Đối Thoại Website: Doi-Thoai.com Email: toasoandoithoai@yahoo.com
|
Những câu chuyện của Triệu Tử Dương khi bị giam lỏng |
26.9.2007
Tôn Phượng Minh
Dương Danh Dy dịch
http://www.talawas.org/talaDB/showFile.php?res=11037&rb=0402
Ngày 5 tháng 7 năm 1992 II. Sự hiểu lầm của việc
không hề nghĩ tới: cuộc nói chuyện với Gorbachev Tôi nói: An Chí Văn
[1] nhờ tôi chuyển lời nói với ông, sau khi kết thúc lập án thẩm
tra vấn đề của ông, hy vọng khi gặp các đồng chí già, [ông] không nói tới vấn đề
“4-6”, để tránh dẫn tới phiền phức, bởi vì quan điểm của ông mọi người đều rõ,
nhân dân cũng đều rõ. Tôi cũng truyền đạt tin đồn mà An nghe được, nói ông là
Trương Học Lương thứ hai
[2] . An nói, thể chế của Trung Quốc đại lục không giống Đài
Loan, Trương Học Lương có thể cùng các bạn cũ qua lại như thường, ở đại lục thì
không được, người nào qua lại như vậy người đó sẽ bị coi là không đứng về phía
với người đang cầm quyền. An nói thêm, hiện nay Vạn Lý, Dương Thượng Côn cũng
không làm việc gì cả. Triệu Tử Dương nói: cách nhìn của đồng chí An Chí Văn có
đạo lý, đó là đối với vấn đề của tôi dù kết thúc thẩm tra thì bất kể giao chức
vụ vinh dự nào, tôi cũng không làm. Chức vụ quan trọng thì bọn họ không giao;
hơn nữa, cũng không thay đổi kết luận về tôi. Nếu đã như vậy thì hà tất? Nếu như
lúc đó không biểu thị thái độ về vấn đề “4-6” thì tiếp đó, [tôi] cũng có thể bảo
lưu được chức vụ đã có. Triệu lại nói: tôi không hối hận gì về việc biểu thị
thái độ đối với “4-6”; những người thế hệ sau, khi đứng trước những đúng sai lớn
như “4-6” trên lịch sử Đảng Cộng sản Trung Quốc, nói chung sẽ có người đứng ra
chứ không mơ mơ hồ hồ nghe theo. Tôi không thèm để ý đến việc cách hết mọi chức
vụ của tôi. Nhưng ông nói tiếp, với tâm tư nặng nề: điều tôi rất không dự tính
tới là, trên vấn đề của “Đặng”, những lời tôi nói với Gorbachev vốn hoàn toàn
xuất phát từ ý nghĩ tốt, hoàn toàn là để bảo vệ ông ta, một lòng một dạ nhằm cứu
vãn hình tượng của ông ta, nhưng kết quả là bị nghi ngờ, tạo ra hiểu nhầm. Tình
hình đó sau này khó vãn hồi, xoay chuyển, làm tôi rất đau lòng, nuối tiếc. Triệu
Tử Dương lại nói: sở dĩ tôi thông báo cho Gorbachev, nói Thường vụ Trung ương
chúng tôi có quyết định, khi gặp vấn đề trọng đại, vẫn cần đồng chí Đặng Tiểu
Bình cầm lái. Đó là vì bọn họ đã lôi Đặng Tiểu Bình ra, quần chúng trên quảng
trường Thiên An Môn đã trực tiếp chĩa mũi nhọn vào Đặng Tiểu Bình rồi. Buổi tối
ngày thứ hai sau khi tôi đi Triều Tiên, [Bí thư] Lý Tích Minh, Trần Hy Đồng ở
thành ủy Bắc Kinh đề xuất phải báo cáo với Thường vụ Trung ương. Dưới sự chủ trì
của Lý Bằng, Thường vụ họp nghe báo cáo. Lý, Trần nói tình hình rất nghiêm
trọng. Đúng như mọi người nói, bọn họ đã cố ý báo sai tình hình quân đội. Triệu
Tử Dương nói: trước khi tôi đi Triều Tiên, thành ủy Bắc Kinh nói với tôi, họ cho
rằng trên thực tế, phong trào học sinh đang lắng xuống. Tất nhiên không phải là
không có một số tình hình mà sau này bọn họ nói trong hội nghị Thường vụ, thế
nhưng bọn họ đã nói thành rất nghiêm trọng. Căn cứ vào đó, Lý Bằng tổng kết:
“phong trào học sinh lần này là hành động chống đảng, chống chủ nghĩa xã hội có
lãnh đạo, có tổ chức, có cương lĩnh”. Bọn họ tới chỗ Đặng báo cáo. Vừa nghe Lý
Bằng nói, Đặng cảm thấy vấn đề nghiêm trọng, nên đã phát biểu “bài nói ngày
25-4”, định tính cho phong trào học sinh là “động loạn chống đảng, chống chủ
nghĩa xã hội”. Thế là Lý Bằng lập tức thông tri cho các đơn vị truyền đạt, thành
phố Bắc Kinh họp hội nghị mấy ngàn người truyền đạt, tiếp đó lại phát biểu “xã
luận ngày 26-4” do đó mà dẫn tới cuộc tuần hành lớn của mười mấy vạn người ngày
27 tháng 4 nhằm thẳng vào xã luận, nhằm thẳng vào Đặng, như thế là làm cho sự
tình loạn to lên. Lý Bằng và một số người khác cũng cho rằng “xã luận ngày 26-4”
làm [tình hình] xấu đi. Còn Đặng Tiểu Bình đúng là cũng rất không phấn khởi
trước việc Lý Bằng cho thông báo “bài nói ngày 25-4”. Triệu Tử Dương nói: trong
tình hình đó để giải thoát Đặng Tiểu Bình, để xoay chuyển cách nhìn của mọi
người đối với ông ta và bảo vệ uy tín của ông ta, tôi mới nói ra quyết định của
Ủy ban Thường vụ Trung ương. Triệu giải thích: trong cuộc nói chuyện với
Gorbachev, không phải [đã nói] “mọi lời đều do Đặng Tiểu Bình quyết định”, tôi
còn nói “nói chung, đồng chí Đặng Tiểu Bình hết sức ủng hộ công tác của chúng
tôi, ủng hộ những quyết sách do tập thể chúng tôi đưa ra”. Theo lý mà nói, những
nội dung này, không thể gây cho người ta ấn tượng là tất cả mọi việc đều do Đặng
Tiểu Bình quyết định. Tôi cho rằng dụng ý đó của Triệu Tử Dương là tốt, đúng là
để bảo vệ Đặng Tiểu Bình, đó là điều không thể nghi ngờ. Dụng ý của Triệu Tử
Dương đối với Đặng Tiểu Bình là gian khổ, có thể nói là lòng trung son sắt, thế
nhưng hiệu quả lại hoàn toàn ngược lại. Theo tôi thấy, đại khái Triệu không ý
thức được là sự phát sinh của phong trào học sinh Thiên An Môn, ngoài việc chống
hủ bại, chống những tác phong không chính đáng trên xã hội ra, trên thực tế còn
phản đối “chính trị người già”, biểu thị sự bất mãn và đồng tình với việc Hồ
Diệu Bang mất chức và ốm chết; còn bài nói chuyện của ông với Gor[bachov] lại
gây cho người ta cảm giác là Đặng Tiểu Bình đang “buông rèm nghe việc triều
đình”. Đến nỗi xuất hiện những khẩu hiệu kích tiến “đả đảo Đặng Tiểu Bình”, “đả
đảo kẻ độc tài mới” v.v.., Đặng khó có thể chịu đựng được điều này. Vốn là Đặng
Tiểu Bình, như ông ta tự nói: “là một người chỉ tay năm ngón”, “không chuyên
quyền”. Triệu Tử Dương nói với tôi: “ông ta muốn làm chủ nhưng lại không hỏi
việc cụ thể; không phải là vấn đề trọng đại, ông ta không nói, nhưng vào giờ
phút then chốt, những lời ông ta nói đều phải nghe”. Đặng cũng là người làm
quyền uy chính trị, ông ta đã từng rêu rao Trung Quốc chỉ có thể có một mẹ
chồng, ý muốn chỉ, ông ta nói là xong. Nhưng ông ta lại rêu rao xưa nay mình
“không chuyên quyền”, bày tỏ mình là minh bạch. Vì vậy Đặng rất kiêng kỵ người
khác nói ông ta “buông rèm nghe việc triều đình”. Còn câu chuyện giữa Triệu Tử
Dương và Gor, đối với Đặng Tiểu Bình mà nói, thì xem ra đã đâm thẳng vào tim ông
ta, điều này đã làm cho quan hệ giữa Đặng và Triệu đi đến tan vỡ. Triệu lại nói:
“Đặng vô cùng chú trọng đến hình tượng của mình. Khi đứng trên Thiên An Môn thấy
quần chúng giương biểu ngữ “kính chào Tiểu Bình” ông ta vô cùng phấn khởi.
III. Đàn áp “4-6” không phải là bất đắc dĩ Triệu Tử Dương nói:
vấn đề “4-6” không phải là không thể dùng đối thoại làm cho lắng dịu đi. Lúc đó
có ba cơ hội có thể dùng đối thoại giải quyết: Một là sau khi đưa linh cữu Hồ
Diệu Bang đến Bát Bảo Sơn, dùng đối thoại thuyết phục, không nên làm mâu thuẫn
gay gắt hóa. Tập thể học sinh truy điệu Hồ Diệu Bang, tôi chủ trương không nên
can thiệp vào hoạt động truy điệu của học sinh, bởi vì yêu cầu truy điệu của học
sinh không thể nói là không tốt; bọn họ truy điệu ở bên ngoài, chúng ta truy
điệu ở bên trong Đại Lễ đường Nhân dân, làm lễ truy điệu. Sau khi làm xong lễ
truy điệu, linh cữu Diệu Bang đã thuận lợi đưa đến Bát Bảo Sơn, có thể nói học
sinh không còn lý do để lại gây chuyện. Qua sự động viên thuyết phục nhiều mặt
trở về học lại, sự việc có thể lắng dịu đi. Trên thực tế là trước khi tôi đi
Triều Tiên, sự việc đã phát triển theo hướng dịu đi, tức là thay đổi theo hướng
lắng dịu. Lúc đó, tôi xen vào: mọi người trách ông, lúc đó không nên đi thăm
Triều Tiên. Triệu nói ngay: nếu như thay đổi thời gian đi thăm, dư luận quốc tế
sẽ cho là tình hình trong nước nghiêm trọng, cục diện chính trị không ổn định;
hơn nữa tình hình trong nước lúc đó đã dịu đi rồi, tôi cảm thấy không thể có vấn
đề lớn, có thể đi, nên mới yên tâm đi Triều Tiên. Về vấn đề phong trào học sinh
lúc đó, trước khi tôi đi thăm Triều Tiên vẫn chưa có tranh luận rõ rệt, phương
châm nêu ra lúc đó bao gồm phương châm không làm gay gắt thêm mâu thuẫn, Đặng đã
đồng ý; nội tâm Lý Bằng có thể có cách nghĩ, nhưng trước lúc tôi đi Triều Tiên
anh ta chưa thể hiện ra một cách rõ rệt. Khi tiễn tôi đến ga xe lửa, Lý Bằng còn
hỏi tôi có dặn dò gì nữa không. Tôi nói: chỉ có mấy điều thôi, một là đừng làm
mâu thuẫn gay gắt thêm, không được sử dụng vũ lực; hai là lễ truy điệu Diệu Bang
kết thúc rồi, cần khôi phục trật tự bình thường, phải quay về học; ba là để ra
ngoài những kẻ đánh, đập phá, cướp, đốt. Lý Bằng cũng không nói không đồng ý.
Sau khi về, anh ta đã báo cáo ý kiến của tôi lên Đặng. Đặng nói: làm theo ý kiến
của Tử Dương. Thế nhưng tối thứ hai sau khi tôi đi Triều Tiên, Lý Tích Minh,
Trần Hy đồng ở Thành ủy Bắc Kinh đề xuất phải cáo cáo với Thường vụ, tung tin là
tình hình nghiêm trọng. Ban Thường vụ nghe báo cáo của Thành ủy Bắc Kinh, đúng
như mọi người đã nói là báo sai tình hình, tập trung rất nhiều sự việc lại, nói
học sinh yêu cầu bắt rễ xâu chuỗi lớn có tính toàn quốc, yêu cầu thành lập tổ
chức, nói tình hình chung không tốt. Trước khi tôi đi Triều Tiên ở Bắc Kinh, bọn
họ không nói với tôi, cũng đồng ý phán đoán phong trào học sinh đang lắng dịu.
Nhưng tại hội nghị Thường vụ, bọn họ lại nói tình hình đặc biệt nghiêm trọng. Lý
Bằng chủ trì hội nghị. Anh ta tổng kết: “là hành động chống đảng, chống chủ
nghĩa xã hội có lãnh đạo, có tổ chức, có cương lĩnh.” Ngày hôm sau anh ta đến
chỗ Đặng báo cáo, Đặng luôn luôn có phản cảm với việc học sinh tuần hành gây
chuyện, nghe Lý Bằng nói, ông ta cảm thấy vấn đề nghiêm trọng, nên đã phát biểu
luận đoán như thế này: “mục đích của chúng là muốn làm lòng người phân tán, làm
loạn cả nước, phá hoại cục diện chính trị ổn định đoàn kết; đó là một cuộc động
loạn phủ định sự lãnh đạo của đảng cộng sản. Nếu như nhân nhượng vô nguyên tắc
đối với cuộc động loạn này, nghe rồi bỏ mặc, sẽ xuất hiện cục diện hỗn loạn
nghiêm trọng.” Đó chính là “bài nói ngày 25-4” định tính cho phong trào học sinh
là “cuộc động loạn chống đảng chống chủ nghĩa xã hội”. Điều này đã dẫn tới cuộc
tuần hành mười mấy vạn người ngày 27 tháng 4, làm mâu thuẫn gay gắt lên. Hai là,
đầu tháng 5, sau khi tôi từ Triều Tiên trở về đã nói chuyện với Hội nghị Ngân
hàng châu Á, đề xuất giải quyết vấn đề trên quỹ đạo dân chủ và pháp trị, được
học sinh tiếp thu, các mặt phản ánh là tốt, các trường cũng bắt đầu khôi phục
việc giảng dạy. Triệu nói: sau khi tôi từ Triều Tiên trở về, tình hình đã rất
không tốt, có bài nói của đồng chí Tiểu Bình, lại phát biểu xã luận; nói kết
luận là do Đặng định rồi không thể động tới, phía học sinh thì lại yêu cầu thu
hồi xã luận, sợ sẽ tính sổ sau mùa thu. Còn Lý Bằng và Thành ủy Bắc Kinh kiên
trì xã luận “26-4” không thể lùi. Bọn họ bao vây tôi, tung tin nhất định giữ
chặt xã luận không thể thay đổi. Dưới cục diện cứng nhắc đó, chỉ có thể sử dụng
biện pháp làm dịu từng bước, làm nhạt đi từng bước, không nêu xã luận “26-4”
nữa. Để di chuyển tầm nhìn, căn cứ vào tiêu điểm dư luận trên xã hội, tôi đề
xuất chống đặc quyền. Tôi biểu thị với Trung ương, điều tra con tôi trước
[3] , nếu có vấn đề, sẽ chịu xử lý theo pháp luật nhà nước, nếu
liên quan tới bản thân tôi, thì cũng như vậy. Hơn nữa, phản đối đặc quyền phải
bắt đầu từ Trung ương, bắt đầu từ Thường vụ Trung ương: xóa bỏ cung cấp đặc biệt
cho Thường vụ Trung ương (chế độ được hưởng thực phẩm và đồ dùng sinh hoạt giá
rẻ cho những cán bộ từ Phó thủ tướng trở lên). Những người già nhiều tuổi có thể
suy tính làm chậm một chút; cải cách (chế độ) chuyên cơ, chuyên xa, chế độ cảnh
vệ của Thường vụ khi ra ngoài, mấy vị cao tuổi có thể bảo lưu, Thường vụ mới nên
đơn giản bớt. Ngoài ra, ngày 4 tháng 5 khi tiếp đại biểu hội nghị Ngân hàng châu
Á, tôi đã phát biểu bài nói giải quyết vấn đề theo phương châm tám chữ: học sinh
và chính phủ phải bình tĩnh, lý trí, kiềm chế, trật tự; chủ trương
thông qua biện pháp dân chủ và pháp trị giải quyết vấn đề. Phản ánh về bài nói
đó là tốt, 7 trường đại học ở Bắc Kinh đã trở lại học, báo chí lúc đó cũng có
chuyển tải; lúc đó nếu tiếp tục đối thoại, khẩn trương làm công tác thì tình
hình có thể chuyển biến tốt. Thế nhưng, Triệu nói: Hà Đông Xương
[4] lúc đó lại nói trước hội nghị Bí thư đảng ủy các trường đại
học rằng bài nói của Triệu Tử Dương không nhất trí với tinh thần “xã luận ngày
26-4”, một số lời nói là ý kiến cá nhân ông ta. Điều này trên thực tế đã phủ
định bài nói của tôi tại hội nghị Ngân hàng châu Á. Một Phó Chủ nhiệm Ủy ban
Giáo dục mà dám ngang nhiên phủ định bài nói của tôi, điều này nhất định là có
bối cảnh. Bài nói của Hà Đông Xương được truyền đạt xuống dưới đã khiến mọi
người phổ biến cho rằng bài nói của Triệu Tử Dương không đại biểu Trung ương. Do
đó học sinh càng thêm lo lắng, yêu cầu có cách nói đối với “xã luận 26-4”. Còn
bên này một số người lại kiên trì “xã luận 26-4” không thể lùi, đồng thời còn
thu thập một số tài liệu có tính kích thích gửi lên chỗ Đặng Tiểu Bình, còn phát
biểu một số lời kích thích tâm tình học sinh, khiêu khích cả hai mặt. Còn tôi và
học sinh không có liên hệ gì, cả hai mặt đều không theo tôi, tôi ở vào cảnh ngộ
vô cùng khó khăn. Phía học sinh ngày càng đòi hỏi phải có cách nói về “xã luận
26-4”, gia tăng sức ép với chính phủ, phía Đặng thì quyết tâm cũng càng ngày
càng lớn; học sinh làm ngày càng lợi hại, ảnh hưởng của Lý Bằng và Thành ủy Bắc
Kinh đối với Đặng cũng càng ngày càng lớn, thế là hình thành cục diện cứng nhắc.
Lý Bằng còn gây khó khăn cho tôi, nói: “đồng chí chủ trương biện pháp làm dịu,
không làm gay gắt thêm mâu thuẫn, không có hiệu quả rồi; đối thoại với học sinh
một lần, chúng gây chuyện một lần.” Ba là, lúc đó tôi cảm thấy một cách sâu sắc
rằng, chỉ cần Đặng Tiểu Bình nói một câu: “bây giờ xem ra vấn đề học sinh không
nghiêm trọng như đã nói.”, những công việc còn lại sẽ do tôi quản, tôi chịu
trách nhiệm những vấn đề xã hội. Tôi cho rằng qua cố gắng chung của nhiều phái,
tình hình vẫn có khả năng lắng dịu đi. Triệu Tử Dương cho rằng mặc dù tình hình
đã tới bước như vậy cũng không nhất định không dùng vũ lực không được. Ông nói
dùng thiết quân luật, tất sẽ phát sinh xung đột, một khi có xung đột sẽ phải đổ
máu; ông lo là như vậy sẽ dẫn tới công nhân đại bãi công. Lúc đó cho dù có cường
điệu lên là vi phạm đường lối chính sách, ép quần chúng thì cũng không thiêng
nữa, dùng nhân sĩ quyền uy ép cũng không thiêng; chỉ có lùi một điểm trong “xã
luận ngày 26-4”, sửa chữa xã luận vẫn là tiêu điểm không thể đi vòng qua. Sự
tình lúc đó đã bị kéo quá dài rồi, học sinh cũng đã mệt, số học sinh có trên
quảng trường Thiên An Môn đã không còn nhiều, học sinh Bắc Kinh đều đã về nhà, ở
lại quảng trường đa số là học sinh ngoại tỉnh, lùi một bước cho chúng một cái
thang để xuống, loại trừ mối lo bị tính sổ sau mùa thu thì tình hình đã có thể
chuyển biến tốt rồi. Lúc đó, tôi xen vào: tôi đã từng đi xem quảng trường Thiên
An Môn, đúng là học sinh đã mệt mỏi, số người không đông. Lúc đó mọi người đều
nói: nếu như trên dưới cùng động viên, ra lệnh cho người lãnh đạo các trường
nhất luật phải phụ trách động viên học sinh trường mình trở về, đồng thời hứa là
sau này sẽ không truy cứu, như thế chỉ còn rất ít người, lúc này phối hợp với
cảnh sát, thực thi cưỡng chế sơ tán là cũng có thể làm được. Nhưng Triệu Tử
Dương ngắt lời tôi, ông không đồng ý dùng cảnh sát, vì như vậy sẽ chọc giận đông
đảo quần chúng. Rồi nói tiếp: để làm dịu xung đột, tranh thủ lùi một điểm, thế
là tôi mời Hứa Gia Đồn
[5] tới, để từ đó làm một số cảm thông hòa giải. Tôi nói với Hứa:
vấn đề chủ yếu hiện nay là tranh thủ đồng chí Tiểu Bình có thể đồng ý thay đổi
định tính đối với phong trào học sinh, còn phải xin ý kiến Thường vụ, nhờ đồng
chí giúp một tay. (theo hồi ức của Hứa Gia Đồn thì lúc đó Dương Thượng Côn
rêu rao: tôi đi nói với ông già [Đặng], nhưng tính nết ông già đồng chí biết
rồi, ông ta có thể nghe lọt tai mà cũng có thể nghe không lọt tai. Dương Thượng
Côn còn nói với Hứa, anh bảo với Triệu Tử Dương, bảo anh ta hãy làm như thế
trước, nếu như có trách nhiệm, tôi sẽ là người đầu tiên.) Triệu nói: sáng
ngày 16 tháng 5, Đặng Tiểu Bình hội kiến Gorbachev, buổi chiều tôi hội kiến.
Buổi tối họp Thường vụ. Tại hội nghị tôi chính thức đề xuất phải có cách nói đối
với “xã luận 26-4”, định tính không thỏa đáng, phải sửa. Mặc dù tôi chưa đọc bài
xã luận đó nhưng tôi vẫn chịu trách nhiệm, sửa “xã luận 26-4” không thể liên
quan đến Đặng Tiểu Bình, đồng chí Tiểu Bình chỉ cần nói một câu: “bây giờ xem ra
vấn đề học sinh không đến nỗi nghiêm trọng như vốn đã nói” là được. Tôi lại xen
vào: tôi nghe được truyền đạt trong đảng là, khi ông ở Triều Tiên đã điện bài xã
luận “26-4” cho ông, ông đồng ý với bài xã luận, nhưng sau khi về nước ông lại
thay đổi. Triệu nói: bức điện gửi cho tôi khi còn ở Triều Tiên là “bài nói 25-4”
của Đặng Tiểu Bình, sứ quán đưa cho tôi xem, tôi đã biểu thị thái độ, đồng ý bài
nói của đồng chí Tiểu Bình về ổn định tình hình, vì là bài nói trong nội bộ nên
tôi không thể không đồng ý. Nhưng tôi không ngờ là bọn họ lại đưa ra công khai
bài nói của Tiểu Bình, càng không ngờ là công khai phát biểu “xã luận 26-4”. Khi
còn ở Triều Tiên tôi chưa từng đọc bài xã luận đó, về căn bản không gửi cho tôi.
Ông nói: dẫn tới vấn đề “4-6” căn bản là do xã luận đã dẫn tới sự chống đối của
quần chúng với qui mô chưa hề có. Trong thời gian truy điệu Hồ Diệu Bang có rất
nhiều học sinh không xuống đường tuần hành, “xã luận 26-4” đã động viên được số
học sinh trung gian đứng lên tham gia. Tử Dương nói: đúng vào cái đêm tôi đề
xuất phải sửa chữa xã luận và tuyên bố, mặc dù mình chưa đọc bài xã luận đó,
nhưng tự mình cũng phải chịu trách nhiệm. Lý Bằng nói: nếu sửa thì ông và tôi
đều mất chức. Triệu bác lại, nói: tình hình không đến nỗi nghiêm trọng như vậy.
Lý Bằng nói: không nhất thiết để ông chịu trách nhiệm. Đó không phải là thái độ
của nhà chính trị. Thế là tôi và Lý Bằng xẩy ra tranh luận. Lý Bằng lại nói: “xã
luận 26-4” là bài nói của Đặng. Tôi nói: không phải, đó là do Thường vụ định
giọng điệu, sau khi báo cáo Đặng mới có bài nói đó; là định tính trước, nói
chuyện sau. Tiếp đó Lý Bằng còn nói: trong điện trả lời của ông khi ở Triều Tiên
nói, đồng ý ngăn chặn động loạn. Tôi nói động loạn là một từ trung tính, rối
loạn, xáo động, sóng gió đều là nói qui mô, không nói tính chất. Tiểu Bình nói
động loạn không có vấn đề gì, vấn đề là động loạn như thế nào, động loạn có mâu
thuẫn trong nội bộ nhân dân, cũng có mâu thuẫn địch ta, vấn đề là ở chỗ cái định
tính “chống đảng chống chủ nghĩa xã hội”. Tử Dương lại nói: ngày hôm sau, 17
tháng 5 phát sinh tranh luận trong hội nghị Thường vụ họp ở nhà Đặng, tôi vẫn
nói như vậy. Bàn đến đây, Triệu nói với tôi: xem ra Lý Bằng có khả năng có lòng
tư lợi. Tôi nói: trong nội bộ cơ quan Ủy Ban cải cách thể chế có tin đồn, có
người đang làm âm mưu. Triệu nói tiếp: ngày hôm sau, sau tranh luận với Lý Bằng
tối hôm 16 tháng 5, tôi viết thư cho Đặng yêu cầu trực tiếp bàn. Đặng đã thông
tri mấy người, có Lý Bằng, Diêu Y Lâm, Hồ Khởi lập, Kiều Thạch, Dương Thượng Côn
và tôi. Chúng tôi đến nhà Đặng. Vốn là tôi yêu cầu nói chuyện, nhưng ông ta lại
thông tri nhiều người như vậy, rõ ràng là không muốn nghe ý kiến của tôi, thế
nhưng tôi vẫn nhắc lại ý kiến của mình. Diêu Y Lâm, Lý Bằng nói: không thể ngăn
chặn được động loạn của học sinh là do bài nói của Triệu Tử Dương tại hội nghị
Ngân hàng châu Á dẫn tới, bài nói đó làm cho học sinh cảm thấy ở Trung ương có
hai tiếng nói. Thế là đột ngột hỏi vặn tôi trên hội nghị, xem ra bọn họ đã họp
trước với nhau rồi. Trong cuộc họp đã bàn đến việc thực hiện thiết quân luật,
thực hiện thiết quân luật tôi lo là sẽ xuất hiện tình hình nghiêm trọng, tôi rất
khó chấp hành. Vào giờ phút then chốt cuối cùng, nếu như tôi tán thành thiết
quân luật, chức Tổng Bí thư vẫn có thể làm, tôi phản đối thiết quân luật là phải
mất chức. Tiếp tục làm Tổng Bí thư thực hiện phương châm cứng rắn với học sinh,
hay là mất chức, tôi đã chọn cái sau. Nói đến đó, Triệu Tử Dương im lặng một
chút, tiếp đó đã trịnh trọng nói: tôi đã suy nghĩ liền cả hai việc không tán
thành thiết quân luật và không làm Tổng Bí thư. Sau khi họp xong ở nhà Đặng ra
về, tôi viết đơn xin từ chức. Hồ Khởi Lập cũng phản đối thiết quân luật; Kiều
Thạch vốn cũng không tán thành thiết quân luật, nhưng đã tán thành trong hội
nghị này; Dương Thượng Côn vốn phản đối thiết quân luật sau này cũng tán thành;
kiên quyết nhất là Lý Bằng, Diêu Y lâm. Triệu nói: thực ra trong vấn đề thiết
quân luật, thái độ của mấy người đó là không đáng kể; cho dù cả năm người bọn họ
đều không tán thành cũng sẽ thực hành thiết quân luật. Trước khi họp ở nhà Đặng,
ý kiến của tôi là đa số, tôi, Khởi Lập, Kiều thạch, Thượng Côn đều nhất trí. Sau
khi nghe những lời nói của Triệu Tử Dương thà không cần “chiếc ghế báu” Tổng Bí
thư, phải kiên trì tính chính nghĩa, đúng là tôi đã khâm phục từ đáy lòng. Từ
trong đó tôi cũng hiểu ra được, áp dụng đối thoại đối với vấn đề “4-6” là không
thể giải quyết được vấn đề; Lý Bằng rêu rao cái gọi là nổ súng là “bất đắc dĩ”,
chẳng qua là sau đó tìm lời nói tránh đi, giải thoát cho mình là xong. An Chí
Văn nói: sự việc là, các nguyên lão do Đặng Tiểu Bình đứng đầu đã đánh giá tình
hình nghiêm trọng, cho rằng nếu nhượng bộ là sẽ giống như Công đoàn Đoàn Kết Ba
Lan, đã nổ ra là không thể thu lại được, cục diện chính trị Trung Quốc nhất định
sẽ phát sinh thay đổi. Tóm lại là các nguyên lão vẫn dùng mô thức tư duy trước
đây và quan điểm hình thái ý thức đấu tranh giai cấp là then chốt, cho rằng trên
xã hội một khi xẩy ra sóng gió là đã cho rằng muốn lật đổ sự lãnh đạo của đảng
cộng sản, phản đối xã hội chủ nghĩa; một khi trong đảng vừa có ý kiến và cách
nhìn khác nhau, đã cho rằng đấu tranh trong đảng là sự phản ánh của đấu tranh
ngoài đảng, của đấu tranh giai cấp, cái gọi là vấn đề ngoài đảng phản ánh vào
trong đảng, là kết quả của sự dung túng và ủng hộ của một số lãnh đạo trong
đảng. Tôi còn trình bầy với Triệu: sau khi tin học sinh bị bắn chết trước Thiên
An Môn được truyền đi, một học sinh không hề quen biết mở miệng nói với tôi:
“đảng cộng sản hết đời rồi!”, người ta đau thương bàn bạc: đối với bọn học sinh
tay không tấc sắt, thế mà dùng xe tăng, súng máy đàn áp; cho rằng đó là việc
ngay cả quân phiệt Bắc Dương và Tưởng Giới Thạch Quốc Dân đảng cũng không dám
làm, nhưng đảng cộng sản lại làm! Một vị giáo sư già ở trường của tôi đã khóc
dài suốt trên mấy dặm đường từ nhà trường về nhà; một bác sĩ của bệnh viện số 3
gần trường nói với tôi: lúc đó trước cửa bệnh viện để đầy những người bị thương,
phần lớn là thanh niên học sinh, cũng có chiến sĩ giải phóng quân, việc cứu chữa
không biết bắt đầu từ người bị thương nào, đành lựa chọn những người bị thương
nặng nhất để phẫu thuật. Mọi người đều tròn mắt đờ người, đối mặt với tình ấy,
cảnh ấy quả thật là thương cảm. Có một vị giảng viên của bệnh viện nói một câu
“nợ máu phải trả bằng máu”, sau đó mấy cảnh sát mặc thường phục đã vào tận phòng
bệnh bắt ông ta đưa lên xe quân sự; ngày hôm sau người nhà đến thăm đã không
biết giải đi đâu. Vị bác sĩ này còn nói với tôi: do định tính là bạo loạn phản
cách mạng, những người bị thương sợ bị định là “phần tử phản cách mạng” để xử
tội, nên có người chưa mổ xong đã được người nhà, bạn thân đến đón đi giấu ở nơi
khác, như thế mà xuất viện thì kết quả chỉ có chết! Có người nói “học sinh rất
vô tư, thật đáng thương”. Sau đàn áp “4-6”, trong hội nghị từ cấp vụ, cục trở
lên tại Ủy Ban cải cách thể chế, đã có rất nhiều người chảy nước mắt. Bất kể
người khác như thế nào, tôi vẫn tham gia lễ truy điệu một học sinh tử nạn của
trường - một nghiên cứu sinh và tặng tiền cho người nhà. Điều này đại để là “tôi
làm theo cách của tôi”. Sau “4-6” khi tiến hành thanh lý về tổ chức, tôi kiên
trì cách nhìn của mình cho rằng tham gia “lễ truy điệu”, “tặng tiền” không phải
là sai lầm! Tôi kiên trì sự kiện “4-6” không phải là động loạn phản cách mạng mà
là phong trào học sinh. Tư tưởng của tôi là, bất kể là xử lý tôi như thế nào,
vẫn phải kiên trì chính nghĩa. Cuối cùng tôi nói, về bên ngoài “4-6”là đàn áp,
nhưng người ta bình luận là đã mất lòng đảng, lòng dân, lòng tin vào đảng sụp
đổ, tổ chức đảng rã rời, trên quốc tế đã dẫn tới những kinh ngạc và ảnh hưởng
tiêu cực rất lớn. Tôi cho rằng sự kiện “4-6” là một đại bi kịch, đó là định luận
của lịch sử. Người ta đang bàn luận: cái bệnh táo bón của lịch sử này cuối cùng
cũng phải giải quyết, bất kể sau này là xử lý nóng hay xử lý lạnh, cuối cùng thì
lịch sử vẫn trở lại bộ mặt vốn có của lịch sử. Cách nhìn của tôi là, người nào
giương cao được ngọn cờ đó, người đó sẽ được lòng người. Cuối cùng Triệu Tử
Dương còn bàn đến việc muốn xây dựng một quỹ, muốn cùng một số người cùng chí
hướng làm một số sự nghiệp công ích cho xã hội, cho quốc gia. Cũng bàn đến việc
hoặc là có thể viết hồi ức. Triệu nói: hai nhiệm vụ này đều rất nặng, cũng rất
khó, nếu làm nhất định phải làm tốt, nhưng đều rất tốn sức. Căn cứ vào tinh lực
của mình xem ra thì chỉ có thể làm một thôi, biểu thị hy vọng tôi giúp ông suy
tính một chút. Sau khi thúc cuộc nói chuyện, trước khi về, Triệu Tử Dương còn
mỉm cười nói với tôi: ông Tôn, từ mấy lần gặp mặt nói chuyện, ông có thể thấy,
mặc dù tôi không có công tác, nhưng bộ óc tôi không có nhàn.
Bản tiếng Việt © 2007 talawas
[1]Nguyên Phó chủ nhiệm Ủy ban cải cách thể chế, thành viên lãnh
đạo tổ kinh tế thời Triệu Tử Dương, lúc này là Hội trưởng Hội nghiên cứu cải
cách thể chế Trung Quốc.
[2]Trương Học Lương (1907-2001) người Tứ Xuyên, con trai Trương
Tác Lâm, Tư lệnh quân Đông Bắc, mùa đông năm 1936, liên Cộng chống Nhật, phát
động sự biến Tây An, bắt sống Tưởng Giới Thạch. Khi trở về Nam Kinh bị Tưởng
Giới Thạch giam lỏng. Năm 1990 được khôi phục tự do, năm 1995, sống tại Hawai
Mỹ, với tư cách kiều dân.
[3]Khi đó xã hội có tin đồn, Triệu Đại Quân con trai Triệu Tử
Dương buôn lậu TV mầu. Sau này Ban Kiểm tra TW kiểm tra chứng thực đó là tin đồn
sai, hướng dẫn sai. Triệu Tử Dương đề xuất phải điều tra kết luận trong phạm vi
nhất định rồi công bố, nhưng Lý Bằng kiên quyết không đồng ý, sợ gây ra phản ứng
dây chuyền. (TG)
[4]Hà Đông Xương (1923 - ) người Chiết Giang, từng là Bí thư Đảng
ủy trường Đại Học Thanh Hoa, Bộ trưởng Bộ Giáo dục, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Cải
cách Giáo dục Quốc gia.
[5]Hứa Gia Đồn (1916 - ) người Giang Tô, từng làm Bí thư thứ nhất
tỉnh ủy Giang Tô, Bí thư Ủy ban công tác Hồng Kông, Ma Cao, Phân xã trưởng Tân
Hoa xã tại Hồng Kông, năm 1990 sang Mỹ, năm 1991, bị Đảng Cộng sản Trung Quốc
khai trừ.
Nguồn: Tôn Phượng Minh, Những câu chuyện của Triệu Tử Dương khi bị giam lỏng, Khai phóng Xuất bản Xã, Hongkong 2007, ISBN: 9789627934219
