ÿþ<!DOCTYPE HTML PUBLIC "-//W3C//DTD HTML 4.0 Transitional//EN"> <HTML> <HEAD> <TITLE> Doi Thoai - Tu Do Dan Chu cho To Quoc Viet Nam - Cau Lac Bo Dan Chu Viet Nam</TITLE> <META NAME="Generator" CONTENT=""> <META NAME="Author" CONTENT="doithoai"> <META NAME="Keywords" CONTENT="Viet Nam, Viet, vietnam, vietnamese,free press for vietnam, Democracy, Freedom, Nguoi Viet, Vietnamese Dissidents, Dau Tranh, Que Huong, Tin tuc, tac gia, van chuong viet nam, vietnamese culture, Saigon, Hanoi, Hue, vietnamien, vietnamiens, Vietnamien, Vietnamiens,nguyen khac toan, News, news,Community, community, communauté, Communauté, Phuong Nam."> <META NAME="Description" CONTENT="Vietnamese newspaper fighting for free press in vietnam, the voice of freedom writers being oppressed by the Vietnamese communist party. "> <meta http-equiv="Content-Type" content="text/html; charset=utf-8"> <link rel="stylesheet" href="doithoai.css"></link> </HEAD> <body bgcolor="#F0F8FF"> <div align="justify"> <!-- bài b¯t §u të ây....--> <table width="100%" bgColor="#CCCCFF" border=2> <tr><td width="100%"> <h1 align=center><font color="#1021AD"> </font></h1> <h2 align=center><b>Câu L¡c BÙ Dân Chç ViÇt Nam</b></h2> <h3 align=center><b>iÇn Th° SÑ 25 - Tháng 8 nm 2004</b></h3> </td></tr></table> <p align=justify><i>iÇn Th° Câu L¡c BÙ Dân Chç xin trân trÍng kính chuyÃn ¿n các DiÅn àn iÇn Tí, C¡ Quan Ngôn Lu­n và Ùc Gi£ trong và ngoài n°Ûc các tin téc, sñ kiÇn và bài vß liên quan ¿n tình hình dân chç ViÇt Nam. Nh° ã minh Ënh qua b£n thông cáo và th° ngÏ cça Câu L¡c BÙ Dân Chç tr°Ûc ây, sñ àn áp thô b¡o cça c¡ ch¿ Ùc tài s½ không làm chùn b°Ûc và bËt miÇng °ãc các ti¿ng nói tranh ¥u ding c£m cho nÁn dân chç ViÇt Nam - <b>Ch¯c Ch¯n Óng Lòng S½ B» Gãy HÍng Súng Cça Ùc Tài</b>. MÍi liên l¡c xin gíi vÁ : <a href="mailto:caulacbodanchuvietnam@yahoo.com"><b>caulacbodanchuvietnam@yahoo.com</b></a></i></p> <hr> <!-- bài b¯t §u të ây....--> <p><font size="4" color="#0000FF"><u>Tin Ghi Nh­n</u>:</font></p> <li>Các tÕ chéc nhân quyÁn quÑc t¿ và chính phç Hoa kó ã lên ti¿ng £ kích ViÇt Nam vÁ viÇc ph¡t tù Bác s) NguyÅn an Qu¿. Thông cáo cça HÙi Ân xá QuÑc t¿ nói r±ng HÙi vô cùng b¥t mãn tr°Ûc án tù 30 tháng mà Bác s) NguyÅn an Qu¿ bË tuyên ph¡t trong mÙt phiên xí kín và không có lu­t s° biÇn hÙ. Các viên chéc cça ¡i sé quán Hoa kó ß Hà nÙi cho báo chí bi¿t r±ng bÙ ngo¡i giao ß Washington ã hÑi thúc ViÇt Nam tr£ tñ do ngay téc kh¯c cho bác s) Qu¿ và t¥t c£ nhïng ng°Ýi khác ang bË giam c§m vì ã bày tÏ ý ki¿n cça mình mÙt cách ôn hòa. <li>Sáng 29-7-2004, ông Ph¡m Qu¿ D°¡ng ã °ãc Hà nÙi tr£ tñ do vÁ lai vÛi gia ình. Riêng ông Tr§n Khuê, bË b¯t sau ông D°¡ng mÙt ngày, cing bË k¿t án 19 tháng tù, và cing °ãc tr£ tñ do sau ông D°¡ng mÙt ngày. <p align=center><b>----- O -----</b></p> <a name="dt025b"></a> <p align=center><font size="4" color="#0000FF"><b>T°Ûng quân Tr§n Ù</b></font><br> " <b><i>G°¡m àn nía gánh, non sông mÙt chèo</i></b> "</p> <p>Tr°Ûc khi °ãc bi¿t t°¡ng Ñi t°Ýng t­n vÁ con ng°Ýi quân sñ qua nhïng sé mÇnh : Chính trË viên BÙ chÉ huy VÇ quÑc oàn khu Hà NÙi, Phó Chính u÷ quân gi£i phóng MiÁn Nam & , con ng°Ýi chính trË qua nhïng £m trách : Tr°ßng ban Vn hoá-Vn nghÇ Trung °¡ng £ng, Phó Chç tËch QuÑc hÙi & , tôi ã tëng trân quý con ng°Ýi hÍc thu­t Tr§n Ù qua t§m vóc khái qu¥t cça mÙt Ënh ngh)a cça ông vÁ vn hoá : " & Vn hoá là nhïng quá trình ho¡t Ùng sáng t¡o cça con ng°Ýi theo h°Ûng chân, thiÇn, mù và các s£n ph©m cça ho¡t Ùng ó °ãc l°u truyÁn të Ýi này qua Ýi khác. Nhïng cái ó có tác dång phát triÃn các lñc l°ãng b£n ch¥t cça con ng°Ýi, bao gÓm c£ lñc l°ãng thà ch¥t và lñc l°ãng tinh th§n ( ý théc, kh£ nng sáng t¡o ); do ó, làm cho xã hÙi ti¿n bÙ" <sup>(1)</sup>. <p>Trong ôi câu Ñi t·ng Tr§n Ù, ti¿n sù sinh v­t hÍc Hà Sù Phu vi¿t :</p> <blockquote> <p>" <i>Vn võ tung hoành, trung t°Ûng phong tr§n, th¿ sñ song kiên song trÍng £m .<br> Bc Nam xu¥t nh­p, ¡i quân t¿ Ù, hùng binh nh¥t tr°ãng, nh¥t an tâm</i> ".</p> </blockquote> <p>Þ Tr§n Ù, cái vóc dáng bÁ th¿ " <i>th¿ sñ song kiên, song trÍng £m</i> " không chÉ biÃu hiÇn ß " <i>vn võ tung hoành</i> ", mà còn ß cái l«m liÇt " <i>hùng binh nh¥t tr°ãng, nh¥t an tâm</i> " .</p> <p>RÓi ây không bi¿t ng°Ýi Ýi s½ nhÛ Tr§n Ù võ t°Ûng quân hay Tr§n Ù vn nhân nhiÁu h¡n. Riêng tôi, tôi ghi t¡c th­t ­m sâu cái t° ch¥t vn hoá dân chç trong con ng°Ýi Tr§n Ù. T¡i buÕi tiÅn °a ông vÁ chÑn v)nh hàng, tôi ã tëng chiêm nghiÇm :</p> <blockquote> <p><i>Tôi th¯p nén nhang tr°Ûc linh cïu cça Ng°Ýi<br> Th¥y vòi vÍi vong linh Tr§n Ù<br> Th¥y bay lên ngÍn cÝ Dân chç<br> Trong tim tôi, rëng rñc duÑc thiêng</i></p> </blockquote> <h3><u>Nhân b£n, cÙi nguÓn tinh th§n dân chç Tr§n Ù</u></h3> <p>Tr§n Ù tên khai sinh là T¡ NgÍc Phách, sinh ngày 23 tháng 9 nm 1923 t¡i vùng quê TiÁn H£i, Thái Bình. Khác vÛi nhïng k» là cai phu Ón ièn, là chàng ho¡n lãn lang thang & nh°ng cé khai v¥y là thành ph§n công nhân, Tr§n Ù thành th­t ( và có v» nh° tñ hào ) nói vÁ nguÓn gÑc quan l¡i, trí théc cça mình : " <i>Tôi sinh ra trong mÙt gia ình công chéc. HÓi nm sáu tuÕi, tôi nghe ng°Ýi làng gÍi bÑ tôi là quan phán. ThÝi ¥y các công chéc Áu là quan, quan thông phán téc th° ký các toà, quan tham tá thuÙc b­c cao h¡n. BÑ tôi là quan phán vì ông là th° ký ß toà thông sé t¡i Hà NÙi. BÑ tôi xu¥t thân të mÙt gia ình nho giáo ß quê Thái Bình. Khác vÛi bác tôi ã nÑi nghiÇp nhà trß thành mÙt nhà nho, bÑ tôi lÛn lên giïa buÕi chï Hán không còn °ãc trÍng dång, ông ã chuyÃn sang hÍc quÑc ngï à m°u c§u viÇc ki¿m sÑng. Nghe b¡n bè b£o ph£i bi¿t c£ ti¿ng Pháp mÛi hòng có c¡ may, ông ã tìm hÍc ti¿ng Pháp ¿n méc vi¿t và nói °ãc. RÓi ông nhÝ c­y ch¡y °ãc mÙt chân th° ký ß toà thÑng sé B¯c kó. Të ó m×i l§n vÁ quê, dân làng cé trÍng vÍng gÍi ông là quan phán</i> " <sup>(2)</sup>.</p> <p>Tuy nhiên, tình c£m th¯m thi¿t h¡n, ông dành cho ng°Ýi m¹ lam li, v¥t v£. Ông nhÛ l¡i hình £nh m¹ khóc :</p> <p>" <i>¿n o¡n °Ýng cái quan mà ng°Ýi làng tôi v«n i chã, tôi l§n xuÑng men thÁm bÝ ruÙng à tránh g·p ph£i ng°Ýi quen. °ãc mÙt o¡n thì tôi nhìn th¥y m¹ tôi ang i trên d°Ýng cái, §u Ùi thúng, hai tay vung v©y, b°Ûc thong dong, có l½ bà të chã vÁ. Tôi bÑi rÑi quá. Bång d¡ thúc tôi ch¡y lên vÛi m¹. Nh°ng g·p giïa °Ýng, l¡i Ùt ngÙt th¿ này thì cå xúc Ùng quá, làm sao d¥u °ãc bình t)nh. Lá cå khóc thì r§y rà to. ang suy tính thì cå nh­n ra tôi. Cå gi¡ tay v«y. Tôi v«y l¡i & .<br> à hoá trang, tôi ph£i bôi en rng và Ùi nón cÝi sùm såp gi£ dân quê i làm ruÙng, nh°ng không thà m¥t c£nh giác.. Nét m·t m¹ tôi r¥t bËn rËn cé nhìn tôi nh° muÑn giï ch·t l¥y éa con trai, song miÇng l¡i thÑt lên : " Thôi con i i ! ".<br> i °ãc mÙt quãng, tôi quay l¡i nhìn, m¹ tôi v«n éng nguyên ó, im lìm. Tôi nhÛ l¡i, th¥y m¹ tôi tay l§n bao th¯t l°ng, tôi hiÃu bà muÑn cho tiÁn nên ã xua tay, l¯c §u. LiÁn ó, m¹ °a gi£i y¿m lên ch¥m m¯t & </i>". <sup>(2)</sup></p> <p>Cho ¿n nm tuÕi ã ngo¡i 70, Tr§n Ù v§n còn nh° th¡ bé tr°Ûc m¹ ngày nào khi vi¿t hÓi ký:</p> <p>" <i>Tôi ch³ng bao giÝ quên °ãc c£nh n±m Õ r¡m cùng m¹, nó th§n tiên nh° chuyÇn cÕ tích. VÁ mùa ông, Õ r¡m là thé sang trÍng cu£ ng°Ýi nghèo. M¹ tôi cing quây mÙt Õ ß b¿p. Sau mÙt ngày lam li, bà l¡i Õ r¡m n±m nghÉ, kéo chi¿c chn chiên phç lên ng°Ýi tôi. Tôi chui vào n±m gÍn trong lòng m¹ sñc mùi r¡m, l¯ng nghe bà rÉ r£ kà TruyÇn KiÁu, truyÇn Låc vân Tiên, Ph¡m Công Cúc Hoa. C£nh gà m¹ ¥p con n©y trong h°¡ng lúa lan to£ °a tôi tÛi nhïng giác m¡ th§n tiên ngày ¥y, và c£ ¿n bây giÝ. Tình m«u tí ¥p ç tôi suÑt Ýi</i> ". <sup>(2)</sup></p> <p>Cái ch¥t ±m th¯m trong con ng°Ýi Tr§n Ù không chÉ thà hiÇn n¡i tình c£m m¹ con mà ngay c£ vÛi ng°Ýi dì gh» :</p> <p>" <i>M×i l§n ghé quê, tôi Áu tÛi thm dì. Th¥y tôi, bà l¡i d¥m dét khóc. Bà b£o tôi :<br> - N¿u nó còn thì ch¯c ch¯n em nó s½ theo anh, theo anh thì bây giÝ cing khá & <br> Tôi xót xa an çi bà<br> - Dì ¡i, dì ëng khóc thêm au khÕ. ±ng nào em nó cing ã yên ph­n. Bây giÝ con là con dì, con vÁ thm dì cing là em nó v«n nhÛ dì ó & </i>" <sup>(2)</sup></p> <p>Lòng hi¿u Å cça ông không chÉ dành cho m¹, cho dì gh» mà c£ cho £ng, ngay c£ khi cái £ng này nó phå b¡c ông, khai trë ông. Ông ng­m ngùi : " <i>Tôi ã là £ng viên 58 nm (1940  1998). Tôi không có gì ân h­n trong 58 nm ó. Ñi vÛi tôi nh° th¿ cing là ç cho tôi báo Án TÕ quÑc và dân tÙc, và tôi cing ã °ãc Án bù xéng áng & Tôi vào £ng là à tñ nguyÇn phåc vå nhân dân và phång sñ TÕ quÑc & Tôi không ß trong £ng nïa, nh°ng tôi v«n là mÙt công dân có trách nhiÇm. Tôi nguyÇn v«n vì TÕ quÑc, vì nhân dân, v«n suy ngh) và sÑng vÛi t¥t c£ tâm lñc cça mình. Tôi kiên trì nhïng ý ki¿n mà tôi ã phát biÃu trong các bài vi¿t và sµn sàng ón nh­n nhïng lÝi phán xét cça công lu­n</i> "</p> <p>Có lúc ông ã d±n v·t mình :</p> <p>" <i>VÛi gia ình, tôi là mÙt ng°Ýi chÓng, ng°Ýi cha tÓi, mÙt ng°Ýi con b¥t hi¿u vì suÑt Ýi i xa, g§n nh° không lúc nào sÑng vÛi gia ình à chm sóc vã con, cha m¹. Chi¿n tranh k¿t thúc thì ã quá ngi tu§n. Khi sÑng vÛi gia ình thì l¡i Ñm au & Tr°Ûc ây, trong chi¿n ¥u ác liÇt ph£i di chuyÃn nay ây mai ó, tôi không giï °ãc t­p th° cça các quy¿t tí quân. Tôi ân h­n mãi vÁ iÁu này & </i> " <sup>(2)</sup>.</p> <p>Ông tñ d±n v·t vÛi c£ sñ thng ti¿n cça mình. Ông kà :</p> <p>" <i>Nm 1945, tr°Ûc cách m¡ng Tháng tám, tôi ho¡t Ùng bí m­t ß mÙt vùng ngo¡i thành Hà NÙi ( huyÇn ông Anh ) . Tôi ß mÙt nhà c¡ sß cách m¡ng. Gia ình có mÙt bà m¹ và 2 ng°Ýi con gái. ChË lÛn ã có chÓng và con. ChË nhÏ h¡n sau này l¥y mÙt anh trong Ùi cça tôi. Bà m¹ nuôi n¥ng và che chß cho tôi nh° mÙt éa con, nhiÁu lúc cing âu y¿m m¯ng mÏ, dành cho tôi të bát c¡m nguÙi, b¯p ngô, cç khoai ... ChË lÛn cing th¿. ChË coi tôi là em trai. Các con chË gÍi tôi b±ng c­u r¥t thân m­t tñ nhiên và hay b¯t r­n, gi·t qu§n áo cho c­u. Khi tôi vô ý ngÓi trong buÓng làm nÕ súng, chË r¥t nhanh ý vào b¿p ­p vá cái nÓi rang b±ng ¥t à có cÛ nói chuyÇn vÛi hàng xóm, n¿u có ng°Ýi nghe ti¿ng nÕ mà sang hÏi thm. Sau ó chË mÛi ch¡y lên xem tôi, chË ngh) r±ng có thà x©y ra tai n¡n : tôi bË th°¡ng ho·c ch¿t. & <br> Th¿ mà sau ngày 19 táng Tám ít lâu, tôi ã nh­n công tác ß Hà NÙi, trß l¡i thm bà cå và chË, thì tôi g·p mÙt tình huÑng ngá ngàng. CÑ nhiên, lúc này tôi n m·c sang trÍng h¡n, và i xe h¡i. Bà cå m¯t kém mãi mÛi nh­n ra tôi. Bà cå mëng rá, chào mÝi tôi : " MÝi ông ngÓi x¡i n°Ûc". Bà cå r¥t lÅ phép rót n°Ûc mÝi tôi. ChË lÛn cing th¿, không gÍi tôi là c­u nïa, mà cing lÅ phép gÍi tôi b±ng ông. Tôi không thà tñ nhiên °ãc nh° x°a, không vui °ãc và cing không thích éng °ãc vÛi danh vË " ông khách ". Lúc ¥y, tôi chÉ th¥y lúng túng, ti¿c nuÑi mÙt thÝi tr°Ûc ây</i>" <sup>(3)</sup>.</p> <p>Nghe o¡n kà ¥y ta mÛi có c¡ sß Ã tin °ãc vào mÙt o¡n hÓi ký khác cça ông :</p> <p>" <i>Chúng tôi tôn anh Tô hïu H¡nh, ng°Ýi lÛn tuÕi nh¥t làm huynh tr°ßng cça chúng tôi và dñ ki¿n sau này chúng tôi s½ tÕ chéc thành mÙt nhóm t°Ûng l)nh ánh Tây à phåc quÑc. Thành công rÓi thì anh H¡nh s½ làm vua, các anh khác là tà t°Ûng, nguyên soái, riêng tôi, tôi xin ¿n lúc ó s½ i tu. Không ph£i tu Ph­t, mà tu Tiên ß trên núi à °ãc ©n d­t, sÑng cuÙc Ýi cça các Tiên ông ß n¡i hoang v¯ng</i> " <sup>(2)</sup>.</p> <p>Chúng ta cing hoàn toàn có c¡ sß Ã tin o¡n tñ sñ trong bài vi¿ng ¡i t°Ûng Lê TrÍng T¥n :</p> <p>" <i>Måc ích cuÙc sÑng cça anh và cça tôi chÉ là mÙt. Chúng ta ánh gi·c mà không hÁ ngh) r±ng chúng mình s½ làm t°Ûng, cho dù bây giÝ anh là ¡i t°Ûng. Chúng ta làm t°Ûng à ánh gi·c, ché không ph£i ánh gi·c à làm t°Ûng. Và ó là iÁu g¯n bó anh vÛi tôi, không có séc m¡nh nào phá vá nÕi sñ g¯n bó ó.<br> Chúng ta sÑng vÛi nhau tñ nhiên, hÓn h­u không c§n ph£i bàn lu­n và nói nhiÁu iÁu to lÛn vÁ oàn k¿t.<br> Ngh) ¿n ây tôi b×ng th¥y mình ngÛ ng©n mà tñ hÏi mình r±ng : T¡i sao có nhïng ng°Ýi không ch¥p nh­n °ãc nhau, không ch¥p nh­n °ãc nhïng ý t°ßng, th­m chí quan iÃm khác nhau và c£ nhïng iÁu khác nhau trong cách sÑng. Ng°Ýi ta ph£i gào to lên : oàn k¿t ! mà th­t sñ l¡i sÑng vÛi nhau " không oàn k¿t ". Ph£i chng ng°Ýi ta có thà tñ tin vào ý t°ßng và ph°¡ng pháp cça mình, cho nó là úng nh¥t, là duy nh¥t c§n thi¿t cho måc ích cça cách m¡ng mà không nh­n b¥t cé ý ki¿n nào khác. N¿u hÍ thành th­t ngh) nh° v­y thì có thà cho r±ng ó là cách ngh) ngu ngÑc nh¥t. Còn n¿u không thì h³n là ph£i có nhïng Ùng c¡ cá nhân r¥t x¥u xa, tÓi tÇ mà hÍ không dám nói ra, không dám thëa nh­n.<br> Và khi ng°Ýi ta ã có nhïng Ùng c¡ x¥u xa, ng°Ýi ta không të bÏ mÙt thç o¡n hiÃm Ùc nào, kà c£ thç o¡n lëa lÍc, c¡m b«y nhau và vu cáo, xuyên t¡c & ó là mÙt n×i au cho m×i chúng ta. Chúng ta không nh° v­y. Và chúng ta có quyÁn tñ hào vÁ nhïng iÁu ó</i> " (2).</p> <p>Cho nên, b±ng trái tim nhân h­u, Tr§n Ù ã h¡n mÙt l§n gào lên thÑng thi¿t : " <i>Dân chç, dân chç, và dân chç. Ti¿ng thét cça l°¡ng tri cÙng s£n và l°¡ng tri dân tÙc là nh° v­y ó & Càng ngh) ¿n th¿ k÷ 21 s¯p tÛi và ¿n thñc tr¡ng £ng ta, tôi càng lo l¯ng bÓn chÓn, ¿n n×i nhiÁu lúc ph£i chÑng bút mà éa n°Ûc m¯t, không c§m °ãc</i> " <sup>(3)</sup>.</p> <p>Giáo s° NguyÅn vn H¡nh, nguyên phó ban Vn hoá-Vn nghÇ Trung °¡ng £ng ã vi¿t vÁ Tr§n Ù nh° sau :</p> <p>" <i>Anh Ù tñ tin và quy¿t oán. Nh°ng anh bi¿t bình t)nh l¯ng nghe ý ki¿n cça ng°Ýi khác, kà c£ ý ki¿n khác mình. Tôi ch°a bao giÝ th¥y anh tÏ v» khó chËu khi nhïng ý ki¿n trái vÛi mình trong hÙi nghË, ho·c dùng quyÁn chç to¡ à c¯t ét ý ki¿n nhïng ng°Ýi ang phát biÃu. Khi nh­n th¥y ý ki¿n cça ng°Ýi khác úng h¡n, hay h¡n, anh ch¥p nh­n vui v», tñ nguyÇn, không chút m·c c£m, sù diÇn, b¥t kó ý ki¿n ó là cça ai.<br> Anh Ù thích tÕ chéc và ti¿n hành các cuÙc th£o lu­n, tranh lu­n công khai trên báo chí vÁ nhïng v¥n Á vn hoá, vn nghÇ, khoa hÍc. Anh tin r±ng qua nhïng cuÙc th£o lu­n, tranh lu­n công khai, dân chç, trung thñc, nghiêm túc, nhiÁu iÁu s½ °ãc sáng tÏ; cái gi£, cái ác s½ bË ph¡i tr§n; cái th­t, cái thiÇn s½ °ãc kh³ng Ënh</i> " (2).</p> <h3><u>N×i bn khon day dét ¿n ¯ng cay cça Tr§n Ù</u></h3> <p>Tr§n Ù có 4 câu th¡ giãi b§y tâm sñ th­t ngao ngán :</p> <blockquote> <p>" <i>Nhïng m¡ xoá ác ß trên Ýi<br> Ta phó thân ta vÛi ¥t trÝi<br> Ac xoá i, thay b±ng cñc thiÇn<br> Tháng ngày bi¿n hoá, ác luân hÓi</i> "</p> </blockquote> <p>Ông có cùng mÙt n×i bn khon day dét ¿n trß thành ân h­n, cing nh° nhà th¡ - chi¿n sù Bùi Minh QuÑc :</p> <blockquote> <p>" <i>TrÍn tuÕi xuân ta hi¿n dâng cuÓng nhiÇt<br> L¡i úc nên chính c× máy này</i> "</p> </blockquote> <p>Tr§n Ù qu£ ã phó thác c£ tuÕi xuân, c£ tính mÇnh cça mình cho " Nhïng m¡ xoá ác ß trên Ýi".</p> <p>Nm 1939, ông tham gia làm báo " Ng°Ýi MÛi " cùng vÛi NguyÅn Th°Ýng Khanh, téc Tr§n Mai Ninh ß Hà NÙi. Trong cuÙc ruÓng bÑ nm ó, ông bË Pháp b¯t giï nh°ng không có chéng cé à buÙc tÙi nên ông l¡i °ãc th£. CuÑi nm 1941, ông l¡i bË b¯t. Toá án Thái Bình xí án 15 nm tù giam. Ông kà :</p> <p>" <i>M×i nhát roi qu¥t xi¿t lên da thËt rát bÏng nh° có lía táp, dao c¯t; nh°ng ch³ng m¥y chÑc ch× ó tê i. Th±ng Talông Õi ch× qu¥t, khai thác cho h¿t sñ au Ûn cça c¡ thà con ng°Ýi. Ng°Ýi tôi §m ìa mÓ hôi và máu, qu±n qu¡i d°Ûi làn m°a roi & ¿n méc vãi phân, vãi ái lênh láng. B©n thÉu hôi thÑi quá, th±ng Talông ph£i ra lÇnh °a tôi i & ¿n mÙt hôm, chúng iÇu tôi i tra kh£o. V«n nhïng câu hÏi ¥y và roi c·c bò vung vãi lên c¡ thà tàn t¡ cça tôi. RÓi chúng mang ra mÙt bát c¡m tr¯ng cùng mÙt bát cét và ôi ia<br> - Mày muÑn n gì h£ ? C¡m ó, nói thì n. không thì n cét i<br> Tôi gi­n sôi lên buÓn nôn nh°ng quy¿t không à chúng kéo dài trò tra kh£o này. tôi b£o:<br> - Tôi không bi¿t, làm sao mà nói !<br> RÓi tôi th£n nhiên b°ng l¥y bát cét, c§m ôi ia ghém l¡i nh° s¯p và vào miÇng. Th±ng Talông th¥y th¿ ngo£nh m·t i. Tôi ti¿p tåc vun vén bát cét. Lòng cm téc cing giúp tôi bÛt kinh tßm, càng nung n¥u ý chí làm th¥t b¡i sñ Ãu cáng cça chúng. Bïa ó mÓm mép, m·t mii tôi §y cét và tôi cÑ tình làm vung vãi bát cét, buÙc chúng ph£i bÏ ra khÏi phòng</i> " <sup>(2)</sup>.</p> <p>Të Ho£ Lò, cuÑi nm 1941, Tr§n Ù bË §y lên S¡n La. T¡i ây, cùng thÝi gian này có các ông NguyÅn L°¡ng B±ng, Lê éc ThÍ, Xuân Thu÷ & Nm 1943, trên °Ýng gi£i të S¡n La ra Côn £o, Tr§n Ù ã trÑn thoát à ra ngoài ti¿p tåc ho¡t ông cách m¡ng.</p> <p>Të nhïng ho¡t Ùng v­n Ùng céu ói, tÕ chéc ám sát tên ViÇt gian lý Khanh trong oàn thanh niên ß các Ëa ph°¡ng, lãnh ¡o giành chính quyÁn ß ông Anh & , ông chính théc b°Ûc vào cuÙc Ýi binh nghiÇp sau khi të chÑi lÝi gãi ý làm Bi th° tÉnh u÷ V)nh Yên ( ào Duy Tùng làm phó ) cça tr°ßng Ban TÕ chéc Trung °¡ng Lê éc ThÍ.</p> <p>Th¿ là : 18 tuÕi vào £ng, 19 tuÕi là tÉnh u÷ viên dñ khuy¿t ß Thái Bình, 23 tuÕi là chính u÷ M·t tr­n Hà NÙi, 27 tuÕi là chính u÷ ai oàn, 32 tuÕi là chính u÷ Quân khu, 35 tuÕi °ãc phong quân hàm thi¿u t°Ûng & , ông t£ xung hïu Ùt, h¿t ánh ông d¹p b¯c l¡i xung vào MiÁn Nam £m nh­n trÍng trách Phó Chính u÷ Quân Gi£i phóng MiÁn Nam. Ông cé v­y m£i mê vÛi lý t°ßng vì Ùc l­p cça dân tÙc, vì h¡nh phúc cça nhân dân & .</p> <p>Nh°ng & cho ¿n mÙt ngày ông ngá ngàng nh­n ra, ta : " <i>ã ­p tan và xoá bÏ °ãc mÙt chính quyÁn thñc dân phong ki¿n, mÙt xã hÙi nô lÇ, m¥t n°Ûc, ói nghèo nhåc nhã. Nh°ng xây dñng nên mÙt xã hÙi ch°a tÑt ¹p, còn nhiÁu b¥t công, nhiÁu tÇ n¡n, mÙt chính quyÁn ph£n dân chç, chuyên ch¿ cça mÙt ch¿ Ù Ùc £ng và toàn trË. NhiÁu thói x¥u giÑng nh° và cao h¡n là ch¿ Ù ci. Th¿ là ta ­p tan mÙt cái x¥u xa và l¡i ph£i ch¥p nh­n mÙt cái x¥u xa mÛi giÑng nh° ho·c tÇ h¡n t¥t c£ nhïng x¥u xa mà ta tëng chíi rça, tëng cm thù</i> " <sup>(4)</sup>. " <i>Cái không giÑng vÛi m¡ °Ûc thì nhiÁu, nhïng cái giÑng vÛi cái ã °ãc ánh Õ cing càng ngày càng nhiÁu. Và nhïng gì tr°Ûc ây ta khinh bÉ, chíi rça và chÑng phá thì ngày nay nhïng cái ó l¡i xu¥t hiÇn nhiÁu và ngày càng nâng cao</i> " <sup>(4)</sup></p> <p>Tâm trí ông nh° bË cày xÛi tung lên khi th¥y ta ã " <i>t¡o ra và hình thành mÙt xã hÙi dÑi lëa, £ng dÑi lëa, cán bÙ lëa dÑi, làm n gi£ dÑi, giáo dåc dÑi lëa, b±ng c¥p gi£ dÑi, ¿n gia ình cing lëa dÑi; lÅ hÙi lëa dÑi, tung hô lëa dÑi, héa h¹n lëa dÑi. Ôi, cay ¯ng thay !</i> " <sup>(4)</sup>.</p> <p>Lëa dÑi ¿n méc " <i>VÁ m·t quyÁn lñc, tuy trên các vn b£n chính théc Áu nói quyÁn lñc chính trË n°Ûc ta là " do dân, vì dân, và cça dân " , rÓi " dân bi¿t, dân bàn, dân làm, dan kiÃm tra" nh°ng trên thñc t¿ không ph£i nh° v­y. T¥t c£ mÍi cái Áu do £ng- nói cho úng, do nhïng £ng viên có quyÁn chéc quy¿t Ënh. ViÇc b§u các c¡ quan ¡i diÇn cça dân, kà c£ c¡ quan quyÁn lñc tÑi cao, Áu v«n thñc hiÇn theo lÑi " £ng cí, dân b§u" cÑ hïu ". Th¿ rÓi " Hi¿n pháp thì quy Ënh sñ lãnh ¡o Ùc tôn cça £ng, nh°ng không hÁ quy Ënh nhïng trách nhiÇm vÁ m·t pháp lý cça £ng Ñi vÛi nhân dân. £ng làm úng, dân nhÝ, £ng làm sai, dân chËu</i>" <sup>(3)</sup>.</p> <p>Sß d) ngãp ngåa nhïng dÑi lëa nh° v­y vì ngày nay " <i>ng°Ýi ViÇt Nam ph£i sÑng trong mÙt môi tr°Ýng §y ¯p kh©u hiÇu cÕ Ùng chính trË. Xã hÙi ViÇt Nam có quá nhiÁu hÙi hÍp, quá nhiÁu ¡i hÙi, quá nhiÁu diÅu hành, cÝ qu¡t, quá nhiÁu k÷ niÇm, quá nhiÁu chào mëng, quá nhiÁu diÅn vn quan trÍng, và c£ nhïng diÅn vn Íc nh§m</i> " <sup>(3)</sup>.</p> <p>Ông au khÕ nh­n ra " <i>NÁn chuyên chính t° t°ßng hiÇn nay ß ViÇt Nam & tàn phá c£ mÙt dân tÙc, hu÷ ho¡i tinh anh cça nhiÁu th¿ hÇ & không ph£i nó chÉ xâm ph¡m ¿n quyÁn sÑng cça con ng°Ýi mà nó hu÷ ho¡i cuÙc sÑng r¥t ng°Ýi cça ng°Ýi, ó là cuÙc sÑng tinh th§n, cuÙc sÑng t° t°ßng. Nó ang làm h¡i c£ mÙt nòi giÑng</i> " <sup>(4)</sup>.</p> <p>Càng au khÕ nïa là cái £ng lý t°ßng cça ông ngày nay cing không còn nh° x°a. Ngày nay " <i>Không nhïng £ng vÛi dân ã là hai, mà ngay trong £ng cing thành hai : mÙt £ng gÓm nhïng ng°Ýi không có chéc vå, ho·c chéc vå th¥p. MÙt £ng gÓm nhïng ng°Ýi có chéc vå cao và quyÁn lñc quyÁn lãi cao. Hàng triÇu chi¿n sù và nhân dân hy sinh Áu không hÁ ngh) r±ng mÙt k¿t qu£ quan trÍng cça sñ hy sinh cça hÍ l¡i là tình tr¡ng th¿ này</i> " <sup>(3)</sup>.</p> <p>Ông ngh¹n ngào : " <i>¥t n°Ûc thì tåt h­u vÛi th¿ giÛi, còn £ng thì tåt h­u vÛi xã hÙi và dân tÙc</i>" <sup>(3)</sup>.</p> <p>Ng­m ngùi sao khi mß §u t­p Nh­t ký RÓng R¯n, tác ph©m cuÑi Ýi, Tr§n Ù vi¿t : " <i>ây là nhïng ý ngh) nung n¥u trong nhïng ngày cuÑi nm RÓng, §u nm R¯n và cing là nhïng ý ngh) nung n¥u tr°Ûc ó hàng chåc nm và s½ còn nung n¥u ti¿p ¿n c£ sang th¿ giÛi bên kia. ây là n×i niÁm cay ¯ng cça mÙt cuÙc cách m¡ng, và cça mÙt ki¿p ng°Ýi</i> " <sup>(4)</sup></p> <p>Cho ¿n bây giÝ, trên cõi ni¿t bàn ta v«n th¥y Tr§n Ù nh° cé ng©n ng©n, ng¡ ng¡ : " <i>Tôi ã tham gia ­p phá và phá tan mÙt thé chính quyÁn và cuÙc sÑng nh° th¿ nào ? Và tôi ã tham gia vào viÇc l­p nên và cçng cÑ mÙt chính quyÁn thay th¿ nh° th¿ nào ?</i> " <sup>(3)</sup></p> <p>Ngh) ¿n hoàn c£nh ¥y, tôi càng xót th°¡ng Tr§n Ù, xót th°¡ng mình, xót th°¡ng c£ mÙt dân tÙc qu±n qu¡i gian nan suÑt nhiÁu th­p k÷ qua, rÓi à hàng triÇu sinh linh v«n cé còn thao thi¿t mãi vÁ nhing hoài vÍng ¯ng cay.</p> <h3><u>i tìm nguyên nhân</u></h3> <p>Theo Tr§n Ù " <i>nguyên nhân sâu xa cça các hiÇn t°ãng tiêu cñc trong £ng và ph§n nào trong xã hÙi là ß c¡ ch¿ lãnh ¡o toàn diÇn tuyÇt Ñi cça £ng</i>" <sup>(3)</sup></p> <p>Nguyên nhân này b¯t nguÓn të : " <i>mÙt sñ bi¿n Ùng, sñ bi¿n chuyÃn và bi¿n d¡ng, là mÙt £ng të là mÙt tÕ chéc và nhïng con ng°Ýi hy sinh gian khÕ, ph¥n ¥u à ­p tan mÙt bÙ máy thÑng trË gian ác, gi£i phóng nhân dân sau khi ­p tan °ãc rÓi thì l¡i trß thành mÙt bÙ máy cai trË, thÑng trË nhân dân. Nói th­t gÍn là të ng°Ýi gi£i phóng, bi¿n thành ng°Ýi thÑng trË</i> " <sup>(4)</sup>.</p> <p>Þ ây nhiÁu hÍc thuy¿t nh° hÍc thuy¿t vÁ ¥u tranh giai c¥p và chuyên chính vô s£n °ãc khai thác triÇt à và " <i>cái ng°Ýi v­n dång nó l¡i °a tÛi nhïng chç ngh)a kinh khçng nh° : "chç ngh)a thành ph§n ", " chç ngh)a công nông", " chç ngh)a lý lËch" & các thé chç ngh)a ¥y làm cho hÍc thuy¿t giai c¥p bË méo mó thành b¥t nhân b¥t ngh)a</i> " <sup>(4)</sup>.</p> <p>Þ ây " <i>£ng ã <font color="#FF0000">thñc hiÇn mÙt nÁn thÑng trË khe kh¯t, kiÃm tra tëng ng°Ýi trong toàn xã hÙi, kiÃm soát và can thiÇp mÍi chi ti¿t trong cuÙc sÑng cça xã hÙi. Và iÁu dã man tàn b¡o nh¥t là Ùc tài vÁ ý théc hÇ. B¥t cé mÙt sñ khác biÇt nào Áu °ãc quy vào là chÑng Ñi, là ph£n Ùng, là tÙi ph¡m. Cái ch¿ Ù này có nhïng hÇ qu£ là trong xã hÙi không ai dám nói khác, không dám có ý ngh) khác, không dám suy ngh) khác, ho·c ít nh¥t thì dù có ngh) mÙt ±ng cing ph£i nói mÙt n»o. Nh° v­y xã hÙi bao trùm mÙt sñ gi£ dÑi, lëa bËp, bao trùm mÙt sñ sã hãi, bao trùm mÙt sñ tê liÇt vÁ t° duy và tình c£m</i> " <sup>(4)</sup>. " <i>NÁn chuyên chính t° t°ßng này ang làm cho t¥t c£ trí théc không dám suy ngh) gì, nói nng gì,. Thñc ra nÁn chuyên chính vô s£n này làm tê liÇt Ýi sÑng tinh th§n cça c£ mÙt dân tÙc, làm tê liÇt sñ ho¡t Ùng tinh th§n cça nhiÁu th¿ hÇ, ra séc nô dËch tinh th§n cça nhiÁu th¿ hÇ, làm nhiÁu th¿ hÇ con ng°Ýi trß thành nhïng con rÑi chÉ bi¿t nhai nh° v¹t các nguyên lý b£o thç, giáo iÁu</i> " <sup>(4)</sup> " <i>Sñ chuyên chính t° t°ßng °ãc thñc hiÇn bßi mÙt Ùi ngi nòng cÑt là nhïng " l°u manh t° t°ßng ". Chuyên chính t° t°ßng Ënh ra nhïng iÁu lu­t tàn khÑc à bóp ngh¹t mÍi suy ngh), mÍi tiéng nói</i></font> " <sup>(4)</sup> " <i>Cing do ·c iÃm Ùc tài Ùc oán cho nên m×i ng°Ýi dân không °ãc Ùc l­p bÙc lÙ tài nng cça mình ( tuy r±ng tài nng ó không hi¿m ) mà viÇc chÍn lña nhïng ng°Ýi có trách nhiÇm cé theo lÑi phe phái, theo lÑi làm n cánh, theo lÑi nËnh bã, c¡ hÙi, theo lÑi " b§u cí có lãnh ¡o " ( £ng cí dân b§u ) thì tài nng cé bË vùi d­p, bË thui chÙt</i> " <sup>(4)</sup>.</p> <p>VÁ v¥n Á £ng lãnh ¡o, Tr§n Ù phát biÃu : " <i>Tôi v«n tán thành và çng hÙ vai trò lãnh ¡o chính trË cça £ng. Nh°ng lãnh ¡o không có ngh)a là thÑng trË. £ng lãnh ¡o không có ngh)a là £ng trË. Kinh nghiÇm lËch sí trong n°Ûc và th¿ giÛi ã chéng minh r±ng mÍi sñ Ùc quyÁn, Ùc tôn Áu °a tÛi thoái hoá, ru×ng nát, t¯c tõ không nhïng cça c¡ thà xã hÙi mà c£ c¡ thà £ng nïa</i> " <sup>(3)</sup>.</p> <p>Ông kêu gÍi " <i>£ng CÙng s£n ph£i tñ mình të bÏ ch¿ Ù Ùc £ng, toàn trË, khôi phåc vai trò, vË trí vÑn có cça QuÑc hÙi, Chính phç. Ph£i thñc hiÇn úng Hi¿n pháp, téc là sía chïa các ¡o lu­t ch°a úng tinh th§n Hi¿n pháp. ó là ph£i có nhïng ¡o lu­t ban bÑ quyÁn tñ do l­p hÙi, l­p £ng, tñ do ngôn lu­n, lu­t báo chí, xu¥t b£n. Sía chïa các lu­t b§u cí éng cí tñ do, të bÏ quyÁn quy¿t Ënh cça c¡ quan tÕ chéc £ng, trë bÏ " hiÇp th°¡ng " mà thñc ch¥t là gò ép</i> " <sup>(3)</sup>.</p> <p>Ông yêu c§u " <i>£ng c§n ph£i kh¯c phåc nhïng nh­n théc máy móc và sai l§m nh° : " Dân chç ph£i có lãnh ¡o ". Câu ó có ngh)a là dân chç ph£i có " không dân chç ". Lãnh ¡o giÏi nh¥t là £m b£o °ãc dân chç cho mÍi ng°Ýi. Không ph£i £ng là ng°Ýi có cái dân chç rÓi ban phát cho mÍi ng°Ýi. Không ph£i là ng°Ýi dân ph£i xin xÏ tëng tý dân chç mÙt ß £ng. £ng chÉ là mÙt bÙ ph­n nhÏ cça nhân dân, cça dân tÙc. £ng tñ nguyÇn lãnh ¡o à £m b£o và mang lãi ích ¿n cho nhân dân và dân tÙc nh° HÓ Chí Minh ã nói là công bÙc cça nhân dân. Vì v­y không thà lúc nào và ß âu £ng cing tñ nh­n là ng°Ýi thay m·t nhân dân. B¥t cé lúc nào và ß âu £ng cing không °ãc nhân danh nhân dân mà cai trË nhân dân</i> " <sup>(3)</sup>.</p> <p>Ông ph£n éng gay g¯t khi Íc dòng này trong Dñ th£o báo cáo cça BÙ Chính trË t¡i HÙi nghË l§n thé 8 BCHTW £ng nm 1995 : " <i>MÙt nhà n°Ûc vÛi b£n ch¥t và sé mÇnh lËch sí nh° v­y, vÁ thñc ch¥t là nhà n°Ûc chuyên chính vô s£n. Trong nÙi bÙ £ng, nh­n théc ó c§n °ãc kh³ng Ënh rõ ràng " : " Tôi h¿t séc ng¡c nhiên vÁ iÁu này. Vì ai cing bi¿t r±ng trong c°¡ng l)nh cça £ng °ãc thông qua t¡i ¡i hÙi l§n thé 7, khái niÇm " chuyên chính vô s£n " ã bË të bÏ & vì trong khái niÇm chuyên chính vô s£n ã mang sµn nhïng y¿u tÑ c¡ b£n cça nhà n°Ûc toàn trË rÓi. Khi toàn bÙ quyÁn lñc cça nhà n°Ûc t­p trung vào mÙt nhóm nhÏ ho·c có khi vào mÙt cá nhân khi¿n cho " dân chç vô s£n " chÉ còn là thu§n tuý hình théc</i>" . <sup>(3)</sup> Ông nói : " <i>Theo tôi, sñ lãnh ¡o cça £ng Ñi vÛi Nhà n°Ûc là nh±m thñc hiÇn mÙt cách §y ç và triÇt à Hi¿n pháp và lu­t pháp, ché không ph£i ng°ãc l¡i. N¿u muÑn ·t BÙ Chính trË thành c¡ quan quyÁn lñc nhà n°Ûc cao nh¥t nh° ã nói trong dñ th£o thì ph£i sía Õi Hi¿n pháp và ban hành nhïng lu­t có giá trË pháp lý. Ch³ng h¡n c§n có nhïng iÁu kho£n trong Hi¿n pháp à cÑ Ënh nhïng nÙi dung do dñ th£o Á ra mà vÁ thñc ch¥t cing nh° vÁ pháp lý ó là kh³ng Ënh ch¿ Ù £ng trË. Còn n¿u không làm nh° v­y, thì ph£i coi nhïng nÙi dung trong dñ th£o vÁ quyÁn hành cça BÙ Chính trË là không hãp hi¿n</i> " <sup>(3)</sup>.</p> <p>Tñ cho mình cái quyÁn éng trên Nhà n°Ûc, l¡i lãi dång chuyên chính vô s£n, £ng còn chà ¡p lên c£ pháp lu­t. Tr§n Ù nghiêm kh¯c tÑ cáo : " <i>Trong khi có sñ tuyên truyÁn cho kh©u hiÇu " SÑng theo pháp lu­t " thì £ng là ng°Ýi sÑng ngoài pháp lu­t, trên pháp lu­t tr¯ng trãn nh¥t. Và £ng cing chÉ ¡o các c¡ quan Nhà n°Ûc làm nh° v­y. Xã hÙi ta ß trong tình tr¡ng vô pháp lu­t thì ng°Ýi §u têu là £ng</i> " <sup>(4)</sup></p> <p>Ông kêu gÍi £ng ph£i Õi mÛi, Õi mÛi thñc sñ, Õi mÛi triÇt Ã, Õi mÛi toàn diÇn vÁ :</p> <ul> <li>Tính ch¥t chính trË cça £ng <li>NÁn t£ng t° t°ßng cça £ng <li>Nguyên t¯c tÕ chéc cça £ng <li>Ph°¡ng théc lãnh ¡o cça £ng <li>Phong cách công tác cça £ng <sup>(3)</sup>. </ul> <p>Ông cho r±ng " <i>Ph£i trß l¡i bàn quan niÇm " £ng lãnh ¡o " Nhà n°Ûc hay chính quyÁn là lãnh ¡o nhïng gì và lãnh ¡o th¿ nào ? Làm th¿ nào à Nhà n°Ûc là cça dân, do dân, vì dân mÙt cách thñc sñ và trong thñc t¿. MuÑn th¿, £ng ph£i trß thành n¡i t­p hãp và thu hút toàn bÙ trí tuÇ trong xã hÙi, bàn và quy¿t Ënh nhïng v¥n Á ph°¡ng h°Ûng, °Ýng lÑi, chính sách c¡ b£n và °ãc toàn dân bi¿t rõ và çng hÙ. RÓi các c¡ quan nhà n°Ûc ( c£ ba m·t ) Áu dùng quyÁn h¡n và quyÁn lñc cça mình thñc hiÇn mÙt cách Ùc l­p và có giám sát</i> " <sup>(3)</sup> . " <i>£ng lãnh ¡o thì ph£i có bÙ máy nhà n°Ûc t°¡ng Ñi Ùc l­p. Ph£i b£o £m cho bÙ máy nhà n°Ûc có hiÇu lñc, dân chç và thñc hiÇn °ãc dân làm chç. Nh° v­y ph£i có mÙt nhà n°Ûc dân chç pháp quyÁn. Dó mÛi th­t là nhà n°Ûc do dân, vì dân và cça dân ché không ph£i nhà n°Ûc cça £ng, do £ng, vì £ng</i> " <sup>(3)</sup>.</p> <p>MÙt cách tÕng quát, Tr§n Ù phán Ënh :</p> <p>" <i>£ng này, ngày nay muÑn b°Ûc ra khÏi con °Ýng ph£n bÙi cách m¡ng thì ph£i :</i></p> <ol> <li><i>Xác Ënh cho úng vË trí khiêm tÑn cça mình là mÙt bÙ ph­n cça dân tÙc, thñc hiÇn lãnh ¡o ¥t n°Ûc b±ng cách tôn trÍng t¥t c£ mÍi ng°Ýi, nh¥t là nhïng ng°Ýi trí théc, nhïng ng°Ýi tài nng có chính ki¿n Ùc l­p. <li>Ph£i thñc hiÇn úng Hi¿n pháp, thñc thi §y ç các quyÁn dân chç, ·c biÇt là dân chç vÁ tñ do ngôn lu­n và tñ do b§u cí, nhân dân °ãc tñ do làm n <li>Ph£i à cho mÍi tÕ chéc, të Chính phç, QuÑc hÙi Toà án ¿n các tÕ chéc xã hÙi nh° M·t tr­n TÕ quÑc và các tÕ chéc cça mình có quyÁn Ùc l­p quy¿t Ënh nhïng v¥n Á và ho¡t Ùng cça mình. Ph£i à cho công dân, nh¥t là thanh niên °ãc suy ngh) Ùc l­p và có t° cách Ùc l­p. MuÑn th¿ ph£i xoá bÏ quyÁn lñc cça c¡ quan t° t°ßng và vn hoá cça £ng, thu h¹p quy mô, £nh h°ßng và Ënh chéc nng rõ rÇt cça các lñc l°ãng công an. Nhà n°Ûc ph£i °ãc chÉnh hu¥n vÁ t° t°ßng và tác phong " §y tÛ cça nhân dân ". £ng ph£i tách khÏi nhà n°Ûc, không làm nhïng viÇc thay cho nhà n°Ûc, thay chính phç, quÑc hÙi. QuÑc hÙi ph£i °ãc thành l­p bßi nhïng ng°Ýi thñc sñ có éc , có tài và do dân thñc sñ lña chÍn vô t°, không có b¥t cé sñ s¯p x¿p và " hiÇp th°¡ng " nào <li>Cå thà là ph£i sía ngay lu­t báo chí, xu¥t b£n; công nh­n quyÁn có báo và xu¥t b£n t° nhân. Các báo chí có quóên Ùc l­p cça mình, không chËu sñ " chÉ ¡o" và kiÃm soát cça b¥t cé c¡ quan nào</i> " <sup>(4)</sup> </ol> <p>" <i>Ph£i ·t ra nghiên céu c£i cách l¡i toàn bÙ hÇ thÑng chính trË hiÇn có, xoá bÏ ch¿ Ù £ng Ùc tôn lãnh ¡o. Ph£i thñc hiÇn a nguyên, a £ng</i> " <sup>(4)</sup></p> <p>Ngoài nguyên nhân £ng trË Ùc tài còn mÙt nguyên nhân c¡ b£n nïa d«n ¿n n×i th¥t vÍng chua xót Ñi vÛi cuÙc cách m¡ng n°Ûc ta là do sñ lu©n qu©n, h¿t " Ti¿n nhanh, ti¿n m¡nh, ti¿n vïng ch¯c lên chç ngh)a xã hÙi ", l¡i " Ënh h°Ûng xã hÙi chç ngh)a " !</p> <p>VÁ v¥n Á này Tr§n Ù nêu lên mÙt thñc t¿ hiÃn nhiên b±ng mÙt giÍng r¥t hài h°Ûc : " <i>Rõ ràng là, të nm 1975 ¿n 1985 ta ã ti¿n hành xây dñng chç ngh)a xã hÙi trên c£ n°Ûc thÑng nh¥t. Và k¿t qu£ là nhïng nm §u cça th­p k÷ 80, c£ n°Ûc ng¯c ngo£i. Bây giÝ nhân dân ta t°¡i tÉnh °ãc mÙt chút, l¡i cé nh¥t Ënh ph£i " Ënh h°Ûng xã hÙi chç ngh)a ". V­y Ënh h°Ûng vào cái " suýt ch¿t " ó mà làm gì ?</i> " <sup>(3)</sup>.</p> <p>Và ông ch¥t v¥n : " <i>Ta c§n ¥t n°Ûc phát triÃn có §y ç c¡m áo, tñ do, h¡nh phúc ( téc là dân chç ) dù không có cái " Ënh h°Ûng xã hÙi chç ngh)a "; hay là ta c§n mÙt ¥t n°Ûc có "mác" xã hÙi chç ngh)a, còn nghèo ói nh° cuÑi nhïng nm 70 và §u nhïng nm 80 cing °ãc ?</i> " <sup>(3)</sup>.</p> <p>Ông khuy¿n nghË " <i>N¿u ëng nói Ënh h°Ûng XHCN mà chÉ nói xây dung CNXH thêm cái ngo·c vào là ( dân giàu n°Ûc m¡nh, xã hÙi cong b±ng, dân chç và vn minh ) vÛi ngå ý r±ng cái CNXH ta xây dång là cái xã hÙi ó. H¿t séc quan trong là ß chï xã hÙi công b±ng và dân chç vì ã dân chç thì ph£i £ phá chuyên chính, £ phá toàn trË, £ phá Ùc quyÁn. N¿u úng nh° v­y thì tôi v«n hô : " Muôn nm chç ngh)a xã hÙi ", và tôi v«n phê phán cái CNXH công hïu, bao c¥p và quan liêu, ho·c là chÑng l¡i thé CNXH ó thì cing d°ãc</i> " <sup>(4)</sup> " <i>Có mÙt cách hiÃu CNXH thô thiÃn và nóng vÙi : chÉ c§n xoá t° hïu và thñc hiÇn công hïu thì có CNXH. Cách hiÃu ó ng°ãc l¡i tinh th§n chç ngh)a Mác. Mác th¥y r±ng séc s£n xu¥t xã hÙi ph£i phát triÃn ß méc cao, cao ¿n Ù không xã hÙi hoá không °ãc, cao ¿n méc cça c£i thëa méa, c§n tÕ chéc sñ phân phÑi cho công b±ng hãp lý. Lúc ¥y c§n thñc hiÇn nhïng nguyên t¯c cça CNXH và mÛi có CNXH, còn n¿u cé g°ãng ép có CNXH tr°Ûc khi ç iÁu kiÇn thì chÉ có CNXH nghèo khÕ và b¥t công & Trung QuÑc nói thÝi kó quá Ù dài ¿n hàng trm nm. Cách nói ó cing không úng; quá Ù là të cái gì " quá Ù " sang cái gì. Mác nói ó là quá Ù të chç ngh)a t° b£n lên CNXH, còn ta hiÇn nay ph£i quá Ù të tiÁn t° b£n chç ngh)a lên th³ng h­u t° b£n chç ngh)a, të tiÁn công nghiÇp lên th³ng h­u công nghiÇp, không qua ch¿ Ù t° b£n chç ngh)a ( úng h¡n là không qua chính quyÁn t° b£n chç ngh)a )</i> " <sup>(4)</sup></p> <p>à c°áng béc dân tÙc này ph£i ch¥p nh­n chç ngh)a xã hÙi mÙt cách hình théc và gi£ dÑi, ng°Ýi ta tung ra lu­n iÇu " Ùc l­p dân tÙc ph£i thÑng nh¥t vÛi CNXH ", " yêu n°Ûc téc là yêu chç ngh)a xã hÙi " ! Th¿ là Tr§n Ù l¡i mÉa mai :</p> <p>" <i>Th¿ thì :<br> &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;a ) Các cå Hoàng Hoa Thám, NguyÅn Thái HÍc, Phan BÙi Châu & sinh vào thÝi ch°a có xã hÙi chç ngh)a thì các cå có XHCN âu mà yêu. V­y các cå ó có ph£i là ng°Ýi yêu n°Ûc không ? Hay là các cå ó cing ph¡m tÙi chÑng CNXH ?<br> &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;b ) Các n°Ûc Nga và ông Âu të bÏ XHCN, v­y các n°Ûc ó có còn Ùc l­p không và nhân dân các n°Ûc ó có còn là yêu n°Ûc không ? Hay là h¿t m¥y trm triÇu ng°Ýi ó cing thành tay sai ¿ quÑc c£ ?<br> &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;c ) Th¿ giÛi ngày nay có m¥y n°Ûc là Ùc l­p ph£i XHCN và bao nhiêu n°Ûc không có CNXH v«n cé Ùc l­p nh° th°Ýng</i> " <sup>(3)</sup></p> <p>" <i>Chúng ta ph£i làm mÙt sñ lña chÍn ( khá kh¯c nghiÇt Ñi vÛi nhïng ng°Ýi chç tr°¡ng "Ënh h°Ûng xã hÙi chç ngh)a " ) à có nhïng iÁu kiÇn c§n thi¿t cho sñ phát triÃn kinh t¿ và sñ lña chÍn này không thà thñc hiÇn theo lÑi nh­p nh±ng : " Kinh t¿ thË tr°Ýng Ënh h°Ûng xã hÙi chç ngh)a". Giïa 2 cái ph£i chÍn l¥y mÙt. Không thà b¯t cá hai tay. L¥y sñ phát triÃn ¥t n°Ûc hay l¥y Ënh h°¡ng xã hÙi chç ngh)a ? Câu tr£ lÝi s½ không khó n¿u l¥y lãi ích ¥t n°Ûc mà không ph£i là l¥y lãi ích cça £ng làm §u. Nói cách khác, sñ phát triÃn kinh t¿ buÙc ph£i të bÏ sñ lña chÍn theo " hÇ t° t°ßng " do £ng è x°Ûng, và thñc ch¥t do £ng áp ·t lên toàn xã hÙi</i> " <sup>(3)</sup>.</p> <h3><u>Tr§n Ù cßi trói cho vn nghÇ</u></h3> <p>Tr§n Ù të lâu dã th¥u hiÃu t§m quan trÍng cça trí théc Ñi vÛi cách m¡ng. Ông trn trß mãi :</p> <p>" <i>áng lo thay cho bÙ ph­n lãnh ¡o mà tài và t§m nhìn thì d°Ûi trung bình mà éc thì cing không h¡n méc thông th°Ýng trong nhân dân, mà ngày càng kém i</i> " <sup>(4)</sup>.</p> <p>Ñi vÛi ông, " <i>Nh¥t thi¿t c§n nghiêm kh¯c phê phán và xí trí nghiêm minh nhïng cán bÙ h° hÏng, thoái hoá bi¿n ch¥t. DÓng thÝi cing c§n có thái Ù nh° v­y Ñi vÛi lo¡i cán bÙ c¡ hÙi, b¥t tài, b£o thç và vô vË, có khi không có khuy¿t iÃm nào nh°ng chÉ có mÙt khuy¿t iÃm là chÉ bi¿t nh¯c l¡i chÉ thË nghË quy¿t nh° con v¹t và không hÁ làm °ãc viÇc gì có ích cho xã hÙi, ã nh° th¿ l¡i còn chi¿m ch× quan trÍng trong các c¡ quan £ng và Nhà n°Ûc, và có lúc là §u mÑi cho sñ b¥t hoà, xích mích</i> " <sup>(5)</sup>.</p> <p>Ông chÉ rõ r±ng : " <i>Cái ý théc giai c¥p trong xã hÙi ta có nhïng ·c iÃm sau :</i></p> <ul> <li><i>Không có kh£ nng và ph°¡ng pháp à phát hiÇn tài nng <li>Không có kh£ nng và không bi¿t sí dång tài nng, vì nó cho r±ng tài nng th°Ýng có h¡i, tài nng không chËu ngoan ngoãn phåc tùng <li>Nó l¡i càng không có kh£ nng phân biÇt tài nng th­t và tài nng gi£, trí théc th­t và trí théc gi£. Nó chÉ thích nghe nhïng iÁu xuôi chiÁu và xu nËnh, Nó không thà chËu °ãc nhïng cái Ùc áo và không dung tha sñ Ùc l­p</i> " <sup>(4)</sup> </ul> <p>" <i>Ai cing hiÃu r±ng, séc m¡nh trí tuÇ cça toàn dân tÙc chÉ có thà phát huy trên nÁn t£ng nhïng thà ch¿ dân chç, không có nhïng thà ch¿ này thì không thà có sñ tÓn t¡i cça séc m¡nh trí tuÇ nïa, ché không ph£i chÉ là không thà phát huy. Tôi nh¥n m¡nh m¥y chï " thà ch¿ dân chç ", ngh)a là các quyÁn dân chç °ãc thà ch¿ hoá vÁ m·t pháp lu­t mÙt cách §y ç và buÙc mÍi ng°Ýi ph£i tuân theo nhïng thà ch¿ ¥y. MÍi lÝi hô hào vÁ " ý théc dân chç ", vÁ " vai trò làm chç cça nhân dân " Áu trß thành vô ngh)a n¿u không có nhïng thà ch¿ dân chç vïng ch¯c</i> " <sup>(3)</sup></p> <p>Ông thñc sñ tôn trÍng trí tuÇ, tôn trÍng tài nng và ng°Ýi tài. Ông nh¥n m¡nh : " <i>Tài nng là cça hi¿m. Tài nng là cça t¥t c£ nhân dân. Vì v­y ph£i éng xí vÛi tài nng nh° là cça hi¿m, và cça hi¿m ó là tài s£n quý cça t¥t c£ mÍi ng°Ýi. Ngày x°a, vua chúa còn có khi gi£m tÙi ho·c xoá tÙi cho ng°Ýi tài</i> " <sup>(3)</sup>.</p> <p>Ông kh³ng Ënh :</p> <p>" <i>Chúng ta có thà có r¥t nhiÁu bÙ tr°ßng, thé tr°ßng th­m chí có thà có nhiÁu thç t°Ûng và phó thç t°Ûng, nh°ng chúng ta chÉ có m×i mÙt Xuân DiÇu, mÙt NguyÅn Tuân, mÙt Ch¿ Lan Viên & Không ai có thà thay th¿ °ãc. ó là nói trong l)nh vñc vn hÍc, còn trong các l)nh vñc khác cing nh° th¿, chúng ta có nhïng nhân v­t nÕi ti¿ng nh° : Vn Cao, Tr§n vn C©n, NguyÅn Sáng, Bùi Xuân Phái & </i> " <sup>(5)</sup></p> <p>T¡i HÙi nghË 4 Trung °¡ng V, Tr§n Ù ã phát biÃu r¥t sôi nÕi :</p> <p>" <i>C§n kh³ng Ënh m¡nh m½ mÙt ph°¡ng h°Ûng tuyÃn chÍn và bÑ trí cán bÙ : Khuy¿n khích nhïng ng°Ýi có ki¿n théc, trung thñc, nng Ùng, sáng tao, dám chËu trách nhiêm, ¡t tÛi nhïng hiÇu qu£ cå thà trong ph¡m vi công tác phå trách. Thñc t¿, trong xã hÙi cing ang xu¥t hiÇn các lo¡i cán bÙ có nhïng ph©m ch¥t nh° vây.<br> Có thà ch¯c ch¯n r±ng trong xã hÙi ta, vÁ t¥t c£ mÍi m·t không thi¿u nhân tài, nhân tài kinh t¿, nhân tài qu£n lý, nhân tài sáng t¡o khoa hÍc và vn hÍc.<br> C§n có nhïng chính sách khuy¿n khích nhân tài, chiêu hiÁn ãi sù, dám nghe nhïng iÁu nói ng°ãc tai, mÛi l¡ à cho sù tí g§n xa náo néc em tài nng ra thi thÑ, giúp ích cho dân, cho n°Ûc<br> C§n có nhïng chính sách thi cí, éng cí à thñc hiÇn °ãc viÇc phát hiÇn nhân tài và sí dång nhân tài. Ñi vÛi lo¡i cán bÙ mÛi, có tài nên có thái Ù Ù l°ãng vÛi iÃm gÍi là khiêm tÑn. Th­t ra ai có tài mà khiêm tÑn thì th­t là tÑt và hoàn h£o. Nh°ng thông th°Ýng nhïng ng°Ýi có tài th°Ýng kèm theo mÙt cá tính là tñ tin mÙt cách m¡nh m½. Do tñ tin nên có nhïng biÃu hiÇn thi¿u khiêm tÑn, nh°ng lòng tñ tin l¡i là mÙt éc tính nên khuy¿n khích, vì ó cing là mÙt m·t cça tinh th§n dám chËu trách nhiÇm & </i>" <sup>(5)</sup>.</p> <br>Nh­n théc nh° v­y và tâm niÇm r±ng: " <i>Vn hoá mà không có tñ do là vn hoá ch¿t. Vn hoá mà chÉ còn có vn hoá tuyên truyÁn cing là vn hoá ch¿t. Càng tng c°Ýng lãnh ¡o bao nhiêu, càng bóp ch¿t vn hoá b¥y nhiêu, càng hi¿m có nhïng giá trË vn hoá và nhïng nhà vn hoá cao ¹p</i> " <sup>(3)</sup>, trong c°¡ng vË quyÁn lñc cça mình, Tr§n Ù ã h¿t lòng v°ãt qua c£ mÍi gian nan, nguy hiÃm à cßi trói cho vn hoá-vn nghÇ.</p> <p>Tháng 2 nm 1990, có chân trong ban dñ th£o c°¡ng l)nh ¡i hôi VII, Tr§n Ù ã tranh thç Á xu¥t mÙt sÑ v¥n Á mÛi cho vn hoá ViÇt Nam thông qua b£n " Phác th£o c°¡ng l)nh vn hoá ViÇt Nam nhïng nm 1990 ".   ây ông ã °a ra nhiÁu iÃm Ùt phá nh° :</p> <blockquote> <p align=justify><i>iÃm 8 : Phát triÃn nÁn vn hoá nghÇ thu­t ViÇt Nam XHCN dña trên c¡ sß quan niÇm úng ¯n vÁ b£n ch¥t và chéc nng thñc sñ cça nghÇ thu­t <u>nh° mÙt ti¿ng nói bÓi ¯p l°¡ng tri và ¡o éc cho xã hÙi. Thñc hiÇn §y ç chính sách tñ do sáng t¡o, tñ do phê bình</u>.<br> iÃm 9 : Ra séc b£o tÓn mÍi di s£n vn hoá cça dân tÙc bao gÓm c£ <u>nÁn vn hoá cça tëng dân tÙc ít ng°Ýi. K¿t hãp k¿ thëa vn hoá cÕ truyÁn vÛi giao l°u vn hoá th¿ giÛi</u>, làm cho vn hoá ngày càng dày thêm giàu thêm.</i></p> </blockquote> <p>ánh h¡i th¥y mùi " chÇch °Ýng lÑi " này nhïng k» c¡ hÙi trong Ban Vn hoá - Vn nghÇ Trung °¡ng £ng b¥y giÝ vÙi vàng xuyên t¡c, ton hót vÛi tr°ßng ban tÕ chéc Lê éc ThÍ. Th¿ là mÙt cuÙc hÍp vÛi §y ç thành ph§n trong ban cán så BÙ Vn hoá °ãc triÇu t­p t¡i Vn phòng Trung °¡ng, 4 NguyÅn C£nh Chân do Lê éc ThÍ chç trì. Ông Lê éc ThÍ tuyên bÑ : " <i>Tôi bi¿t các Óng chí trong ban cán sñ cing ã hÍp, ã kiÃm iÃm Óng chí Ù rÓi, nh°ng g§n ây có nhiÁu d° lu­n vÁ Óng chí Ù, trong ó có nhïng v¥n Á vÁ quan iÃm, phong cách nên tôi mÝi các Óng chí lên ây, tôi s½ trñc ti¿p chç trì » cuÙc kiÃm iÃm ¡t k¿t qu£ tÑt</i> ".</p> <p>Ông Lê éc ThÍ vëa dét lÝi thì Hà Xuân Tr°Ýng xin phát biÃu ngay téc kh¯c. VÛi mÙt cuÑn sÕ ã chu©n bË sµn trong tay, ông này li¿n láu suÑt g§n ti¿ng Óng hÓ. Ông lên án Tr§n Ù muÑn tách vn nghÇ khÏi chính trË; th­m chí có ôi lúc còn ch¿ riÅu sñ lãnh ¡o cça £ng Ñi vÛi vn hoá-vn nghÇ, cho r±ng Ban Tuyên hu¥n cça £ng chÉ thích làm nhiÇm vå mÙt ng°Ýi lính gác c§n m«n, chÉ nhm nhm gÍt §u c¯t uôi các tác ph©m vn nghÇ Ã cuói cùng chÉ con hai chï l­p tr°Ýng và coi th¿ là hoàn thành nhiÇm vå. Ông quy k¿t nhïng lÝi phát biÃu cça Tr§n Ù r¥t g§n quan iÃm cça Garodi  ng°Ýi ang bË £ng CÙng sán Pháp và các n°Ûc XHCN lên án. Hà Xuân Tr°Ýng còn phê phán Tr§n Ù là bênh vñc qu§n loe, tóc dài khi ông nói : Bác sù Tôn Th¥t Tùng có bÙ tóc r¥t dài nh°ng ai dám b£o Tôn Th¥t Tùng là kém ¡o éc. Ng°ãc l¡i, ông là mÙt nhân tài cÑng hi¿n r¥t lÛn cho cách m¡ng.</p> <p>T¥t nhiên, th¿ là Hà Xuân Tr°Ýng °ãc th°ßng cho cái gh¿ cça Tr§n Ù, m·c dù ngay trong hÙi nghi ó có nhïng ý ki¿n chân thành nh° ý ki¿n cça ông Cù Huy C­n: " <i>Không bi¿t có ph£i do tên anh là Ù hay không mà trong cuÙc sÑng Ýi th°Ýng anh tÏ ra r¥t Ù l°ãng, §y lòng nhân ái, gi£i quy¿t v¥n Á gì cing có lý, có tình, mà chç y¿u là thuy¿t phåc b±ng tình c£m. Có l½ vì th¿ mà mÙt sÑ ng°Ýi cho anh Ù là lÏng l»o. Theo tôi thì ây là éc tính c§n có cça mÙt ng°Ýi lãnh ¡o vn hoá vn nghÇ. Thuy¿t phåc con ng°Ýi b±ng tình c£m ché không ph£i b±ng mÇnh lÇnh</i> " <sup>(5)</sup>.</p> <p>Sau khi dùng quyÁn tr°ßng Ban TÕ chéc Trung °¡ng t°Ûc o¡t chéc Tr°ßng ban Vn hoá - Vn nghÇ Trung °¡ng £ng cho ng°Ýi khác, ông Lê éc ThÍ còn i rêu rao : " <i>& g§n ây có ng°Ýi l¡i phát hiÇn mÙt sai l§m còn lÛn h¡n. Cå thà là ß mÙt hÙi nghË, có mÙt vn nghÇ sù phát biÃu công khai r±ng th§n t°ãng £ng ã Õ rÓi, th§n t°ãng Bác HÓ ã Õ rÓi, th¿ mà anh Ù có m·t ß ¥y v«n cho qua, không nói gì</i> " <sup>(5)</sup>, nh±m uÏi Tr§n Ù ra khÏi Ban Ch¥p hành Trung °¡ng V. TrÛ trêu thay, Lê éc ThÍ không làm nÕi viÇc này.</p> <p>Sau ¡i hÙi VI, Tr§n Ù l¡i °ãc tái nhiÇm chéc Tr°ßng Ban Vn hoá-Vn nghÇ TW £ng và giáo s° NguyÅn vn H¡nh làm Phó Tr°ßng ban cho ông.</p> <p>NhÝ sñ cÙng tác r¥t g¯n bó và ¯c lñc cça giáo s° NguyÅn Vn H¡nh, tranh thç tình c£m thân thi¿t giïa ông vÛi tÕng bí th° NguyÅn vn Linh, mÙt cuÙc g·p m·t thân thi¿t, Ñi tho¡i §y trí tuÇ, ch°a tëng có trong lËch sí giïa non 100 vn nghÇ sù vÛi TÕng Bí th° £ng CÙng s£n ã °ãc tÕ chéc suÑt trong 2 ngày 6 và 7 tháng 10 nm 1987. Tham gia cuÙc Ñi tho¡i này, ngoài các vn nghÇ sù nÕi ti¿ng nh° : NguyÅn Kh£i, NguyÅn Quang Sáng, Nguyên NgÍc, NguyÅn Minh Châu, D°¡ng Thu H°¡ng, L°u Quang Vi, Tào M¡t, Phan K¿ An, Tr§n vn Thu÷ & còn có các nhà vn hoá, nhà khoa hÍc nh° : NguyÅn Kh¯c ViÇn, Phan ình DiÇu, HÓ NgÍc ¡i & T¡i hÙi nghË này TBT NguyÅn vn Linh ã nh¯c nhß ng°Ýi c§m bút ph£i có trách nhiÇm và sñ suy ngh) chín ch¯n và vÛi trách nhi¹m ó ëng bao giÝ uÑn cong ngòi bút cça mình. Ông mß cía cho các vn nghÇ sù " tñ céu l¥y mình tr°Ûc khi trÝi céu ".</p> <p>Nh­n th¥y " khu Trung Nam H£i sÑ 10 NguyÅn C£nh Chân " kín cÕng cao t°Ýng quá, hai §u °Ýng hai rào ch¯n th°Ýng xuyên có lính gác, ai muÑn vào l¡i ph£i qua th°Ýng trñc kiÃm soát gi¥y tÝ nghiêm ng·t, Tr§n Ù ã tìm cách °a trå s¡ Ban Vn hoa-Vn nghÇ ra ngoài. Ngôi nhà xinh x¯n 49 Phan ình Phùng të ¥y trß thành Ëa chÉ lui tÛi dÅ dàng cça các vn nghÇ sù. Cing të ây NghË quy¿t 05 lËch sí cça BÙ Chính trË khoá VI ã ra Ýi ngày 28 tháng 11 nm 1987.</p> <p>NghË quy¿t có mÙt sÑ quan iÃm nh­n théc mÛi quan trÍng nh° :</p> <ul> <li>Vn hoá có vai trò quan trÍng trong Ýi sÑng con ng°Ýi, là nhu c§u thi¿t ýeu trong Ýi sÑng tinh th§n cça xã hÙi, thà hiÇn trình Ù phát triÃn chung cça mÙt ¥t n°Ûc, mÙt thÝi ¡i ché không ph£i là cái gì thé y¿u, phå thuÙc, phù phi¿m. <li>Vn hoá nghÇ thu­t là bÙ ph­n ·c biÇt nh­y c£m cça vn hoá thà hiÇn khát vÍng cça con ng°Ýi vè chân thiÇn mù & ché không ph£i chÉ làm nhiÇm vå tuyen truóen cÕ Ùng cho nhi¹m vå hàng ngày. Vn nghÇ có ti¿ng nói rieng, ti¿ng nói Ùc l­p không gì thay th¿ °ãc, à thñc hiÇn sé mÇnh cça mình, là ti¿ng nói §y trách nhiÇm, trung thñc, tñ do, ti¿ng nói cça sñ th­t, cça l°¡ng tri, cça tinh th§n nhân ¡o cÙng s£n chç ngh)a, ché không ph£i là ti¿ng vÍng, l­p l¡i të ti¿ng nói khác. <li>Tñ do sáng tác là iÁu kiÇn sÑng còn à t¡o nên giá trË ích thñc trong vn hoá-vn nghÇ& Tñ do sáng tác ph£i i ôi vÛi tñ do phê bình. MÍi tác ph©m ph£i ·t d°Ûi sñ giám sát, ánh giá cça công chúng và cça các nhà phê bình, lý lu­n và các tác ph©m phê bình cça các nhà lý lu­n cing ph£i ·t d°Ûi sñ kiÃm Ënh cça Ùc gi£. </ul> <p>Kèm theo ¥y là nhïng quy Ënh £m b£o cho tñ do sáng tác : " <i>Tác ph©m vn nghÇ không vi ph¡m pháp lu­t, không ph£n Ùng, không Ói truõ, truyÁn bà tÙi ác, không sa o¡, phá ho¡i nhân ph©m Áu có quyÁn l°u hành và ·t d°Ûi sñ ánh giá, phán xét cça công lu­n và sñ phê bình</i> ".</p> <p>NhÝ tinh th§n dân chç sáng ngÝi cça Tr§n Ù, nhÝ nhïng ho¡t Ùng tranh ¥u thông minh, ding c£m không mÇt mÏi cça Tr§n Ù, nhÝ NghË quy¿t 05, nÁn vn hÍc n°Ûc nhà có mÙt thÝi gian khÏi s¯c, sôi Ùng h³n lên. Báo Vn NghÇ h¥p d«n b¡n Íc vÛi sÑ ¥n b£n tng vÍt. Hàng lo¡t tác ph©m hay cça NguyÅn Huy ThiÇp, D°¡ng Thu H°¡ng, L°u Quang Vi, Tr§n Vn Tu¥n, Phùng Gia LÙc, Hoàng Hïu Các, NguyÅn Kh¯c Tr°Ýng, Tr§n Huy Quang & xu¥t hiÇn.</p> <h3><u>Vô cùng th°¡ng ti¿c ng°Ýi anh hùng Tr§n Ù</u></h3> <p>¥u tranh cho sñ nghiÇp dân chç hoá ¥t n°Ûc, tñ do hoá cho sáng t¡o nghÇ thu­t b±ng t° t°ßng Ùt phá, b±ng hành Ùng kiên trì, ding c£m, Tr§n Ù ã g·p không bi¿t bao nhiêu gian nan, thách théc, th­m chí hiÃm nguy. Ng°Ýi ta tÕ chéc h¿t chi¿n dËch này ¿n chi¿n dËch khác £ phá, bôi nhÍ ông trên hàng lo¡t báo £ng : Nhân Dân, Quân Ùi Nhân dân, T¡p chí CÙng s£n & Ng°Ýi ta thúc ©y m¥y anh " lính dõng " xÉa xói láo x°ãc : " <i>Tôi ã nhân ¡o l¯m vÛi ông X.</i> ( mÙt ng°Ýi òi dân chç ) <i>rÓi. Tôi không b¯t ông ¥y, l¡i à nguyên cho ông ¥y °ãc h°ßng các tiêu chu©n ã có & </i> ". Ng°Ýi ta vây ráp ông tàn nh«n ¿n n×i ông ph£i thÑt lÝi phàn nàn nghe r¥t th°¡ng tâm : " <i>K» vi¿t nhïng dòng này trong nm 1998 të 25 tháng 7 vào ß ngôi nhà cça con trai út só nhà 126/33 Hoàng Hoa Thám, ph°Ýng 12, thành phÑ HÓ Chí Minh. Þ ó dñ Ënh cho ¿n hêt tháng 10. trong h¡n 100 ngày ó, ngôi nhà luôn luôn të sáng ¿n tÑi, m×i ngày Áu có të 1 ¿n 3 nhân viên an ninh m·c th°Ýng phåc, hoá trang là ng°Ýi chïa xe ¡p, lái xe ôm, lái xe tcxi & canh chëng, giám sát, ghi chép và có lúc chåp £nh ... Khi k» này i Hu¿ cing có nhân viên an ninh të Hà NÙi bay vào Hu¿ ß cùng khách s¡n và theo giõi nhïng ng°Ýi quen ¿n thm k» này à theo giõi hÍ</i> " <sup>(3)</sup>. Ng°Ýi ta còn bÑ trí phå nï ¿n xoa bóp cho ông à quay phim chåp £nh, ghép £nh nh±m bôi b©n ông rÓi em i phÕ bi¿n, tuyên truyÁn ß các hÙi nghË quan trÍng, các câu l¡c bÙ lão thành cách m¡ng hòng xuyên t¡c vÁ ông & </p> <p>Khi ông i photocopy t­p " Nh­t ký RÓng R¯n " trß vÁ, hai công an ép hai bên, áp gi£i và tËch thu tác ph©m cuÑi Ýi cça ông. Hành Ùng thô bÉ, tàn b¡o này khi¿n ông u¥t éc, c¡n b¡o bÇnh bÙt phát m¡nh, d«n ¿n cái ch¿t cça ông.</p> <p>Vào thm Tr§n Ù ß bÇnh viÇn, ¡i t°Ûng Võ Nguyên Giáp không nén °ãc xúc ông ã n¯m tay Tr§n Ù nói trong n°Ûc m¯t : " <i>Tr§n Ù ¡i ! mình th°¡ng c­u l¯m</i> ". Tr§n Ù l¡i càng néc nß : " <i>Anh Vn ¡i ! Tôi và mÍi ng°Ýi cing th°¡ng anh l¯m</i> "</p> <p>Ngày 15 tháng 7 nm 2002 ông ã ph£i mß khí qu£n à thß b±ng máy nh°ng v«n còn tÉnh táo. Giïa g§n hai chåc ng°Ýi, vëa con cháu, hÍ hàng, bè b¡n ¿n thm, vây quanh ông, ông ra hiÇu gÍi riêng tôi. Ông n¯m tay tôi nói th­t lâu. Tôi cúi mãi mÏi quá ph£i v°¡n th³ng ng°Ýi. Ông l¡i kéo tôi xuÑng áp sát vào tai nói ti¿p. RÓi, xúc Ùng quá, b×ng ông n¥c lên. Bác sù vÙi ào tÛi và tôi bË yêu c§u ph£i ra ngoài. Khi ông nói, tôi ph£i gi£ vÝ g­t §u à ông khÏi th¥t vÍng. Th­t ra tôi không nghe °ãc gì vì lúc ó ông không còn °ãc nói qua thanh qu£n nïa. Tôi cé áy náy mãi vÁ chuyÇn này. Không bi¿t ông ã trng trÑi vÛi tôi nhïng gì. Có thà là hÇ trÍng l¯m chng ?</p> <p>Bi¿t cõi tr§n không thà còn níu kéo ông lâu thêm nïa, dñ oán r±ng ng°Ýi ta s½ tÕ chéc tang lÅ cho ông không xéng áng, tôi ã ph£i m¡o hiÃm °a lên internet lÝi kêu gÍi nh° sau :</p> <blockquote> <p align=justify><i>" Hà NÙi ngày 21 tháng 7 nm 2002<br> Kính th°a Quý vË<br> T°Ûng Tr§n Ù có l½ s¯p ra i! ây là h­u qu£ cça sñ àn áp dã man. N×i u¥t éc tÙt Ù do cuÙc ch·n b¯t c°áng o¡t t­p " Nh­t ký RÓng R¯n" ß thành phÑ HÓ Chí Minh ã ©y ông vào bÇnh viÇn c¥p céu và të ¥y thà tr¡ng suy såp không thà nào vñc d­y °ãc nïa<br> Nhà cách m¡ng lão thành Tr§n Ù m¥t i là mÙt tÕn th¥t lÛn cho công cuÙc ¥u tranh dân chç hoá ¥t n°Ûc. Nhà c§m quyÁn ch¯c s½ tÕ chéc tang lÅ qua quýt. à bù l¡i, tôi tha thi¿t kính mong quý vË v­n Ùng t¥t c£ nhïng ai quan tâm ¿n ViÇt Nam hãy tham gia tÕ chéc t°ßng niÇm t°Ûng Tr§n Ù mÙt cách th­t trÍng thÃ. °a tin tang lÅ ông rÙng rãi trên t¥t c£ các ph°ong tiÇn thông tin ¡i chúng. ng t£i nhïng bài vi¿t vÁ ông và nhïng bài vi¿t, bài nói cça ông trong dËp lÅ tang này, dËp gi× 49 ngày và gi× hàng nm.<br> TÕ chéc trÍng thà lÅ t°ßng niÇm và vinh danh xéng áng t°Ûng Tr§n Ù s½ có tác dång cÕ võ các lão thành cách m¡ng noi g°¡ng ông x£ thân cho sñ nghiÇp ¥u tranh dân chç hoá ¥t n°Ûc. ây là ngh)a vå thiêng liêng nh±m céu ViÇt Nam khÏi c¡n suy thoái tr§m trÍng vÛi mÙt xã hÙi ngày càng ch¥t chéa §y r«y nhïng tÇ n¡n x¥u xa.<br> Vì trân quý mÙt nhân cách và cing vì quan tâm ¿n sñ phát triÃn bÁn vïng, lành m¡nh cça ViÇt Nam, mÙt trong nhïng cÙng Óng r¥t áng trân trÍng cça nhân lo¡i, tôi kính mong quý vË quan tâm én lÝi thÉnh c§u này .<br> NguyÅn Thanh Giang "</i></p> </blockquote> <p>Qu£ nhiên. Không nhïng ng°Ýi ta không tÕ chéc mÙt tang lÅ t°¡ng xéng mà còn quá tÓi tÇ. Có thà nói viÇc tÕ chéc tang lÅ Tr§n Ù là mÙt v¿t nh¡ khó ría cça lËch sí ‘£ng CÙng s£n ViÇt Nam. Ng°Ýi ta không chÉ l¥y v£i en bËt dòng chï " Vô cùng th°¡ng ti¿c " ã kh£m vào béc t°Ýng nhà tang lÅ sÑ 5 Tr§n Thánh Tông mà còn b¯t lÙt bÏ t¥t c£ các d£i bng trên các vòng hoa vi¿ng có ghi " Vô cùng th°¡ng ti¿c ". Kà c£ vòng hoa cça ¡i t°Ûng Võ Nguyên Giáp.</p> <p>Hành Ùng táng t­n l°¡ng tâm ¿n méc quái v­t này là k¿t qu£ cça sñ tr£ thù hèn h¡ cça bÍn quyÁn thé có t° thù vÛi Tr§n Ù.</p> <p>Ông Tr§n Ding Ti¿n mô t£ c£nh bàn lu­n cça BÙ Chính trË chu©n bË lÅ tang Tr§n Ù Ã tÑ cáo : " <i>× M°Ýi éng d­y, khuôn m·t bñ thËt sát khí ±ng ±ng, dang tay chém lia lËa vào không khí, hình nh° à tr£ thù Tr§n Ù. Khi Tr§n Ù là thi¿u t°Ûng- Chính u÷ Quân khu Ba, × M°Ýi chÉ là mÙt anh thç tr°ßng quèn, mÙt l§n, trong mÙt buÕi làm viÇc ã bË Tr§n Ù m¯ng cho là ngu dÑt mà ph£i ngÓi im nh° thóc, vì trí tuÇ và tài nng cça Tr§n Ù h¡n h³n × M°Ýi mÙt cái §u.</i></p> <p><i>× M°Ýi vëa chém tay vào không khí, vëa nói :</i></p> <p>" <i>Chúng ta ph£i tim mÍi cách, kà c£ thç o¡n n¿u c§n à nhân dËp này h¡ uy tín Tr§n Ù ¿n méc th¥p nh¥t. Vì v­y, tôi không Óng ý giao cho BÙ QuÑc phòng ho·c TÕng cåc Chính trË éng ra tÕ chéc. Bßi vì n¿u giao cho BQP ho·c TCCT éng ra tÕ chéc thì hàng v¡n cñ° chi¿n binh, hàng trm t°Ûng l)nh s½ có cÛ kéo vÁ Hà NÙi dñ tang lÅ Tr§n Ù, nh° v­y thì nguy hiÃm l¯m ...</i> <p><i>Tôi nh¯c l¡i, ph£i nhân dËp này h¡ uy tín Tr§n Ù xuÑng méc th¥p nh¥t. N¿u không, chúng ta s½ có nguy c¡ m¥t £ng ". </i>" <sup>(6)</sup>.</p> <p>Sñ hèn h¡ Ãu cáng ß méc tÙt cùng cça nhïng ng°Ýi chç tr°¡ng và bÍn thñc thi tang lÅ này ã làm bùng phát n×i cm u¥t bË dÓn nén cao Ù cça nhïng ng°Ýi có m·t trong lÅ tang. MÙt cuÙc biÃu tình t¡i ch× ã nÕ ra. Ti¿ng v× tay r§m r§m. LÝi chíi rça lãnh ¡o và ti¿ng hô " Tinh th§n Tr§n Ù b¥t diÇt " vang lên ngút trÝi.</p> <p>Lòng bác ái Tr§n Ù, ding khí Tr§n Ù, tinh th§n dân chç sáng ngÝi cça Tr§n Ù ã °ãc thà hiÇn và mãi mãi còn l°u truyÁn qua các béc tr°Ûng, qua th¡ vn cça nhân dân, cça Óng chí, Óng Ùi. Þ ây chÉ có thà ghi l¡i mÙt ph§n nhÏ :</p> <blockquote> <p><i>Nhân vn danh t°Ûng<br> Trung ding v¹n toàn</i><br> Béc tr°Ûng cça oàn chi¿n sù ¥u tranh cho tñ do dân chç</p> <p><i>TuÇ måc tuÇ tâm<br> Vn nhân võ t°Ûng</i><br> Béc tr°Ûng cça câu l¡c bÙ LËch sí Quân Ùi</p> <p><i>VË Dân tâm</i><br> Béc tr°Ûng cça ViÇn nghiên céu Hán Nôm</p> <p><i>TrÍn ngh)a n°Ûc non<br> V¹n tình Óng Ùi</i><br> Béc tr°Ûng cça Ban Liên l¡c truyÁn thÑng Báo Quân Ùi Nhân dân</p> <p><i>Công thành không làm phách<br> Danh to¡i không c§u nhàn<br> Bút th§n vung m¥y Ù<br> áng m·t ¡i ngh)a nhân</i><br> Béc tr°Ûng cça hÍc gi£ Tr§n Khuê</p> <p><i>Trung ding vì dân</i><br> Béc tr°Ûng cça nhóm NguyÅn Vi Bình</p> <p><i>C¥m chã ngn sông, c¥m báo ch°¡ng<br> Còn nh° khi ch¿t c¥m tình th°¡ng<br> X°a nay th¿ giÛi ch°a hÁ có<br> Phát xít Hitle cing ph£i nh°Ýng<br> Cå Xít thç tiêu trm t°Ûng l)nh<br> Cå Mao tàn sát triÇu dân th°Ýng<br> Áu thua  Th°¡ng ti¿c vô cùng  , c¥m<br> Khi tiÅn t°Ûng quân tÛi hoá °Ýng</i><br> Hoành chÉ Tr§n Doãn Hoài - 7/30 Thái Hà- Ñng a  Hà NÙi</p> <p><i>Vì ¡i ngh)a chân nhân<br> Thân m¥y Ù tr§n thân<br> T°Ûng d«u không nguyên Giáp<br> HÓn v«n v¹n tình dân</i><br> Nhà th¡ Bùi Minh QuÑc</p> <p><i>Anh i trÝi ¥t mËt mù<br> Nhïng ngày trong sáng bây giÝ hi¿m thay<br> ¥u tranh dân chç lúc này<br> Thi¿u anh, thi¿u mÙt cánh tay vïng vàng<br> Anh i tình ngh)a phÑ ph°Ýng<br> Càng yêu càng quý, càng th°¡ng anh nhiÁu</i><br> × ViÇt S¡n  26/114-125- Tô HiÇu- H£i Phòng</p> <p><i>Khí Phách hiên ngang giïa cõi Tr§n<br> Vn tài t°Ûng ding áng danh nhân</i><br> NguyÅn Trang Châu - Ñng a- Hà nÙi</p> <p><i>TiÅn lão t°Ûng vÁ sâu ba th°Ûc ¥t<br> M¯t v«n trëng & <br> Lo v­n n°Ûc m¥t còn<br> à giïa trÝi xanh mÙt t¥m lòng son<br> à giïa lòng Ýi t¥m g°¡ng trung liÇt<br> à cháu con, à b¡n bè thân thi¿t<br> Ngàn nm ghi t¡c<br> MÙt Tr§n Ù vô song<br> MÙt Tr§n Ù anh hùng</i><br> Vi Cao Qu­n - H£i Phòng</p> <p><i>H°¡ng ba nén & lÇ r¡i th°¡ng m¿n<br> Ng°Ýi lính x°a gíi ¿n vi¿ng Anh<br> B°ng biÁn rëng lá v«n xanh<br> Anh v«n xanh lá, xanh cành trong dân<br> Ti¿c th°¡ng Tr§n Ù ngàn l§n<br> Tên Anh không ch¿t trong dân bao giÝ</i><br> NguyÅn Danh  HÓng Bàng- H£i Phòng</p> </blockquote> <p>K÷ niÇm 2 nm ngày m¥t cça t°Ûng quân Tr§n Ù<br> 9 tháng 8 nm 2002  9 tháng 8 nm 2004</p> <p><b>NguyÅn Thanh Giang</b><br> SÑ nhà 6  Khu t­p thà Ëa V­t lý Máy bay<br> Trung Vn  Të Liêm - Hà NÙi<br> iÇn tho¡i : 5 534370</p> <p><hr width="30%" align=left> 1 - TuyÃn t­p Khái niÇm và quan niÇm vÁ vn hoá - ViÇn Vn hoá- Hà NÙi 1986<br> 2  ChuõÇn ngày x°a  HÓi ký cça Tr§n Ù- T­p MÙt<br> 3  Cái nhìn trß l¡i  C£m nh­n và Bút ký cça Tr§n Ù- 2002<br> 4 - Nh­t ký RÓng R¯n  Tr§n Ù 2001<br> 5 - Õi mÛi  NiÁm vui ch°a trÍn - HÓi ký Tr§n Í  T­p Hai.<br> 6  " HÙp en " trm ngày ám tang Tr§n Ù  Tr§n Ding Ti¿n</p> <p align=center><b>----- O -----</b></p> <a name="dt025c"></a> <p align=center><i>Hà NÙi, ngày 23 tháng 7 nm 2004</i><br> <font size="4" color="#0000FF"><b>¡i Tá Nhà Báo Ph¡m Qu¿ D°¡ng ã Trß VÁ</b></font></p> <p align=right><b>Ghi chép cça nhà vn Hoàng Ti¿n</b></p> <p><font size="4" color="#0000FF"><b>T</b></font><b>in nh­n °ãc, sáng 29-7-2004, ¡i tá nhà báo Ph¡m Qu¿ D°¡ng s½ °ãc tr£ tñ do. Të 8 giÝ ¿n 8 g 30 làm thç tåc ra tr¡i. Gia ình ¿n ón vào giÝ ó. N¿u không lo °ãc ô-tô thì BÙ Công an s½ iÁu xe cça BÙ °a vÁ. Tr°Ûc ó có hai oàn cça BÙ Công an vào t­n tr¡i giam thm ông D°¡ng, có mang quà, và gãi ý vÁ xe cÙ. Gia ình ã chÍn ph°¡ng án mÙt, à á phiÁn toái ¿n c¡ quan nhà n°Ûc. Thuê mÙt chi¿c taxi 4 ch×. Bà D°¡ng và cô con gái c£, cùng ng°Ýi em trai ông D°¡ng thay m·t hÍ Ph¡m, ba ng°Ýi lên xe ô-tô i të 7 giÝ sáng.</b></p> <p>T¡i khu t­p th» quân Ùi 37 Lý Nam ¿, n¡i c° trú gia ình ¡i tá PQD, sáng hôm 29 ông úc ng°Ýi ¿n. Gia ình ph£i tr£i chi¿u trên sàn mÛi ç ch× ngÓi. Các cñu chi¿n binh, các vË lão thành cách m¡ng, các nhà ngo¡i c£m tâm linh, các bè b¡n dân chç cça ông D°¡ng, các ng°Ýi làng Tí D°¡ng, hÍ hàng xa g§n, có mÙt ng°Ýi trong vå b£o vÇ chùa C£nh Phúc ß t­n Óng Vn-Phç lý, nghe tin ông D°¡ng trß vÁ cing ¿n chúc mëng. "Ông D°¡ng là ân nhân cça chúng tôi. NhÝ ông mà chùa C£nh Phúc không bË xâm ph¡m. Tôi thay m·t bà con ¿n à c£m ¡n ông. Làng chúng tôi còn chùa là nhÝ ß ông D°¡ng." Ông ng°Ýi quê Óng Vn nói th¿.</p> <p>Ng°Ýi ¿n ngày càng ông. Ng°Ýi mang hoa. Ng°Ýi mang sâm-banh. Ng°Ýi mang câu Ñi. Ng°Ýi mang th¡ chúc mëng. Có c£ nhïng hÙp bánh °ãc giÛi thiÇu là lÙc Ph­t mang ¿n à liên hoan.</p> <p>NhiÁu ng°Ýi l§n §u tiên g·p nhau. Nh°ng Áu thân m­t hÓ hßi, bßi hÍ Áu cùng quí m¿n ông D°¡ng, cùng ¿n à chúc mëng ông D°¡ng të cõi ch¿t trß vÁ.</p> <p>ChuyÇn nß nh° hoa ph°ãng vù mùa thi. ChuyÇn tâm linh cça các nhà ngo¡i c£m. ChuyÇn trong tù cça cå Hoàng Minh Chính. ChuyÇn thÝi sñ vÁ béc th° cça th°ãng t°Ûng Nam Khánh ki¿n nghË BÙ Chính trË ph£i xí lý vå T4. âu âu cing xôn xao bàn tán vÁ béc th° này, nh¥t là nhïng khu vñc cça cán bÙ quân Ùi.</p> <p>B×ng có ng°Ýi nói: "Xem kìa!". MÍi ng°Ýi Áu ng©ng nhìn lên ban thÝ. Bát h°¡ng thÝ Ph­t nhà ông D°¡ng bÑc khói nghi ngút. Lúc ¥y là kho£ng 9 g 30</p> <p>Nói chính xác là 9 g 22 phút. Të ngày ông D°¡ng bË b¯t ¿n nay úng 19 tháng, bát h°¡ng không bao giÝ hoá. Bà D°¡ng ß nhà v«n chm lo cúng lÅ. Bà vëa bao sái ban thÝ m¥y hôm nay (theo ngh)a nhà Ph­t là quét dÍn bàn thÝ Ph­t). Các chân h°¡ng ci bË bÏ i, các chân h°¡ng mÛi ch°a có gì nhiÁu l¯m. ¤y th¿ mà cháy, mà bát h°¡ng hoá, th¿ mÛi l¡. Các nhà tâm linh thì hiÃu ngay sñ viÇc: ông D°¡ng âu ph£i ng°Ýi th°Ýng. ChuyÇn ông trß vÁ là sñ c£m éng cça trÝi ¥t chuyÃn v­n h¡n con ng°Ýi trong cõi tâm linh, nó báo hiÇu mÙt giai o¡n mÛi cça ông.</p> <p>Câu chuyÇn quay vÁ Á tài tâm linh. MÙt cõi giÛi vô hình song hàng vÛi cuÙc sÑng chúng ta, có hay không ? Nhïng ngày Bác HÓ m¥t, trÝi u ám, m°a t§m tã. Ông Hoàng Ph°¡ng ã c£nh báo lãnh ¡o £ng và Nhà n°Ûc vÁ chi¿n tranh tâm linh t°¡ng lai. HÍ dùng các nhà ngo¡i c£m t­p trung nng l°ãng chi phÑi các ho¡t Ùng não bÙ cça các nhà lãnh ¡o các n°Ûc, sai khi¿n làm theo ý hÍ, ché không c§n °a quân xâm chi¿m. Ông Hoàng Ph°¡ng vëa mÛi m¥t. Ông là nhà nghiên céu lý lu­n tâm linh sÑ mÙt ViÇt Nam. N°Ûc mình âu thi¿u ng°Ýi tài. Ti¿c r±ng ch°a bi¿t dùng ng°Ýi tài mà thôi.</p> <p>ã 10 giÝ. RÓi 10 g 30. V«n không th¥y xe ông D°¡ng vÁ. Tråc tr·c cái gì ? Câu chuyÇn l¡i dính sang Lê Chí Quang, cí nhân lu­t, tác gi£ bài vi¿t "Hãy c£nh giác vÛi B¯c triÁu". Lê Chí Quang bË b¯t. K¿t án 4 nm tù và 3 nm qu£n ch¿. Vëa rÓi, kho£ng trung tu§n tháng 6, b×ng °ãc tha. BuÕi tha Lê Chí Quang ß tr¡i tù Ba Sao có làm mít-tinh, treo biÃu ngï, kê bàn phát biÃu, lÍ hoa, quay phim, chåp £nh ç c£. Có thà viÇc ông D°¡ng ch­m trÅ sáng nay cing do quay phim. chåp £nh, ghi c£m t°ßng chng. à có chéng cÛ còn báo cáo, còn tuyên truyÁn. Công an hÍ nhiÁu m°u m¹o l¯m. Lãnh ¡o bË hÍ lëa nhiÁu l¯m. Thì ¥y, nh° TÕng cåc 2 bËa ra vå T4, dính toàn nhïng cán bÙ cao c¥p, ánh lëa c£ BÙ Chính trË, Ban Ch¥p hành TW, Ban KiÃm tra TW ... vÛi nhïng chéng cÛ bng ghi âm, £nh chåp, tin téc cça CIA, thì nhïng vË quan liêu chÉ ngÓi ban gi¥y, ai mà ch³ng g­t gù, khi¿p th­t, ghê th­t, ph£i tr¥n áp thôi, ph£i th³ng tay tr¥n áp thôi.</p> <p>11 giÝ. RÓi 11 g 30. Xe v«n ch°a vÁ. Ph£i có iÁu gì x£y ra ? Bát h°¡ng hoá là iÁm lành c¡ mà ? RÓi 12 giÝ. L¡ nhÉ ? Cing có khi công an hÍ ch¡i trò ¿n h¿t buÕi chiÁu mÛi cho vÁ cing nên. Hoá ra phÏng oán g§n úng, vì công an °ãc tin mÍi ng°Ýi ¿n nhà ông D°¡ng ông l¯m, nên hÍ kéo dài thÝi gian l°u ông D°¡ng l¡i, cho hai ông giám thË lên tiÅn biÇt, cé con cà con kê mãi. ß 37 Lý Nam ¿ hàng chåc công an m·c th°Ýng phåc ¿n ngÓi uÑng n°Ûc ß tr°Ûc cía khu t­p thÃ.</p> <p>12 giÝ h¡n, cháu Quónh Anh (con ông D°¡ng) vào báo: "Kính th°a các bác, các chú, các cô, các anh công an vëa b£o cháu: chÉ Ù 20 phút nïa xe bÑ cháu vÁ ¿n ây. Công an có Á nghË vÛi các bác, các chú, các cô, ti¿p ón nhau vui v» thân m­t, còn không nên hô hào iÁu gì c£. Mong các bác, các chú, các cô thông c£m."</p> <p>Rõ là công an cé suy bång ta ra bång ng°Ýi. ß ây toàn là các b­c lão thành, các cñu chi¿n binh, trình Ù chính trË âu có t§m th°Ýng, ai i làm th¿. Mà sao công an không vào nói, l¡i ph£i thông qua ng°Ýi khác ?</p> <p>Thôi! Thôi! Thông c£m cho hÍ. Nói vÛi các cå hÍ cing ng¡i, cing sã.</p> <p>Cå Hoàng Minh Chính nói: "HÍ c¥m hô hào, nh°ng hÍ không c¥m hoan hô. V­y thì chúng ta hoan hô b¡n ta trß vÁ. Chúng ta không hô hào l­t Õ ch¿ Ù, không hô hào b¡o lo¡n là °ãc. Ta chÉ hoan hô b¡n ta." MÍi ng°Ýi Áu c°Ýi vui v».</p> <p>12 gì¡ 30, xe ông D°¡ng vÁ ¿n cÕng khu t­p thÃ. MÍi ng°Ýi Áu éng d­y, Õ ra hành lang. MÙt sÑ ng°Ýi nhanh chân ch¡y xuÑng ón d°Ûi sân.</p> <p>¡i tá Ph¡m Qu¿ D°¡ng kia rÓi. Ông v«n m·c bÙ qu§n áo gi£n dË nh° ß nhà hÓi nào (áo s¡-mi, qu§n dài) bË bao vây giïa hÍ hàng, bè b¡n ngoài hành lang. B¯t tay nhau. Ôm nhau. C°Ýi. NhiÁu ng°Ýi ch£y n°Ûc m¯t. Séc kho» ông gi£m sút. N°Ûc da tr¯ng nhãt. i h¡i lêt bÇt. (19 tháng trÝi trong phòng giam không °ãc ra t¯m n¯ng, ti¿p xúc vÛi khí trÝi, chÉ riêng chuyÇn ¥y cing ç làm con ng°Ýi o£i ra, hao mòn sinh lñc, huÑng hÓ còn luôn luôn bË nhïng òn t¥n công cân não hÏi cung).</p> <p>MÍi ng°Ýi cé éng ngoài hành lang ôm nhau, b¯t tay nhau. Nhà vn Hoàng Ti¿n t·ng hoa. RÓi có ng°Ýi nói: "MÝi mÍi ng°Ýi vào nhà! MÝi mÍi ng°Ýi vào nhà! Còn l¥y ch× cho bà con i!"</p> <p>Quanh bàn n°Ûc l¡i tíu tít. Ai cing muÑn °ãc b¯t tay ¡i tá Ph¡m Qu¿ D°¡ng, °ãc chúc mëng ông mÙt câu, °ãc giÛi thiÇu tên mình, sã r±ng ß trong tù 19 tháng cách biÇt, bË hành h¡ hÏi cung, ông có thà gi£m sút trí nhÛ.</p> <p>Nhà th¡ Tú Sót vi¿t mÙt câu Ñi chï th° pháp trên phôi låa tr¯ng mëng ông D°¡ng trß vÁ. MÍi ng°Ýi Á nghË Íc to. Phôi låa tr¯ng °ãc gi¡ cao bên c¡nh ông D°¡ng à chåp £nh. Nhà th¡ Tú Sót Íc theo âm Hán-ViÇt:</p> <blockquote> <p>"<i>M¡c s§u tiÁn lÙ vô tri k÷<br> Tu tñu Thng Long v¥n Qu¿ D°¡ng.</i>"</p> </blockquote> <p>Nhà vn Hoàng Ti¿n dËch sang ti¿ng ViÇt:</p> <blockquote> <p>"<i>ëng buÓn trên Ýi này không có ng°Ýi tri k÷<br> Hãy ¿n vùng ¥t Thng Long tìm hÏi ông Qu¿ D°¡ng</i>"</p> </blockquote> <p>MÍi ng°Ýi v× tay hoan hô. Sâm-banh nÕ ánh bÑp ! mÙt ti¿ng rõ to, khi¿n mÍi ng°Ýi l¡i Ó lên reo. Nhïng chi¿c cÑc °ãc ngía ra. Màu m­m chín sâm-banh rót vào lóng lánh ¹p.</p> <p>Cå Hoàng Minh Chính Á nghË nâng cÑc chúc mëng ¡i tá Ph¡m Qu¿ D°¡ng ng°Ýi anh hùng ¥u tranh dân chç të cõi ch¿t trß vÁ. MÍi ng°Ýi l¡i reo lên vui v». CÑc ch¡m vào nhau. Nhïng ti¿ng c°Ýi trên nhïng khuôn m·t ròng ròng n°Ûc m¯t.</p> <p>Nhà ngo¡i c£m NguyÅn ình So¡n kà vÛi ông D°¡ng vÁ hiÇn t°ãng bát h°¡ng hoá trên bàn thÝ Ph­t sáng nay, và Á nghË ông D°¡ng ra làm lÅ Ph­t. ¡i tá Ph¡m Qu¿ D°¡ng nh° mÙt ng°Ýi hÍc trò ngoan ngoãn nghe theo lÝi th§y, ra tr°Ûc bàn thÝ Ph­t ch¯p tay cung kính. MÍi ng°Ýi Áu éng c£ d­y. Im phng ph¯c. Lúc này là th¿ giÛi tâm linh ngñ trË. Mùi h°¡ng to£ ngát. Không khí b×ng trong tr»o. Nh° c£m thå °ãc c£ mùi hoa ngâu, hoa sói, ß nhïng ch­u hoa bày tr°Ûc cía nhà.</p> <p>VË ¡i tá suÑt c£ thÝi trai tr» nam chinh b¯c chi¿n, ánh Pháp, ánh Mù, rÓi tham dñ c£ ánh Tàu xâm ph¡m sáu tÉnh biên giÛi, nay mái §u hói b¡c, thành kính lÅ Ph­t, rÓi quay sang ban thÝ bên c¡nh lÅ cå Võ (ân nhân và th§y d¡y cça ông D°¡ng), song ông l¡i ra ngÓi bàn n°Ûc. Ông nói, giÍng r¥t chân thành:</p> <p>- Tôi g§n c£ Ýi chinh chi¿n. M°Ýi chín tháng trong tù, tôi mÛi có iÁu kiÇn chiêm nghiÇm tâm linh. Tôi nh­n ra r±ng có mÙt th¿ giÛi tâm linh hiÇn hïu th­t sñ. NhÝ cõi giÛi ¥y phù hÙ, tôi mÛi sÑng °ãc tÛi hôm nay.</p> <p>Ông vén qu§n lên cho mÍi ng°Ýi th¥y, chi¿c §u gÑi g§y guÙc cça ông ã thành chai, vì ông th°Ýng quó nguyÇn c§u và thiÁn nhiÁu ti¿ng Óng hÓ trong ngày. Ông nói ti¿p:</p> <p>- TÕ tiên mình th°Ýng b£o d°¡ng phù âm trã. °ãc d°¡ng phù âm trã thì tai qua n¡n khÏi, mÍi viÇc hanh thông. Tôi tuÕi Tân Mùi, tân bi¿n vi toan, s°Ûng vui thì ít gian nan thì nhiÁu. Nh°ng ñ¡c d°¡ng phù, là bè b¡n không bÏ tôi lúc ho¡n n¡n, các cñu chi¿n binh, các vË lão thành cách m¡ng, các t°Ûng l)nh quân Ùi, hÍ hàng làng m¡c ... và c£ các bè b¡n n°Ûc ngoài, các ViÇt KiÁu, các tÕ chéc quÑc t¿ ... Áu lên ti¿ng b£o vÇ tôi. Còn âm trã là th¿ giÛi tâm linh, các éc Ph­t, các vË anh hùng tôi th°Ýng c§u nguyÇn nh° éc Tr§n H°ng ¡o, éc NguyÅn Trãi, các công th§n bË oan trái nh° cå ti¿n s) Lê Vn ThËnh, các tài nï bË oan trái nh° bà NguyÅn ThË LÙ ... , tôi Áu °ãc sñ phù hÙ cça các vË ó. NhÝ ó mà tôi ã tai qua n¡n khÏi, °ãc trß vÁ vÛi gia ình, °ãc g·p l¡i bè b¡n Õng £o nh° th¿ này.</p> <p>Ông nói trong giÍng nghen ngào: "Tôi th­t không ngÝ, mÍi ng°Ýi Ñi vÛi tôi chân tình ¿n nh° th¿ này. Tôi chÉ còn bi¿t c£m ¡n. H¿t séc c£m ¡n."</p> <p>Bà × ThË C° téc bà D°¡ng ti¿p lÝi chÓng:</p> <p>- Thay m·t vã chÓng tôi, chúng tôi xin vô cùng cám ¡n các bác, các vË lão thành cách m¡ng, các cñu chi¿n binh, các b¡n bè cça ông D°¡ng, xin cám ¡n bà con làng Tí D°¡ng, cám ¡n hÍ hàng xa g§n. Xin cám ¡n bà con ViÇt kiÁu h£i ngo¡i, các tÕ chéc quÑc t¿, các nhà báo quÑc t¿, chính phç các n°Ûc ã lên ti¿ng bênh vñc chÓng tôi. Xin ·c biÇt cám ¡n 4 ông lu­t s° n°Ûc ngoài ã xin sang ViÇt Nam à bào chïa cho chÓng tôi. Xin cám ¡n t¥t c£ mÍi ng°Ýi.</p> <p>Bà × ThË C° cing ngh¹n ngào. ôi m¯t Ï hoe.</p> <p>Nhà ngo¡i c£m NguyÅn ình So¡n báo mÙt tin vui, có mÙt vË nhân s) B¯c Hà (xin °ãc gi¥u tên), có mÙt ngôi biÇt thñ bên HÓ Tây khá ¹p, xin sµn sàng nh°Ýng ngôi biÇt thñ à ¡i tá Ph¡m Qu¿ D°¡ng lên nghÉ ng¡i, t)nh d°áng. MuÑn ß bao lâu thì ß. ß miÅn phí.</p> <p>