Đối Thoại          Website: Doi-Thoai.com         Email: toasoandoithoai@yahoo.com

“Đêm trước” đổi mới: “Vòng kim cô”

Thứ Năm, 01/12/2005, 09:59 (GMT+7)
 

“Đêm trước” đổi mới: “Vòng kim cô”

 

Tranh đăng báo Tuổi Trẻ Cười số 8 ngày 4-8-1985
TT - Những câu chuyện bi hài của “đêm trước” đổi mới thật khó tưởng tượng được nếu không phải là chứng nhân thời kỳ đó. Tất cả đều chạy theo và chạy đua với chỉ tiêu được ấn từ trên xuống bất chấp qui luật thị trường. Người ta tìm mọi cách để hoàn thành chỉ tiêu cho thật đẹp sổ sách báo cáo, còn đằng sau là đủ thứ sáng kiến cải tiến, cải lùi.  

 

 

Đối Thoại :

Mời độc giả đọc hết 23 bài “Đêm trước đổi mới” từ  ngày 11 thang 8 đến ngày 25 tháng 12 được đăng tải trên web “Tuổi Trẻ” cuả đoàn TNHCM thành phố Sài Gòn(Đối Thoại có ghi lại ). Dù chống hay ủng hộ nhà nước và đảng CSVN, tất cả chúng ta đều nhận thấy, sau khi CSVN đổi mới về kinh tế, đời sống cuả người dân đã được thay đổi.

Từ năm 1975đến 1986, 11năm, hay nói đúng hơn từ năm 1954 dến năm 1986, 32 năm, đã có bao nhiêu người VN bị đảng CSVN lưu đày giết hại tại miền Bắc vì chống lại kinh tế tập trung, và hàng trăm ngàn người vùi thân trên biển đông cũng như hàng triệu nguởi bị tù đày, bị ngược đải, bị đối xử tàn bạo  tại miền Nam.Ai chiu trách nhiệm này? Nói về đổi mới phải nói về trách nhiệm . Thân phận con người cũng như thân phận đất nước không phải là một phòng thí nghiệm dành cho đảng CSVN đi tìm con đường đổi mới.

Một cô gái bị cưỡng chế để cho người quyền thế hiếp dâm. Sau khi “bướm chán ong chường”, và bị người đời nguyền ruả,kẻ quyền thế tuyên bố “đổi mới” và rồi ca ngợi nhờ “đổi mới”,cô gái đã có gia đình , đã có đời sống khá hơn,nhưng cố quên đi  quá khứ ??

Hiện kẻ trách nhiệm về “Đêm trước đổi mới” vẫn còn đó . Về tập thể là đảng CSVN. Về cá nhân là Ông Đỗ Mười và các đồng chí cuả Ông “Đêm trước đổi mới” . 

Chỉ tiêu “đổ than”

Câu chuyện thời bao cấp khó tin nhưng có thật: Năm 1979, một công ty khai thác than ở Thái Nguyên được giao chỉ tiêu khai thác 150.000 tấn than. Nhưng năm đó các công ty khách hàng không đủ nguyên liệu sản xuất, máy móc, dây chuyền hỏng hóc... nên hoạt động cầm chừng, không cần nhiều đến than. Sản phẩm của công ty than nọ cứ ngày một chất chồng trong kho bãi. Đến lúc kho bãi không thể chứa thì công tác khai thác cũng phải “phanh” dần.

Tuy nhiên chỉ còn hai tháng nữa là hết năm mà cái chỉ tiêu đó mới thực hiện được hơn nửa. Nỗi ám ảnh không đạt chỉ tiêu đe dọa số phận chính trị của tất cả ban lãnh đạo công ty, đến đồng lương tất cả cán bộ công nhân cũng như danh hiệu thi đua của toàn đơn vị. Không thể “bó tay”, ban lãnh đạo công ty quyết định ăn ngủ tại công trường, thức trắng đêm cùng công nhân, vượt qua sương muối, gió may miệt mài khai thác cho bằng đủ chỉ tiêu được giao. Công việc lúc này bận rộn và khó khăn gấp đôi bình thường vì sau khi mất công khai thác, công ty còn mất một công nữa là... đổ than đi. Đổ xuống vực, xuống suối, xuống hang... hay bất cứ đâu cũng được.

Sự việc cuối cùng cũng đến tai cấp trên. Giám đốc công ty than bị khiển trách. Thế nhưng trong phiên họp tổng kết năm của toàn công ty, ông giám đốc mặt mũi đen nhẻm, hốc hác chạy lên bục phát biểu hào hứng: mặc dù gặp rất nhiều khó khăn tưởng chừng không thể vượt qua, nhưng với tinh thần đoàn kết, nhất trí cao, chúng ta đã phát huy phẩm chất sáng tạo, nỗ lực lao động và đã hoàn thành tốt chỉ tiêu cấp trên giao. Tỉnh đã có bằng khen cho tất cả các đơn vị hoàn thành chỉ tiêu.

Ông Bùi Văn Long, nguyên tổng giám đốc Liên hiệp Dệt VN (tiền thân Tổng công ty Dệt may), vẫn còn ám ảnh những con số chỉ tiêu: Dệt Thành Công được giao chỉ tiêu sản xuất 3 triệu m2 vải/năm. Nhưng khi 1/3 dây chuyền đắp chiếu vì không phụ tùng thay thế, vốn lưu động Nhà nước cấp không nổi 1/2 nhu cầu thì cái chỉ tiêu ấy vẫn giữ nguyên.

Đến lúc công ty khắc phục được khó khăn, năng lực dư thừa, thị trường “cháy” hàng thì chỉ tiêu ấy cũng không thay đổi. Hai chữ “chỉ tiêu” trở thành “vòng kim cô” khủng khiếp trùm lên toàn bộ mọi hoạt động sản xuất. Nhà nước cung cấp nguyên nhiên vật liệu và vốn lưu động mỗi năm cho doanh nghiệp, kèm theo một con số sản phẩm nhất định mà doanh nghiệp phải làm ra rồi cũng nộp cho Nhà nước.

Tuy nhiên, do thiếu tất cả mọi thứ cộng với phương thức quản lý “của chung” nên hầu như không bao giờ những gì Nhà nước giao tương ứng với những gì Nhà nước muốn thu lại từ doanh nghiệp. Và những chỉ tiêu này cũng hủy diệt gần như hoàn toàn mọi sáng tạo, năng động của doanh nghiệp.

Chuyên gia sử kinh tế Đặng Phong kể lại câu chuyện cao su chạy từ Nam ra Bắc rồi quay lại Nam cũng chỉ vì cái “vòng kim cô” chỉ tiêu: Xí nghiệp Đồ hộp xuất khẩu TP.HCM vì thiếu miếng lót cao su dưới nắp hộp trái cây xuất khẩu nhưng đến mua ở Công ty Cao su miền Nam không được. Lý do: không có chỉ tiêu kế hoạch. Xí nghiệp cầu cứu Ủy ban Kế hoạch TP thì nơi đây chuyền “quả bóng” cho Ủy ban Kế hoạch nhà nước.

Cảnh thường thấy thời bao cấp: hành khách đu bám chật cứng bên ngoài cửa sổ xe đò (ảnh chụp ngày 5-3-1985) - Ảnh tư liệu báo Tuổi Trẻ

Sau khi cân đối đầu ra - đầu vào, Ủy ban Kế hoạch nhà nước đồng ý giao chỉ tiêu 300kg mủ cao su cho xí nghiệp nhưng đó là chỉ tiêu năm tới. Hỡi ôi, trái cây không thể chờ sang năm mới đóng hộp xuất khẩu. Xí nghiệp không thể chịu chết vì cái chỉ tiêu kế hoạch vô hồn. Bà giám đốc xí nghiệp sực nhớ có quen ông giám đốc Nhà máy cao su Sao Vàng Hà Nội. Đánh liều bay ra đàm phán với “ông Sao Vàng”, “bà Đồ Hộp” vay được 300kg mủ cao su quí ơi là quí. Sau đó xí nghiệp không có mủ mà trả, đành trả bằng đồ hộp. “Ông Sao Vàng” càng mừng vì có quà cải thiện đời sống công nhân.

Cuộc sống quá khốn khó, động lực sản xuất, tinh thần trách nhiệm ngày một tiêu hao, nhiều căn bệnh phát sinh ở hầu hết các nhà máy xí nghiệp. Điển hình nhất là tệ ăn cắp. Ông Nguyễn Xuân Hà (nguyên giám đốc Công ty dệt Thành Công) vẫn còn nhớ kỷ niệm buồn: năm 1982, khi ông chuyển sang làm giám đốc Công ty dệt Thắng Lợi, có 5.000 công nhân nhưng tệ nạn trộm cắp trong nhà máy quá mức khủng khiếp.

Trong ba tháng thực hiện “bàn tay sạch”, nhà máy bắt được 15 kẻ gian trong đó có năm đảng viên. Thậm chí cả bí thư chi bộ cũng lấy cắp môtơ. Trộm cắp được lập thành băng nhóm trong cơ quan, liên kết với bên ngoài và thực hiện bằng các thủ thuật rất tinh vi. Nhưng khi tìm hiểu thì hầu hết thủ phạm đều từng là những người lao động rất tốt nhưng vì hoàn cảnh túng bấn nên họ nhắm mắt làm liều.

Xe chạy xăng thành... chạy than

Ông Trần Văn Khang, nguyên giám đốc Công ty công tư hợp doanh Điều hành bến xe miền Tây, nói: sau giải phóng vài năm thì xăng không đủ cấp cho xe chạy. Những xe chạy xăng thời đó là loại hiện đại, máy móc tốt nhưng chẳng lẽ để đắp chiếu. Một đề tài khoa học rất... nổi tiếng thời đó có khả năng biến loại động cơ hiện đại lùi lại hàng trăm năm đã được áp dụng. Đó là cải tạo xe chạy xăng thành chạy than.

Thế là từ vận tốc 70-100km/g thành 20-35km/g. Từ êm nhẹ chiếc xe thành con quái vật không ngớt kêu gào. Xe chạy đến đâu, lửa, xỉ than rơi vãi ra đường đến đó và lửa từng làm cháy rừng khi đi qua rừng núi. Hành khách, nhà xe mặt lúc nào cũng đen như người âm phủ. Gặp dốc lớn, tất cả lại xuống xe: 1- 2 -3 hò dô ta... đẩy xe lên dốc.

Bến xe miền Tây (TP.HCM) hai mươi mấy năm trước khi thành phố chỉ có 1/4 lượng khách so với bây giờ, nhưng cảnh chen chúc vạ vật của người chờ xe không khác gì chạy loạn. Nhiều người đi từ tờ mờ sáng, ngoài tư trang, hàng hóa, họ còn đem theo một viên gạch. Đến cửa quầy bán vé khi trời chưa rõ mặt người, hành khách đã đua chen nhau đặt hòn gạch để xí chỗ xếp hàng mong mua vé trước. Vậy mà không ít người đợi đến 2-3 ngày vẫn không mua được vé, đành ra về. Lễ tết thì khỏi phải nói.

Bến xe phía Nam (Hà Nội) cũng y như thế. Thời bao cấp không mấy khi hành khách mua được vé trực tiếp từ bến xe mà chủ yếu là vé chợ đen. Riêng bến xe Kim Liên - Hà Nội (cũ) lúc nào cũng có 5-7 băng nhóm phe vé. Mỗi nhóm 5-7 người. Bọn họ bám chặt và sống ký gửi vào bến xe này với công việc duy nhất: mua càng nhiều vé xe càng tốt. Ngày đó những cảnh như một bà lão còng lưng dốc hết tay nải để tìm những đồng tiền cuối cùng nhưng vẫn không đủ đòi hỏi của tay phe vé. Bà phải rớt chuyến. Những hành khách tội nghiệp như bà vừa khóc vừa liêu xiêu giữa bến xe chiều không phải là chuyện hiếm.

Lái xe Trần Văn Thành than: hành khách khốn khổ thì phận lái xe cũng rất khốn nạn. Săm lốp, phụ tùng, thùng, máy, xăng dầu... đều được tính theo chỉ tiêu (tính số kilômet vận hành để được cấp mới hay trung đại tu) nhưng cái chỉ tiêu ấy chỉ có thể áp dụng trên giấy vì nó rất phi lý. Hỏng hóc thiếu thốn, chắp vá đủ kiểu nhưng vẫn không thể sống được. Nhiều người bỏ xe giữa đường, bỏ nghề, bỏ cơ quan về luôn.

Mấy tháng sau, địa phương yêu cầu công ty mới cho xe ra kéo cục sắt ấy về. Ai không dám bỏ nghề thì buộc phải bỏ tiền túi mà cải tạo. Tiền đâu? Lại phải buôn hàng lậu (thật ra chỉ là gạo, thịt, mắm muối, xà phòng...) hay bắt thêm khách, lại phải lo lót, luồn cúi... Trong giới lái xe cũng có rất nhiều người đã phải bán nhà để sửa xe cho Nhà nước. Cho đến tận bây giờ nhiều người khi đã bỏ nghề chạy xe vẫn không mua nổi căn nhà cũ để ở.

 XUÂN TRUNG - QUANG THIỆN

Kỳ 1:"Đêm trước" đổi mới: Ký ức thời “sổ gạo”
Kỳ sau: Khi chợ trời bị đánh sập

 Tin bài liên quan:
   Nỗi “lo” ngay sau “đêm trước”
   Bài học “đêm trước” còn nguyên giá trị
   Phùng Gia Lộc - Cái đêm hôm ấy... đêm gì?
   Đêm trước đổi mới: Uy quyền của lòng dân
   Bài học từ “đêm trước” đổi mới
 * Tất cả...

 

 Đêm trước đổi mới

 

 

 

Nỗi “lo” ngay sau “đêm trước” (1)

Chủ Nhật, 25/12/2005, 09:56 (GMT+7)
TT - Sau ngay cái “đêm trước” nặng nề, khó thở... thì mặt trời đổi mới ló dạng. Người mừng rỡ thì nhiều, người lo lắng cũng không ít... Cuộc chiến giữa cái cũ và cái mới có bao giờ đơn giản. Nhưng những kết quả tức thời đã đến thật ngoạn mục...

 

 

Bài học “đêm trước” còn nguyên giá trị (2)
Thứ Sáu, 23/12/2005, 04:20 (GMT+7)
TT - Loạt bài “đêm trước đổi mới” trên Tuổi Trẻ là một thực tiễn chứng minh một cách thuyết phục rằng ở đâu có những con người dám nghĩ, dám làm, dám bứt phá thì ở đó sẽ thành công.

 

 

Phùng Gia Lộc - Cái đêm hôm ấy... đêm gì? (3)

Thứ Tư, 21/12/2005, 11:44 (GMT+7)
Sau loạt bài "Đêm trước đổi mới", rất nhiều bạn đọc đã gọi đến Tuổi Trẻ yêu cầu đăng lại bài ký sự một thời gây sóng gió "Cái đêm hôm ấy.... đêm gì?" của nhà văn Phùng Gia Lộc. Ngày ấy, khi xuất hiện trên báo Văn Nghệ, những dòng chữ rút ruột từ nỗi uất ức, cay đắng, ngỡ ngàng của Phùng Gia Lộc đã tạo nên một "cơn địa chấn".

 

 

Đêm trước đổi mới: Uy quyền của lòng dân (4)

Thứ Sáu, 16/12/2005, 08:23 (GMT+7)
TT - Chúng ta có phương thức đổi mới phù hợp với hoàn cảnh, đặc thù đất nước và dân tộc mình. Đó là đổi mới từ thực tiễn đi ngược lên chính sách mà thường gọi là “xé rào”.

 

 

Bài học từ “đêm trước” đổi mới (5)
Thứ Sáu, 16/12/2005, 05:48 (GMT+7)
TT - Không một ai, dù là người thiếu thiện chí, có thể phủ nhận sự đổi mới về nhiều mặt của đất nước ta trong những năm qua. Loạt bài trong “Đêm trước” đổi mới vừa được đăng trên Tuổi Trẻ gợi nhắc những chuyện xảy ra hơn hai chục năm trước mà như là “cổ tích”.

 

 

Đêm trước đổi mới: Chiến thắng chính mình (6)

Thứ Năm, 15/12/2005, 04:45 (GMT+7)
TT - Đại hội VI đã cận kề. Những thành trì thủ cựu, do dự, rụt rè bị lấn át. Nắm bắt thời cơ có một không hai, người cầm cờ đổi mới đi đến quyết định kịp thời: viết lại văn kiện Đại hội VI. Một quyết định kịp đón nhận bình minh của đổi mới.

 

 

Đêm trước đổi mới: Tôi "trắng án" (7)

Thứ Tư, 14/12/2005, 08:19 (GMT+7)
TT - LTS: Những đột phá, xé rào thời “đêm trước” đổi mới không chỉ bắt đầu từ bức xúc của nông dân, công nhân, doanh nhân;  xoay xở của lãnh đạo mà cả sự nhập cuộc của trí thức. GSTS Võ Tòng Xuân vừa gửi về tòa soạn câu chuyện của chính ông.

 

 

Đêm trước đối mới: Nỗi niềm của tôi (8)

Thứ Ba, 13/12/2005, 07:52 (GMT+7)
TT - Làn sóng “xé rào” đã dâng trào mãnh liệt, cả đến những vùng cấm nhưng hàng rào bao cấp vẫn muốn siết lại. Trong cuộc giằng co đó, những người trong cuộc thật sự thấm thía bao nỗi niềm...

 

 

Đêm trước đối mới: Imex - “bầu sữa” của đột phá (9)

Thứ Hai, 12/12/2005, 04:04 (GMT+7)
TT - Sau khi có chủ trương bung ra và cởi trói cho sản xuất của Hội nghị trung ương 6, các địa phương bắt đầu có một cái “gậy” để phá rào. Sự bung ra của TP.HCM bắt đầu từ việc sử dụng thương nhân đứng ra thu gom những mặt hàng có thể xuất khẩu để trao đổi trực tiếp với nước ngoài.

 

 

“Đêm trước” đổi mới: Chuyển đổi vô hình (10)

Thứ Bảy, 10/12/2005, 17:21 (GMT+7)
TT - Thực tiễn có thể xé rào hay bùng nổ hơn nữa, cay đắng hơn nữa nếu không có sự chuyển đổi tư duy. Những người gánh vác trọng trách rồi cũng bước ra khỏi sách vở giáo điều để đi đến những quyết định kịp thời.

 

 

 

 Đêm trước đổi mới

 

 

 

“Đêm trước”đổi mới: Những thông điệp gửi đến Ba Đình (11)

Thứ Sáu, 09/12/2005, 06:05 (GMT+7)
TT - Trong khi hàng rào cơ chế thủng ở nhiều nơi thì những tranh luận trên bàn tư tưởng vẫn chưa ngã ngũ. Nhưng để chuyển những thông điệp trung thực từ cuộc sống đến các nhà hoạch định chính sách không chỉ cần dũng cảm mà cả nghệ thuật.

 

 

 

 

“Đêm trước”đổi mới:  Bù giá vào lương (12)

Thứ Năm, 08/12/2005, 07:01 (GMT+7)
TT - Trong cảnh khốn khó của “đêm trước” đổi mới, có những đột phá táo bạo mà những người mở đường chấp nhận đầy rẫy rủi ro, thậm chí bằng cả sinh mệnh và sự nghiệp của họ.

 

 

 

 

“Hôm sau” đổi mới (13)
Thứ Năm, 08/12/2005, 05:08 (GMT+7)
TT - Ly cà phê sáng của Bi tôi hôm qua được khuyến mại một câu khen: “Báo của ông nói chuyện “đêm trước” đổi mới hay lắm, đúng lắm, nhớ lại thấy được chia sẻ lắm lắm”.

 

 

 

 

“Đêm trước”đổi mới: Từ chạy gạo đến phá cơ chế giá (14)

Thứ Tư, 07/12/2005, 05:12 (GMT+7)
TT - Từ năm 1978, sau chiến dịch cải tạo,lập tức TP.HCM thiếu gạo - điều chưa từng có trong lịch sử miền Nam. “Hòn ngọc Viễn Đông” phải ăn độn bo bo là điều không thể tưởng tượng nổi.

 

 

 

 

“Đêm trước”đổi mới: Tưởng như xa xôi lắm (15)

Thứ Ba, 06/12/2005, 07:23 (GMT+7)
TT - LTS: Những ngày qua, tòa soạn Tuổi Trẻ đã nhận được rất nhiều thư từ, bài viết, tư liệu, hình ảnh... “đêm trước” đổi mới. Chúng tôi chân thành cảm ơn và mong tiếp tục nhận được sự cộng tác, góp ý và phản hồi từ bạn đọc.

 

 

 

 

Sức bật mới (16)

Thứ Ba, 06/12/2005, 05:21 (GMT+7)
TT - Chính con người quyết định dòng chảy của cuộc sống, lại là cuộc sống thế kỷ 21, được mệnh danh là thế kỷ của sự khai thác những tiềm năng cực lớn của bộ não. TP.HCM đang có thuận lợi lớn về điểm này.

 

 

 

 

“Đêm trước” đổi mới: Chiếc áo cơ chế mới (17)

Thứ Hai, 05/12/2005, 07:01 (GMT+7)
TT - Sài Gòn sau ngày giải phóng giữa lúc bộ mặt sản xuất ngổn ngang thì hai vợ chồng chủ Hãng dệt Tái Thành (tức Dệt Thành Công sau này) là Huỳnh Ngọc Thái và Đoàn Thị Mỹ đã hiến cho Nhà nước toàn bộ cơ ngơi một nhà máy lớn nhất nhì ngành dệt may thành phố lúc bấy giờ.

 

 

 

 

"Đêm trước" đổi mới: Công phá “lũy tre” (18)

Chủ Nhật, 04/12/2005, 12:13 (GMT+7)
TT - Thành trì hợp tác xã (HTX) nông nghiệp vừa siết lại ở miền Nam đã đưa đẩy người dân vào cảnh bát cơm độn với ngô khoai. Mọi người đều cảm thấy bức bách tìm đường thoát. Và cái chuyện ngăn sông cấm chợ rồi cũng bị công phá nốt.

 

 

 

 

“Đêm trước" đổi mới: Khi chợ trời bị đánh sập (19)

Thứ Sáu, 02/12/2005, 08:31 (GMT+7)
TT - Chuyện mua bán thời bao cấp với cảnh ngăn sông cấm chợ, giá dưới đất giá trên trời, mua không được bán không xong... là kết quả của quá trình siết chặt quá nóng vội, mạnh tay. Ông Hà Đăng (nguyên tổng biên tập báo Nhân Dân) gọi đó là “một đêm đánh sập chợ trời”.

 

 

 

 

Cái đêm hôm ấy (20)
Thứ Năm, 01/12/2005, 14:52 (GMT+7)
TT - “Coi chừng mất sổ gạo đó con”. Má tôi dặn, khi nghe ông tổ trưởng thông báo khẩn. Cái đêm hôm ấy thằng nhóc là tôi chạy thục mạng ra cửa hàng lương thực để vác về một bao tải khoai mì. Tôi ngồi chẻ củi luộc khoai, khi các em tôi nằm mơ một chén cơm nguội.

 

 Đêm trước đổi mới

 

 

 

“Đêm trước” đổi mới: “Vòng kim cô” (21)

Thứ Năm, 01/12/2005, 09:59 (GMT+7)
TT - Những câu chuyện bi hài của “đêm trước” đổi mới thật khó tưởng tượng được nếu không phải là chứng nhân thời kỳ đó. Tất cả đều chạy theo và chạy đua với chỉ tiêu được ấn từ trên xuống bất chấp qui luật thị trường. Người ta tìm mọi cách để hoàn thành chỉ tiêu cho thật đẹp sổ sách báo cáo, còn đằng sau là đủ thứ sáng kiến cải tiến, cải lùi.

 

 

 

 

"Đêm trước" đổi mới: Ký ức thời “sổ gạo” (22)

Thứ Tư, 30/11/2005, 04:02 (GMT+7)
TT - Hòa bình rồi, tiếng reo vui chưa được bao lâu thì người dân hai miền Nam - Bắc phải đối mặt với biết bao gian nan. Cả nước chạy gạo ăn từng bữa.

 

 

 

 

Trở lại miền quê “Cái đêm hôm ấy... đêm gì?” (23)

Thứ Năm, 11/08/2005, 06:04 (GMT+7)
TT - Bút ký “Cái đêm hôm ấy... đêm gì?” của Phùng Gia Lộc đăng trên báo Văn Nghệ cách nay ngót nghét 20 năm. Đó là câu chuyện truy nộp thuế  nông nghiệp ở một làng nhỏ ven sông Chu, xã Phú Yên (Thọ Xuân, Thanh Hóa) trong một đêm mưa r