Đối Thoại          Website: Doi-Thoai.com         Email: toasoandoithoai@yahoo.com

Vài suy nghĩ về tiếng Việt

 

http://www.bbc.co.uk/vietnamese/forum/story/2006/09/060926_tiengviet.shtml

 Đỗ Vẫn Trọn
Tổ hợp truyền thông Viên Thao, San Jose

 

Đỗ Vẫn Trọn (bên trái) cùng cố thi sĩ Hoàng Anh Tuấn

"Nhiều khi bị gọi là Việt Kiều thấy cũng buồn buồn…"

Mỗi lần tôi về Việt Nam, bạn tôi hay hỏi: Ông về lần này có “ý đồ” gì không? Tôi cười nhạt.

Lần nào, bạn tôi cũng hỏi như thế đâm ra tôi phát cáu. Chẳng “ý đồ” gì cả; tôi chỉ về thăm quê hương. Tôi không hiểu sao, bạn tôi là nhà báo mà lại hỏi tôi như vậy. Tôi có cảm tưởng như đang bị “thẩm vấn”.

Ðáng lẽ, anh ấy phải hỏi tôi: Có ý định hay mục đích gì không? Ðằng này… Ai cũng hiểu, từ “ý đồ” ngầm chứa một điều gì xấu xa. Người ta hay dùng từ “đồ” để chửi nhau. Hóa ra, tôi đang rơi vào trường hợp này.

Một lần tôi đi xem một chương trình văn nghệ, tấm biển quảng cáo treo ngang nơi nhà hát thành phố với hàng chữ to đậm nét “Một thập kỷ âm nhạc nhìn lại”. Tôi nhớ nếu không sai: Âm nhạc Việt Nam chưa có tới 100 năm thì làm sao có 1000 năm nhìn lại.

Bạn tôi giải thích một thập kỷ là 10 năm. Tôi không đồng ý. Kỷ là 100 năm. Niên là năm. Một thập niên là 10 năm. Cũng đâu cần thiết phải dùng một thập kỷ để có hơi hướm Hán - Việt. Dùng “10 năm âm nhạc nhìn lại”, tôi thấy vẫn hay hơn.

Trong các chương trình hỏi đáp hay dùng từ “ứng xử”. Từ này “hơi bị” lạm dụng. Trường hợp nào nên dùng từ “ứng xử” mới thích hợp? Như chương trình “Ðường lên đỉnh Olympia” của VTV4 dùng từ “ứng xử” là “chuẩn” nhất. “Ứng xử” là thể hiện thái độ và trí nhớ.

Khi thí sinh trả lời những câu hỏi là những câu mà họ đã được học cộng thêm vốn kiến thức thu thập trong đời sống để diễn đạt. Ðâu phải lúc nào cũng “ứng xử” cả. Có những lúc chúng ta nên dùng từ “ứng trí” – “ứng khẩu” để biểu tỏ sự thông minh, sự đối đáp nhanh nhẹn của người trả lời. Nghệ sĩ trên sân khấu khi được MC phỏng vấn, dùng từ “ứng khẩu” có vẻ đúng hơn.

Từ “sự cố” cũng bị lạm dụng rất nhiều. “Sự cố” – “sự vụ” – “sự việc” đều có thể dùng đúng ở mỗi trường hợp khác nhau. Không nhất định phải ôm giữ lấy từ “sự cố”.

Như chữ @ mà nhiều người hay đọc là “a còng” nghe không thanh lắm. Tại sao họ không dùng “a vòng” nghe dễ chịu hơn. Có một số người Việt ở Mỹ đọc tên trước họ theo kiểu Mỹ như: Phạm Tòng đọc thành Tòng Phạm thấy hơi kỳ kỳ.

Riêng từ “bảo đảm” và “đảm bảo” tôi thấy vô tình phân chia tiếng Việt của chúng ta về cách dùng từ (nghĩa) của người Việt trong nước và người Việt hải ngoại. Vua Tần Thủy Hoàng nổi tiếng hung bạo nhưng công lớn củaông là thống nhất ngôn ngữ Trung Hoa. Trong khi đó hiện nay, chúng ta lại chia cách tiếng Việt.

Thật ra, từ “đảm bảo” và “bảo đảm” đều đúng, nếu chúng ta dùng ở thể hỏi và thể xác định. Tôi hỏi: Ông có “bảo đảm” đến đúng giờ không? Trả lời: Tôi “đảm bảo” với ông đúng giờ. Nếu dùng như vậy thì hay biết chừng nào.

Khi nghị quyết 36 của chính phủ ban hành có đoạn: “Không phân biệt chính trị, tôn giáo, văn hóa… Khối người Việt sống ở hải ngoại là một bộ phận không thể tách rời của đất nước…” Như vậy: Ngôn ngữ - văn hóa - nghệ thuật của người Việt “sống” ở nước ngoài phải là văn hóa của Việt Nam, của đất nước chứ sao có chuyện phân biệt như vậy.

Khi thay từ “Việt Kiều” bằng “Kiều Bào” (ngầm hiểu là những người cùng một huyết thống), mọi người thấy có một điều gì gần gũi với quê hương hơn.

Thời trước năm 1975, người Hoa ở Chợ Lớn tranh đấu cho bằng được để gọi họ là Hoa Kiều, chứ không phải “Ba Tàu”. Còn người Việt chúng ta sao lại là “Việt Kiều”. Nay từ “Việt Kiều” đã được đổi nhưng dùng lâu ngày nên thành thói quên. Nhiều khi “bị gọi” là Việt Kiều thấy cũng buồn buồn…

Ngay cả chữ, từ mà hầu hết sách vở - báo chí trong nước và hải ngoại đều dùng là “độc giả”, có dấu “^”, tôi nghĩ chưa hẳn đúng. Mọi người khi viết từ “người đọc” “bạn đọc” đều không có dấu “^”. Vậy sao “độc giả” lại có dấu “^”? Mặc dù, trong tự điển Hán - Việt diễn nghĩa “độc giả” có dấu “^”, nhưng chưa chắc đúng. “Ðộc giả” có dấu “^” sẽ trở thành đơn độc - một người độc, như độc hành - độc bộ.

Những “từ”, “chữ” trên là thắc mắc của tôi, của một người rất tha thiết tiếng Việt, mong được quý vị thức giả, những ai quan tâm đến tiếng Việt xin chỉ dẫn thêm.

---------------------------------------------------------

Pham Thanh Phong, Bonn, Đức
Đồng ý với anh Nguyễn Toàn:các phương tiện truyền thông có ảnh hưởng rất lớn đến phát triển ngôn ngữ. Nhiều người cho rằng ngôn ngữ thay đổi theo thời gian và sử dụng bừa bãi. Nhất là khi mà báo chí, truyền hình,phát thanh không chú trọng đúng đắn thì hậu quả như chúng ta đã thấy phần nào qua bài viết của anh Đỗ Vẫn Trọn.

Tiện đây tôi xin được nêu lên vài từ ,mà thấy rằng việc sử dụng nó sau 1975 hơi bị "lạm dụng". Nhất là trong đài Truyền hình, các chương trình cho tuổi trẻ.

1- "Giao lưu" được dùng khi diễn tả sự trao đổi to lớn nào đó, thí dụ "giao lưu văn hoá-giao lưu của hai luồng khí, của hai giòng sông,của hai quốc gia..."Ngày nay nhiều khi tặng nhau một món quà nhỏ, trao đổi với nhau vài suy nghĩ vụn vặt cũng gọi là giao lưu!

2-"Ấn tượng" thí dụ :"cô ta đã gây được ấn tượng đẹp đẽ" hoặc "tôi đã có ấn tượng tốt khi tiếp xúc với bạn..." là cách sử dụng bình thường. Nay có người dùng "ấn tượng" như một động từ, thí dụ: "bạn ấn tượng rất tốt!" hay là:"thật ấn tượng".

3-Trong mỗi câu hỏi đều có "đáp án"!bình thường dùng chữ "trả lời"là đủ rồi. Chữ "giải án hay đáp án"nên dùng khi hệ trọng. Chắc vẫn còn nhiều điều cần bàn về tiếng Việt, xin các bạn tiêp tục.

Nguyễn Toàn, Bratislava, Slovakia
Muốn có tiếng Việt cho thật "Viet Nam" thì các phương tiện thông tin đại chúng trong nước phải là những người đi đầu , nhất là đài truyền hình. Rất nhiều lần tôi đã viết thư góp ý trực tiếp đến VTV sau khi nghe họ dùng từ một cách bừa bãi trên TV. Song cho đến bây giờ tôi vẫn thấy họ sử dụng tiếng VN sai rất nhiều. Ví dụ họ hay dùng cụm từ "cùng đồng hành" nghe rất thừa. Theo tôi lý do chính ở đây là khâu tuyển chọn người làm truyền hình không ngiêm túc hoặc là có tiêu cực.