển.
Ta sẽ khảo sát vấn đề này ở hai khía cạnh. Thứ nhất xem trong toàn bộ vũ trụ vật
chất này, có cái gì có thể coi là độc lập không. Độc lập hiểu theo nghĩa là tự
nó tồn tại, không nương tựa hay phụ thuộc vào cái gì khác. Thứ hai cũng với
nghĩa tương tự xét xem có nước nào hay dân tộc nào có chủ quyền, không phụ thuộc
vào nước khác hay dân tộc khách không. Câu trả lời cho cả hai trường hợp đều là
không. Nói cách khác cái gọi là độc lập chỉ có ý nghĩa trong thế giới của các ý
tưởng, nó chỉ là một khái niệm để mô tả cái không bao giờ có trong thực tế (nhưng
không phải vì thế mà nó không có ý nghĩa), đừng thần thánh hóa nó.
***
Trong thế giới vật chất không có cái gì là độc lập, tức là không nương tựa,
không phụ thuộc vào cái gì khác đó. Từ thế giới vi mô của các hạt cơ bản, các
nguyên tử, phân tử đến thế giới vĩ mô của các hệ thống vũ trụ, các dải ngân hà,
các vì sao, hệ mặt trời, các hành tinh, đất, đá, các sinh vật, con người và cả
xã hội, không có cái gì, không có bộ phận nào có thể coi là độc lập. Tất cả đều
tương tác với nhau trong một mạng lưới phức tạp và đa dạng. Bất kể cái gì, nó
chỉ có thể là nó, trong quan hệ, trong tương tác với những cái khác. Minh triết
phật giáo gọi là duyên khởi. Nói cách khác trong thế giới, từ thế giới vật lý
đến xã hội, từ lĩnh vực vi mô đến vĩ mô, từ những kích cỡ vô cùng bé nhỏ đến
khổng lồ, từ thế giới sinh vật đến xã hội loài người khái niệm độc lập không có
chỗ đứng. Như thế khái niệm phụ thuộc, kết nối, liên kết, tương tác mới là phổ
biến; còn độc lập là xa lạ, là không thoả đáng và chỉ là sản phẩm của đầu óc con
người, chỉ là tương đối, chỉ dùng để mô tả các sự vật hay các hiện tượng khi một
số tương tác đang xét đến mức độ nào đó là không đáng kể; nếu tuyệt đối hóa nó
có thể gây ra nhiều tai họa khôn lường. Loài người chúng ta là một bộ phận của
thế giới, nó phụ thuộc vào, nó tương tác với các bộ phận khác. Chính vì thế mà
phải sống hài hòa với môi trường, với thiên nhiên, mà vấn đề bảo vệ môi trường
mới càng ngày càng có ý nghĩa với chúng ta. Nếu không chú ý, chúng ta có thể hủy
hoại môi trường, và bằng cách đó hủy hoại chính mình. Thế nên những sáo ngữ một
thời như “chinh phục thiên nhiên”, “cải tạo thiên nhiên” nếu hiểu thái quá sẽ có
thể gây ra tác hại vô cùng, nếu không nói là những ý tưởng vĩ cuồng. Cái tưởng
là quý, hóa ra lại không tồn tại, mà chỉ là ảo tưởng của con người. Hãy cảnh
giác với những ảo tưởng ấy.
***
Nếu xét một quốc gia hay một dân tộc, như một tập hợp về lãnh thổ về con người,
thì từ những lập luận trên có thể dễ thấy, không có nước nào độc lập cả! Độc lập
chỉ có nghĩa hẹp trong một số khía cạnh nào đó, về một số lĩnh vực nào đó (nếu
tương đối không bị ảnh hưởng của những nước khác). Ngàn xưa vẫn thế, chứ đâu
phải chỉ trong thế giới hội nhập toàn cầu hóa ngày nay. Khi chưa có đường sá,
các phương tiện giao thông còn thô sơ, thì các mối quan hệ, các tương tác chưa
nhiều, chưa sâu. Ngày nay với sự phát triển của thương mại, của giao lưu, với hạ
tầng cơ sở sẵn có và ngày càng được cải thiện, với các phương tiện giao thông
hiện đại, nhất là với các phương tiện viễn thông hiện đại, các mối quan hệ, các
tương tác chính trị, kinh tế, văn hóa và xã hội ngày càng sâu rộng. Hãy chỉ nhìn
quanh chúng ta ăn gì, uống gì, mặc gì, đi lại bằng gì, vui chơi giải trí thế nào,
thì có thể thấy ngay hàng Mỹ, Nhật, Trung Quốc, Hàn Quốc, Anh, Pháp.... gắn với
chúng ta quá quen thuộc. Họ cũng vậy. Phá rừng trồng đậu tương ở Brazil làm cho
chúng ta có thức ăn nuôi gia súc tốt hơn, nhưng nếu do sự nóng lên toàn cầu thì
hàng chục triệu dân Việt Nam có thể mất nơi cư ngụ nếu nước biển dâng lên 1m do
tan băng ở Bắc cực và Nam cực. Có thể suy ngẫm về hàng ngàn hàng triệu chuyện
tương tự, từ EU đánh thuế giày dép từ Việt Nam, đến động đất, sóng thần... Hành
động của những người ở một nơi xa chúng ta hàng vạn dặm có thể ảnh hưởng đến
chính đời sống hàng ngày của chúng ta. Và trong bối cảnh đó sự phụ thuộc lẫn
nhau, sự nương tựa vào nhau là những khái niệm càng có ý nghĩa sống còn đối với
mỗi dân tộc, mỗi quốc gia. Mở cửa, hội nhập, đóng góp những giá trị của mình cho
thế giới, hấp thu những cái hay cái đẹp của những người khác là con đường thúc
đẩy sự phụ thuộc, đẩy mạnh các tương tác. Thế mới thấy độc lập chỉ là khái niệm
hẹp, có giá trị tương đối, không phổ quát, cái ngược lại –sự phụ thuộc, sự nương
tựa vào nhau- mới là phổ quát, mới thực sự quan trọng.
Nguyễn Quang A