ÿþ<!DOCTYPE HTML PUBLIC "-//W3C//DTD HTML 4.0 Transitional//EN"> <HTML> <HEAD> <TITLE> Doi Thoai - Tu Do Dan Chu cho To Quoc Viet Nam - Cau Lac Bo Dan Chu Viet Nam</TITLE> <META NAME="Generator" CONTENT=""> <META NAME="Author" CONTENT="doithoai"> <META NAME="Keywords" CONTENT="Viet Nam, Viet, vietnam, vietnamese,free press for vietnam, Democracy, Freedom, Nguoi Viet, Vietnamese Dissidents, Dau Tranh, Que Huong, Tin tuc, tac gia, van chuong viet nam, vietnamese culture, Saigon, Hanoi, Hue, vietnamien, vietnamiens, Vietnamien, Vietnamiens,nguyen khac toan, News, news,Community, community, communauté, Communauté, Phuong Nam."> <META NAME="Description" CONTENT="Vietnamese newspaper fighting for free press in vietnam, the voice of freedom writers being oppressed by the Vietnamese communist party. "> <meta http-equiv="Content-Type" content="text/html; charset=utf-8"> <link rel="stylesheet" href="doithoai.css"></link> </HEAD> <body bgcolor="#F0F8FF"> <div align="justify"> <!-- bài b¯t §u të ây....--> <table width="100%" bgColor="#CCCCFF" border=2> <tr><td width="100%"> <h1 align=center><font color="#1021AD"> </font></h1> <h2 align=center><b>Câu L¡c BÙ Dân Chç ViÇt Nam</b></h2> <h3 align=center><b>iÇn Th° SÑ 28 - Tháng 10 nm 2004</b></h3> </td></tr></table> <p align=justify><i>iÇn Th° Câu L¡c BÙ Dân Chç xin trân trÍng kính chuyÃn ¿n các DiÅn àn iÇn Tí, C¡ Quan Ngôn Lu­n và Ùc Gi£ trong và ngoài n°Ûc các tin téc, sñ kiÇn và bài vß liên quan ¿n tình hình dân chç ViÇt Nam. Nh° ã minh Ënh qua b£n thông cáo và th° ngÏ cça Câu L¡c BÙ Dân Chç tr°Ûc ây, sñ àn áp thô b¡o cça c¡ ch¿ Ùc tài s½ không làm chùn b°Ûc và bËt miÇng °ãc các ti¿ng nói tranh ¥u ding c£m cho nÁn dân chç ViÇt Nam - <b>Ch¯c Ch¯n Óng Lòng S½ B» Gãy HÍng Súng Cça Ùc Tài</b>. MÍi liên l¡c xin gíi vÁ : <a href="mailto:caulacbodanchuvietnam@yahoo.com"><b>caulacbodanchuvietnam@yahoo.com</b></a></i></p> <hr> <!-- bài b¯t §u të ây....--> <p><font size="4" color="#0000FF"><u>Tin Ghi Nh­n</u>:</font></p> <li>Nhïng ngày g§n ây dân trong c£ n°Ûc xôn xao vÁ vå bê bÑi lÛn nh¥t të tr°Ûc ¿n nay °ãc phát hiÇn, ß BÙ th°¡ng m¡i. D° lu­n cho r±ng, b¯t Lê Vn Th¯ng-Vå phó Vå xu¥t nh­p kh©u, và Mai Thanh H£i-phå trách phân bÕ quota hàng dÇt may, là ch°a ç. C§n ph£i mß rÙng iÁu tra sang các nhân v­t c¥p cao h¡n nh°: Vå tr°ßng Vå xu¥t nh­p kh©u Ph¡m Th¿ Ding (em cça Ph¡m Th¿ DuyÇt- Chç tËch oàn Chç tËch U÷ ban Trung °¡ng M·t tr­n tÕ quÑc ViÇt Nam), Thé tr°ßng th°Ýng trñc BÙ th°¡ng m¡i Mai Vn Dâu (cha cça Mai Thanh H£i) trong suÑt thÝi gian ông Dâu công tác ß BÙ th°¡ng m¡i. D° lu­n cing òi hÏi ông BÙ tr°ßng bÙ th°¡ng m¡i ph£i chËu trách nhiÇm liên Ûi.<br><br> <li>NguÓn tin të gia ình cho hay, công an cça BÙ ã nhiÁu l§n thuy¿t phåc, Á nghË NguyÅn Kh¯c Toàn vi¿t mÙt "b£n nh­n tÙi", hÍ s½ "xem xét" th£ sÛm. NguyÅn Kh¯c Toàn ã c°¡ng quy¿t không làm. Yêu c§u duy nh¥t cça NguyÅn Kh¯c Toàn là chính quyÁn ph£i °a ông ra xét xí l¡i, công khai. N¿u úng tÙi thì tí hình cing ch¥p nh­n. Còn n¿u không úng tÙi thì ph£i sÛm tr£ l¡i tñ do cho ông. <p align=center><b>----- O -----</b></p> <a name="dt028b"></a> <p align=center><font size="5" color="#0000FF">Béc th° ngÏ</font></p> <p><b><i>Kính gíi</i></b>:<br> &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;- Ban ch¥p hành Trung °¡ng £ng CÙng s£n ViÇt Nam.<br> &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;- TÕng bí th° Nông éc M¡nh.<br> &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;- BÙ Chính trË và ban Bí th°.<br> &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;- Ban kiÃm tra Trung °¡ng £ng.<br> &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;- Ban b£o vÇ Chính trË nÙi bÙ Trung °¡ng £ng.<br> &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;- Ông BÙ tr°ßng BÙ T° pháp.<br> &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;- Ông ViÇn tr°ßng ViÇn KiÃm sát nhân dân tÑi cao.<br> &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;- Ông Chánh án Toà án tÑi cao.</p> <p>Chúng tôi là nhïng th°¡ng binh và thân nhân cça nhïng th°¡ng binh, liÇt s) ã Õ máu trong bÑn cuÙc chi¿n tranh mà ¥t n°Ûc ph£i gánh chËu trong vòng g§n 60 nm qua.</p> <p>Dù không có thông tin và ph£i dành g§n h¿t thÝi giÝ hàng ngày cho viÇc m°u sinh §y khó khn, nh°ng rÓi chúng tôi cing °ãc bi¿t mÙt sñ th­t Ùng trÝi: ó là vå án chính trË siêu nghiêm trÍng mà ¡i t°Ûng Võ Nguyên Giáp, th°ãng t°Ûng Nam Khánh và nhiÁu t°Ûng tá, nhân s) khác gÍi là :  Vå án TÕng cåc II ho·c  Vå T4 .</p> <p>Th°a các c¥p lãnh ¡o;</p> <p>Là nhïng công dân l°¡ng thiÇn, tin vào sñ lãnh ¡o úng ¯n cça £ng và nhà n°Ûc, nay chúng tôi th¥y hoang mang sã hãi; cé t°ßng nh° trong chiêm bao - r¥t mong r±ng mình ã Íc nh§m, nghe nh§m!</p> <p>Nh°ng nh§m sao °ãc  Khi các vn b£n kia có §y ç hÍ tên, chéc vå và Ëa chÉ áng tin c­y cça ng°Ýi gíi  cing nh° tên, chéc danh rõ ràng cça n¡i nh­n ?</p> <p>Ch£ nh½ ¡i t°Ûng Giáp, Th°ãng t°Ûng Khánh và nhiÁu vË khác là nhïng công th§n cça ¥t n°Ûc này, tëng °ãc c£ k» thù kính nÃ, l¡i là nhïng ng°Ýi hÓ Ó, nhìn nh§m, nói l«n ?</p> <p>V­y n¿u vå này là có th­t (mà ch¯c là có th­t), thì ch£ nh½ các vË lãnh ¡o ß các c¥p cao nh¥t cça £ng, nhà n°Ûc và quân Ùi, ã ho·c ang éng §u nhïng tÕ chéc quy¿t Ënh ¿n v­n mÇnh cça quÑc gia kia (xin không nêu l¡i tên); l¡i là nhïng con ng°Ýi có nhân cách tÓi tÇ, hành xí ph¡m pháp ¿n nh° v­y ° ?</p> <p>Thì cé cho r±ng hÍ chÉ là nhïng cá nhân x£o quyÇt, thoái hoá bi¿n ch¥t, chui sâu, leo cao. V­y thì còn hàng v¡n cán bÙ £ng viên chân chính; b§u ra hàng trm u÷ viên BCH Trung °¡ng g°¡ng m§u, hàng chåc u÷ viên BÙ chính trË sáng suÑt; qua ng§n ¥y nhiÇm kì ¡i hÙi nghiêm túc; có mÙt guÓng máy to lÛn §y ç các ban ngành ch·t ch½, có iÁu lÇ và các nguyên t¯c lãnh ¡o úng ¯n; °ãc các nghË quy¿t soi sáng d«n d¯t; tiêu tÑn c¡ man nào là tiÁn cça cça nhân dân  ã làm °ãc nhïng gì ? Ph£i chËu trách nhiÇm gì trong vå án nghiêm trÍng này ???</p> <p>Chúng tôi th­t sñ hoang mang ho£ng sã là vì nhïng nh½ ó !</p> <p>Chúng tôi c§n có lòng tin à thÑng nh¥t hành Ùng trong công cuÙc Õi mÛi ¥t n°Ûc, thì lòng tin ó bây giÝ c§n ph£i ·t vào âu ? Ai, tÕ chéc nào bi¿t quan tâm l¯ng nghe nguyÇn vÍng cça chúng tôi, à th­t sñ c£i thiÇn tình hình ? Hãy chÉ cho chúng tôi nhïng tiêu chu©n nào à có thà phân Ënh °ãc âu là Ëch, còn âu là ta ? Làm ¿n chç tËch n°Ûc mà c§m §u, gi­t dây, dung túng cho mÙt tÕ chéc tình báo quan trÍng b­c nh¥t cça quÑc gia, bËa ·t thông tin gi£ à h¡i anh em nÙi bÙ, th­m chí em bán c£ k¿ ho¡ch phòng thç b§u trÝi cho n°Ûc ngoài, thì ph£i gÍi là chç tËch gì ? VÛi nhïng ng°Ýi nh° th¿ mà có nhïng ng°Ýi chç tr°¡ng chÉ xét xí nÙi bÙ, thì cái nÙi bÙ ¥y là nÙi bÙ cça ai ???</p> <p>Tóm l¡i, chúng tôi c§n và ph£i °ãc bi¿t toàn bÙ sñ th­t cça vå án này. Vì an hay nguy cça ¥t n°Ûc là an nguy cça t¥t c£ mÍi ng°Ýi dân chúng tôi - ché không ph£i cça riêng BÙ Chính trË.</p> <p>Chúng tôi c§n nhïng viÇc làm cå thÃ, thi¿t thñc, giúp chúng tôi v°ãt qua ói nghèo, l¡c h­u. Chúng tôi muÑn £ng và nhïng ng°Ýi lãnh ¡o ph£i lành m¡nh, quang minh chính ¡i, thñc sñ vì n°Ûc, vì dân; Ché không c§n nhïng kh©u hiÇu, nhïng lÝi nói suông, héa h¹n suông, nói mÙt °Ýng làm mÙt n»o.</p> <p>£ng ã chç tr°¡ng úng r±ng:  <i>Dân bi¿t, dân bàn, dân làm, dân kiÃm tra</i> . V­y mà vÛi mÙt vå án tày ình ¿n nh° th¿ - MÙt nhóm ng°Ýi có vai trò quy¿t Ënh trong BÙ chính trË l¡i chç tr°¡ng gi¥u di¿m sñ th­t vÛi c£ Ban ch¥p hành Trung °¡ng (là tÕ chéc ã b§u ra BCT, và BCT ph£i có trách nhiÇm báo cáo nó); Thì có ph£i là các vË này Ënh dùng kh©u hiÇu nói trên à giÅu cãt, nh¡o báng dân chúng tôi không ? Th­t là khinh miÇt chúng tôi quá l¯m !</p> <p>Xin nhïng ai bË danh lãi làm cho loá m¯t, ã nh«n tâm quay l°ng l¡i vÛi nhân dân, c§n ph£i hiÃu r±ng: Mi¿ng c¡m manh áo hàng ngày các vË dùng là do dân chúng tôi óng góp; Các vË tiêu v·t c£ ngàn ô-la nh° không, là l¥y të bïa n sáng cça con em chúng tôi; Hàng triÇu ô-la các vË gíi ß ngân hàng n°Ûc ngoài, không trñc ti¿p thì gián ti¿p móc të túi cça dân en chúng tôi; Nhïng ng°Ýi ang canh gác cho các vË ngon gi¥c, cing Áu là con em chúng tôi c£; Th­m chí d°Ûi nÁn móng ngôi biÇt thñ các vË ang ngñ kia, có thà còn có hài cÑt liÇt s) là Óng Ùi cça chúng tôi ¥y !. Xin các vË hãy suy xét cho c©n trÍng !. Gieo gì thì ph£i g·t n¥y - là chân lý b¥t bi¿n cça muôn Ýi. H­u qu£ có thà th¥y nhãn tiÁn, cing có thà ¿n t­n Ýi con cháu. ViÇc mÙ ông Lê éc ThÍ bË ai ó Õ cét lên m¥y l§n, ph£i bí m­t ào i chôn gi¥u ß ch× khác  ch¯c các vË bi¿t c£, ch£ nh½ không nói lên °ãc iÁu gì ° ?</p> <p>Chúng tôi là nhïng th°Ýng dân l°¡ng thiÇn, làm gì cing ph£i có lÁ lÑi, phép t¯c; Ché không nh° ai ó quen dùng nhïng thç o¡n bÉ Õi, hèn m¡t à vu oan, ánh lén, h¡i ¿n c£ Óng chí, Óng Ùi cça mình. Vì th¿ mà chúng tôi chân thành cùng nhau vi¿t lá th° ngÏ này gíi ¿n các c¥p lãnh ¡o cça £ng, vÛi hy vÍng các vË l¥y l¡i °ãc công tâm mà làm cho rõ tr¯ng en, ph£i trái cça vå án tÓi tÇ nh¥t lËch sí này; RÓi công bÑ sñ th­t cho bàn dân thiên h¡ bi¿t; Xét xí úng ng°Ýi úng tÙi, không °ãc bÏ sót mÙt ai. Có th¿ thì may chng lòng tin cça dân chúng và k÷ c°¡ng phép n°Ûc mÛi °ãc vãn hÓi. Dân chúng tôi mÛi có thà sinh sÑng yên Õn °ãc.</p> <p>Còn n¿u vì b¥t cé lý do gì mà bao che tÙi ph¡m, xí lý nÙi bÙ rÓi Ém i  thì ¥y là nhïng ng°Ýi ã cÑ ý phá vá khÑi oàn k¿t toàn dân, làm tan rã chút hy vÍng còn sót l¡i cça dân chúng. H­u qu£ x¥u cça nó ch°a thà l°Ýng h¿t °ãc âu. úng nh° th°ãng t°Ûng Nam Khánh nói:  <i>Không ai có thà che gi¥u và bËt kín °ãc sñ th­t, sñ th­t s½ tñ mß °Ýng mà i</i> .</p> <p>Chúng tôi cing cho r±ng: Không ai c§m quyÁn mà có bång BÓ-tát, tñ em dân chç ¿n cho chúng tôi âu. MuÑn có dân chç, chúng tôi ph£i hiÃu rõ nó, và ph£i bi¿t cách giành l¥y.</p> <p>Xin nhïng ai còn có công tâm, còn bi¿t xót th°¡ng nòi giÑng, còn ngh) ¿n chúng tôi  xin hãy giúp chúng tôi <b><i>giành l¥y dân chç b±ng con °Ýng hãp pháp và hoà bình</i></b>. Vì cái giá cça sñ Õ vá mà con °Ýng b¡o lñc em l¡i chúng tôi ã bi¿t và chËu ñng quá ç rÓi !</p> <p><b><i>Sñ th­t</i></b> ph£i °ãc em ra soi d°Ûi ánh sáng m·t trÝi công lý. <b><i>Dân chç</i></b> và <b><i>tñ do</i></b> là khát vÍng chính áng cça con ng°Ýi. ChÉ có kiên trì con °Ýng <b><i>dân chç th­t sñ</i></b> mÛi hy vÍng chïa lành d§n nhïng cn bÇnh tr§m kha mà xã hÙi ang m¯c ph£i. Ng°Ýi ViÇt Nam ta không ph£i là mÙt nòi giÑng hèn kém, khi¿p nh°ãc, ph£i °ãc h°ßng quyÁn tñ do dân chç ¥y.</p> <p>Chúng tôi bi¿t ¡n nhïng ai ã bÛt chút thÝi giÝ Íc lá th° này, và c£m thông vÛi nguyÇn vÍng cça chúng tôi, cùng chúng tôi ph¥n ¥u cho mÙt ngày mai tÑt ¹p h¡n.</p> <p align=right>Hà Tây ngày 11/10/2004.</p> <p align=right><b>Ký tên : <i>Tr§n Công-Lý</i>.</b><br> <i>Thay m·t cho nhïng công dân là th°¡ng bÇnh binh cça các cuÙc chi¿n tranh mà dân tÙc ã ph£i chËu ñng trong g§n 60 nm qua.</i></p> <p align=center><b>----- O -----</b></p> <a name="dt028c"></a> <p align=center><font size="5" color="#0000FF">Chç ngh)a thñc dân và vn hÍc ti¿ng m¹ ».<br><br></font> (<b><i>Tham lu­n HÙi th£o vn hÍc Châu Á -Thái bình d°¡ng 2004,<br> TÕ chéc të ngày 19 ¿n 21-11-2004 t¡i ài Loan.</i></b>)</p> <p align=center><u><i>Nhà vn <b>Hoàng Ti¿n</b></i></u></p> <p>Kính th°a quý vË,</p> <p><font size="6"><b>T</b></font>r°Ûc h¿t tôi xin hoan nghênh sáng ki¿n mß cuÙc hÙi th£o này, nó chéng tÏ sñ thay Õi và phát triÃn cça vùng ¥t Châu á-Thái bình d°¡ng, nó làm cho th¿ giÛi nhích l¡i g§n nhau h¡n, hiÃu bi¿t nhau h¡n; cing nh° làm cho các quÑc gia vùng ¥t Châu Á-Thái bình d°¡ng th°¡ng yêu nhau h¡n, oàn k¿t nhau h¡n. Th¿ giÛi th°Ýng gÍi chúng ta là nhïng quÑc gia Óng vn Óng chçng.</p> <p>Vào các th¿ k÷ cuÑi cça thiên niên k÷ II (th¿ k÷ 18, 19 và 20) nhïng th¿ lñc thñc dân ph°¡ng Tây lan tràn nh° v¿t d§u loang, xâm chi¿m d§n d§n các vùng ¥t Châu á-Thái bình d°¡ng. Có n¡i chúng chi¿m h³n làm thuÙc Ëa (nh° nhiÁu n°Ûc vùng ông nam á, trong ó có ViÇt Nam), có n¡i chúng chi¿m tëng ph§n lãnh thÕ vÛi nhïng hiÇp °Ûc gÍi là tô giÛi (nh° Trung QuÑc rÙng lÛn) Nói gÍn l¡i, các n°Ûc vùng Châu Á-Thái bình d°¡ng h§u h¿t ã trß thành thuÙc Ëa ho·c bán thuÙc Ëa cça chç ngh)a thñc dân th¿ k÷ 19 và 20.</p> <p>Chç ngh)a thñc dân bành tr°Ûng nh° v­y à làm gì ? H³n không ngoài nhïng lý do các nhà nghiên céu ã nói lâu nay, chúng nh±m chi¿m nhân công, nguyên liÇu và thË tr°Ýng.</p> <p>CuÙc ¥u tranh gi£i phóng dân tÙc thoát khÏi ách thÑng trË chç ngh)a thñc dân b¯t §u të ¥y. ß ViÇt Nam cuÙc ¥u tranh chÑng sñ xâm l°ãc cça chç ngh)a thñc dân kéo dài 127 nm (tính të khi liên quân Pháp và Tây-ban-nha nÕ phát súng xâm l°ãc b¯n vào cía bà à Nµng 1848 cho ¿n khi gi£i phóng miÁn Nam thÑng nh¥t ¥t n°Ûc 1975 thoát khÏi chç ngh)a thñc dân mÛi cça ¿ quÑc Mù).</p> <p>MÙt trm nm vÛi mÙt ph§n t° thé k÷ ¥u tranh giành Ùc l­p và toàn v¹n lãnh thÕ, chúng tôi ã ph£i tr£ mÙt giá khá ¯t b±ng x°¡ng máu cça dân tÙc mình. Bây giÝ chúng tôi ph£i dÓn séc vào xây dñng và phát triÃn kinh t¿, vì n°Ûc chúng tôi cho ¿n nay v«n còn là mÙt n°Ûc nghèo trên hành tinh. Chúng tôi l¥y iÁu ó làm x¥u hÕ, và ang g¯ng séc thoát khÏi c£nh nghèo túng à sánh vai cùng các quÑc gia phát triÃn trong khu vñc cing nh° trên th¿ giÛi.</p> <p>Tr°Ûc khi chç ngh)a thñc dân xâm chi¿m ViÇt Nam thì chúng tôi ã có chï vi¿t. ó là khÑi chï vuông, nhiÁu nét, gÍi là <i>chï t°ãng hình t°ãng ý</i> (<i>écriture de choses et de mots</i>). Trong ó khái niÇm të °ãc biÃu hiÇn b±ng mÙt tín hiÇu duy nh¥t không có liên quan gì ¿n nhïng âm thanh c¥u t¡o cça të. Tín hiÇu này có quan hÇ vÛi c£ të, và do ó, cing gián ti¿p có quan hÇ vÛi ý niÇm mà të biÃu hiÇn. LÑi chï này nguyên cça ng°Ýi Trung QuÑc, th°Ýng gÍi là chï Hán, nh°ng °ãc ng°Ýi ViÇt Nam vi¿t và Íc theo âm Hán ViÇt.</p> <p><u>Thí då</u>: MÙt o¡n trong <i>Bình Ngô ¡i cáo</i>:</p> <p>Íc theo âm Hán ViÇt:</p> <blockquote> <p><i>Tñ inh, Lê, Lý, Tr§n chi triÇu ¡o ngã quÑc<br> Dï Hán, °Ýng, TÑng, Nguyên nhi các ¿ nh¥t ph°¡ng<br> Tuy c°Ýng nh°ãc thÝi hïu b¥t Óng<br> Nhi hào kiÇt th¿ vË th°Ýng ph¡p ......</i></p> </blockquote> <p>DËch theo ngh)a quÑc ngï:</p> <blockquote> <p><i>Të inh, Lê, Lý, Tr§n gây nÁn Ùc l­p<br> Cùng Hán, °Ýng, TÑng, Nguyên hùng cé mÙt ph°¡ng<br> D«u c°Ýng nh°ãc có lúc khác nhau<br> Song hào kiÇt Ýi nào cing có ......</i></p> </blockquote> <p><b>Chï Hán vào ViÇt Nam të bao giÝ ? GiÛi nho s) x°a cho r±ng, khßi sñ là të S) Nhi¿p (nm 187  226 sau CN). Ông này ng°Ýi ph°¡ng B¯c làm thái thú ¥t Giao ChÉ, ã dâng sÛ xin vua Hán Õi Giao ChÉ thành Giao Châu, có công mß mang viÇc hÍc hành cho vùng ¥t này. C£m mÙ công éc ¥y ng°Ýi ViÇt Nam tôn ông là Nam Giao hÍc tÕ và x°ng tång là S) v°¡ng.</b></p> <p>Xin dëng mÙt chút, à gi£i thích vÁ quÑc hiÇu ViÇt Nam. ViÇt Nam chÉ là tên gÍi të Ýi vua NguyÅn Gia Long (1802  1819). Tr°Ûc ó quÑc gia này có các tên gÍi Vn Lang, Âu L¡c, V¡n Xuân, ¡i CÓ ViÇt, ¡i ViÇt; thÝi B¯c thuÙc còn có các tên gÍi T°ãng Qu­n, Nam ViÇt, Giao ChÉ, Giao Châu, An Nam ô hÙ phç .....</p> <p>¿n khi Gia Long ánh th¯ng nhà Tây S¡n lên ngôi, trong sÛ c§u phong vÛi Trung QuÑc ·t tên là Nam ViÇt, nh°ng vua nhà Thanh không chËu, cho r±ng Nam ViÇt là tên n°Ûc ci cça TriÇu à gÓm c£ Qu£ng ông và Qu£ng Tây, nên Õi là ViÇt Nam.</p> <p>¿n Ýi vua Minh MÇnh nhà NguyÅn (1820  1840) l¡i c£i là ¡i Nam</p> <p>Të Cách m¡ng Tháng 8 (1945) ¿n nay gÍi là ViÇt Nam (chính théc ghi trong Hi¿n pháp n°Ûc CHXHCNVN).</p> <p>à á thành ngÙ nh­n, tôi xin phép °ãc dùng të ViÇt Nam, dân tÙc ViÇt Nam, à chÉ vùng ¥t này, bao gÓm c£ nhïng tÕ tiên ã sÑng tñ thÝi xa x°a.</p> <p>Trên thñc t¿ chï Hán vào ViÇt Nam sÛm h¡n thÝi S) Nhi¿p khá nhiÁu. ¥t Giao chÉ tính të khi bË nhà Hán cai trË (nm Canh NgÍ -111 tr°Ûc CN) ¿n Ýi S) Nhi¿p ã °ãc h¡n 300 nm. Ng°Ýi Giao ChÉ ã có ng°Ýi hÍc hành thi × hi¿u liêm, m­u tài (nhïng hÍc vË cça thÝi x°a) nh° Lý Ti¿n, Tr°¡ng TrÍng ... °ãc cí i làm quan ß các n¡i bên Trung QuÑc.</p> <p>Ng°Ýi Hán sang làm quan cai trË ß ViÇt Nam có thà ã dùng chï Hán phiên âm mÙt sÑ Ëa danh Giao ChÉ, nên mÙt sÑ làng cÕ ß ViÇt Nam có tên tåc l¡i có tên chï. (Thí då: Làng Noi tên chï là CÕ Nhu¿; làng Nành tên chï là Phù Ninh ...vv...)</p> <p>Trong sách  <i>Ki¿n vn tiÃu låc</i> cça Lê Quý ôn có d«n sách  <i>Sé Giao Châu thi t­p</i> cça Tr§n C°¡ng Trung Ýi Nguyên sang ViÇt Nam có dùng chï Hán ghi âm mÙt sÑ ti¿ng ViÇt nh°:</p> <blockquote> <p>- <i>M·t blÝi</i> (m·t trÝi) °ãc ghi là <i>M¡t bÙt lÓi</i> (ta Íc theo âm Hán ViÇt)<br> - <i>M·t blng</i> (m·t trng) °ãc ghi là <i>M¡t lng</i> ;<br> - <i>Con trai</i> °ãc ghi là <i>Can a</i> ;<br> - <i>Con gái</i> °ãc ghi là <i>Can ái</i> ...vv.....</p> </blockquote> <p>iÁu này có thà ã gãi ý cho các nho s) ViÇt Nam, dùng chï Hán ghi âm ti¿ng ViÇt, tao ra mÙt thé chï gÍi là chï Nôm (Íc trÇch âm cça të Nam). Chï Nôm ã trß thành chï cça ng°Ýi ViÇt, ngày càng ông ng°Ýi hÍc theo, nó °ãc vi¿t trông giÑng chï Hán, nh°ng °ãc Íc hoàn toàn theo âm ViÇt thu§n túy. Thí då: <p>Phát âm:</p> <blockquote> <p><i>Trm nm trong cõi ng°Ýi ta,<br> Chï tài chï mÇnh khéo là ghét nhau.<br> Tr£i qua mÙt cuÙc bà dâu,<br> Nhïng iÁu trông th¥y ã au Ûn lòng .....</i><br> (TruyÇn KiÁu  NguyÅn Du)</p> </blockquote> <p>Theo sách  <i>Vi trung tùy bút</i> cça Ph¡m Ënh HÕ thì të Ýi các vua Lê trung h°ng trß i (sí gÍi là thÝi H­u Lê th¿ k÷ 16):  <i>nhïng gi¥y tÝ ß chÑn cía công thì dùng riêng mÙt lÑi chï Nam [......]. Ai hÍc theo lÑi chï ¥y, thì sáu nm mÙt l§n thi, trúng tuyÃn °ãc sung vào làm chân th° t£ ß trong các nha môn</i> ...</p> <p>¿n Ýi vua Quang Trung (1788  1792), chï Nôm °ãc thËnh hành trong công viÇc hành chính, ch³ng nhïng các ¡n të kiÇn cáo cça dân chúng vi¿t b±ng chï Nôm, mà các s¯c phong, chi¿u, chÉ, bÑ cáo cça vua quan cing dùng chï Nôm.</p> <p>Ýi nhà NguyÅn, triÁu vua Minh MÇnh (1820  1840) l¡i bÏ chï Nôm, hÍc trò i thi và các sÛ tâu Áu ph£i dùng toàn chï Hán, mà ph£i vi¿t cho úng vÛi të iÃn Khang Hy.</p> <p>Chï Nôm ß ViÇt Nam có të bao giÝ? T°¡ng truyÁn có të Ýi nhà Tr§n vÛi bài vn té cá s¥u cça NguyÅn Thuyên (sau °ãc vua ban Õi là Hàn Thuyên, vì cing giÑng câu chuyÇn Hàn Di ß ph°¡ng B¯c làm th¡ uÕi cá s¥u). Bài vn t¿ cá s¥u còn tryÁn l¡i nh° sau:</p> <blockquote> <p><i>Ng¡c ng° kia hái mày có hay<br> BiÃn ông rÙng rãi là n¡i mày<br> Phú L°¡ng ây thuÙc vÁ thánh vñc<br> L¡c lÑi âu mà l¡i ¿n ây ?<br> Há ch³ng nhÛ r±ng n°Ûc ViÇt x°a<br> Dân quen chài l°Ûi ch³ng tay vëa<br> Ýi Hùng v½ mình vua tëng d¡y<br> XuÑng n°Ûc giao long cing ph£i chëa.<br> Thánh th§n nÑi dõi b£n triÁu nay<br> D¥y të hai ¥p ngôi trÝi thay<br> Võ công lëng l¥y bÑn ph°¡ng t)nh<br> BiÃn l·ng sông trong mÛi có rày.<br> Hùm thiêng ra d¥u dân c§y c¥y<br> Nhân v­t Áu yên âu ß ¥y<br> Ta vâng ¿ m¡ng b£o cho mày<br> Hãy vÁ biÃn ông mà vùng v«y.</i></p> </blockquote> <p>Nh°ng trên thñc t¿, chï Nôm ã °ãc dùng tr°Ûc thÝi Hàn Thuyên khá nhiÁu. T¥m bia chùa Báo Ân, xã Tháp Mi¿u, huyÇn Yên Lãng, tÉnh V)nh Phú Á niên hiÇu TrË Bình Long éng nm thé 5 téc nm cuÑi cùng Ýi vua Lý Cao Tông (1210), có 24 chï Nôm c¥u trúc r¥t g§n vÛi sau này. Cho nên có thà hiÃu chï Nôm ¿n Ýi Hàn Thuyên ã khá thËnh hành, nhiÁu ng°Ýi làm th¡ chï Nôm, mà Hàn Thuyên là mÙt ví då.</p> <p>Nh°ng ph£i ¿n th¿ k÷ thé 18 và 19 mÛi nß rÙ mÙt dòng vn hÍc chï Nôm. Nhïng truyÇn Nôm khuy¿t danh nh°: <i>Phan Tr§n, NhË Ù mai, Trê Cóc, Trinh thí, Ph¡m Công-Cúc Hoa, Ph¡m T£i-NgÍc Hoa, Th¡ch Sanh</i> ...vv... và các truyÇn Nôm hïu danh vÛi các tác gi£ tên tuÕi: <i>Cung oán ngâm khúc</i> cça Nguy¿n Gia ThiÁu, <i>Chinh phå ngâm khúc</i> cça oàn ThË iÃm, <i>S¡ kính tân trang</i> cça Ph¡m Thái ......; nÕi ti¿ng h¡n c£ là <i>TruyÇn KiÁu</i> cça NguyÅn Du và <i>th¡ nôm</i> HÓ Xuân H°¡ng. (Riêng mÙt th° viÇn Khoa hÍc Xã hÙi Hà NÙi cing có th° måc cça 1186 cuÑn sách chï Nôm)</p> <p>Chï Nôm thành lÑi chï thé hai, ã °ãc ng°Ýi ViÇt Nam dùng, ngoài chï Hán. Nh°ãc iÃm cça nó là ch°a có quy ph¡m rõ ràng nh° chï Hán. MÙt chï có thà Íc bÑn nm cách khác nhau, thí då:</p> <p>+ Chï có thà Íc: <i>vinh</i> (vinh hiÃn)<br> .......................... : <i>vang</i> (v» vang)<br> .......................... : <i>vành</i> (vành ra)<br> .......................... : <i>vênh</i> (vênh váo)<br> .......................... : <i>vÃnh</i> (vÃnh tai)</p> <p>Ng°ãc l¡i, mÙt të cing có thà hàng chåc cách vi¿t, thí då:</p> <p>+ Të <i>bay</i>, có thà vi¿t:<br> &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;(<i>bay</i> nh£y) (h°¡ng <i>bay</i>)<br> &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;(mây <i>bay</i>) (chuÓn chuÓn <i>bay</i>)<br> &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;(cái <i>bay</i> trát vïa) (<i>bay</i> l°ãn) ...vv...</p> <p>¿n §u th¿ k÷ thé 20, n°Ûc ViÇt Nam d°Ûi sñ ô hÙ cça thñc dân Pháp, nhïng trí théc tây hÍc b¥y giÝ nh­n th¥y lÑi chï vi¿t theo tñ m«u Latinh cça ng°Ýi ph°¡ng Tây, r¥t là tiÇn lãi, r¥t là khoa hÍc. ó là lo¡i <i>chï ngï âm</i> (<i>écriture de sons</i>), vÑn nh±m tái hiÇn chu×i âm thanh nÑi ti¿p nhau trong khái niÇm të. Các hÇ thÑng chï vi¿t ngï âm có thà ghi âm ti¿t hay ghi âm tÑ, ngh)a là cn cé vào nhïng y¿u tÑ không chia nhÏ h¡n °ãc nïa cça ti¿ng nói.</p> <p>HÍ bèn d¥y lên mÙt cuÙc cách m¡ng chï vi¿t, hô hào Óng bào hÍc chï quÑc ngï, vi¿t chï quÑc ngï. HÍ gom tiÁn mß nhà in, vi¿t báo, vi¿t sách b±ng chï quÑc ngï.</p> <p>NguÓn gÑc chï quÑc ngï khßi tñ ß các nhà truyÁn giáo ph°¡ng Tây ¿n ViÇt Nam të th¿ k÷ thé 16. Các nhà truyÁn giáo, hÍc nói ti¿ng ViÇt, ghi âm ti¿ng ViÇt b±ng tñ m«u latinh, à phåc vå công viÇc truyÁn ¡o. Nhïng ng°Ýi có công trong viÇc này là các cha cÑ Francisco de Pina, Gaspar d Amaral, António Barbosa, và nh¥t là cha cÑ Alexandre de Rhodes (1591  1660) ã cho in cuÑn të iÃn <b><i>Annam BÓàonha Latinh</i></b> (<i>Dictionarium Annamaticum Lusitanum et Latinum</i>) và <b><i>B£n liÇt kê tóm t¯t vÁ ti¿ng Annam hay ông kinh</i></b> (<i>Brève description de la langue annamite ou tonkinoise</i>)</p> <p>ViÇc phÕ c­p mÙt lÑi ghi âm mÛi trong ti¿ng ViÇt l¡i i song hàng vÛi cuÙc xâm l°ãc cça thñc dân Pháp, ã làm nhiÁu ng°Ýi ViÇt Nam khó ch¥p nh­n. Ng°Ýi ta cm thù bÍn xâm l°ãc và ghét lây c£ nhïng ng°Ýi cÑ ¡o sang truyÁn giáo ß ViÇt Nam.</p> <p>¤y th¿ mà, nhïng ng°Ýi trí théc ViÇt Nam, ã sÛm nhìn ra viÇc lãi h¡i cça thé chï này, và v°ãt qua sñ m·c c£m cùng sñ kó thË ngo¡i lai th°Ýng có ß nhïng ng°Ýi dân m¥t n°Ûc, hÍ cÕ vi viÇc dùng thé chï trên, in sách, in báo, nh±m truyÁn bá nó trong qu£ng ¡i qu§n chúng, và gÍi nó là <i><u>chï quÑc ngï</u></i>, ngh)a là <i><u>chï cça n°Ûc mình</u></i>.</p> <p>Công lao ph£i kà là các ông Tr°¡ng V)nh Ký, Huónh TËnh Cça ß trong Nam, ngoài B¯c ph£i ghi nh­n công lÛn cho ông NguyÅn Vn V)nh cùng các cÙng sñ trong <i>ông D°¡ng t¡p chí</i>, rÓi ¿n ông Ph¡m Quónh cùng các cÙng sñ trong <i>Nam Phong t¡p chí</i>, rÓi ¿n cå NguyÅn Vn TÑ vÛi <i>HÙi TruyÁn bá quÑc ngï</i> ... vv .....</p> <p>úng là mÙt báu v­t ã lÍt vào tay ng°Ýi ViÇt Nam.</p> <p>Chï quÑc ngï trong h¡n mÙt th¿ k÷ qua ã tÏ rõ séc m¡nh th§n kó cça nó, khi biÃu thË cách phát âm a cung b­c cça ti¿ng ViÇt (có sáu thanh t°¡ng °¡ng vÛi sáu d¥u: <i>không, huyÁn, s¯c, hÏi, ngã, n·ng</i>), trình bày °ãc t° t°ßng cùng bÙc b¡ch mÍi tr¡ng huÑng xúc c£m cça ng°Ýi ViÇt Nam.</p> <p>So vÛi chï Nôm chï quÑc ngï tiÇn lãi h¡n bi¿t bao nhiêu, hÍc nhanh chóng h¡n bi¿t bao nhiêu. MuÑn Íc °ãc chï Nôm ph£i bi¿t chï Hán, thÝi gian m¥t vào khá nhiÁu, huÑng hÓ cách vi¿t chï Nôm m×i nhà nho tëng vùng vi¿t khác nhau mÙt chút, ch°a thành quy ph¡m c£ n°Ûc, gây ra nhiÁu l§m l«n trong sách vß hiÇn còn l°u l¡i.</p> <p>Còn chï quÑc ngï, ng°Ýi bình th°Ýng chÉ hÍc Ù m°¡i ngày, k» thông minh chÉ hai ba buÕi là có thà bi¿t Íc bi¿t vi¿t. Theo các nhà ngôn ngï, tñu trung loài ng°Ýi có hai d¡ng chï vi¿t. D¡ng <i>chï t°ãng hình</i> (<i>écriture de choses</i>) và d¡ng <i>chï ngï âm</i> (<i>écriture de sons</i>), thì ng°Ýi ViÇt Nam, do hoàn c£nh lËch sí, Áu có c£ hai d¡ng chï trên.</p> <p><font size="6"><b>N</b></font>m 1945 chúng tôi làm cuÙc Cách m¡ng Tháng 8 giành Ùc l­p, thoát khÏi sñ ô hÙ cça chç ngh)a thñc dân, mß ra mÙt trang sí mÛi, thành l­p mÙt nhà n°Ûc không vua dân làm chç, gÍi là n°Ûc ViÇt Nam Dân Chç CÙng Hoà, do cå HÓ Chí Minh làm chç tËch.</p> <p>Ngay të nhïng ngày §u tiên cça chính quyÁn mÛi, bi¿t bao khó khn ph£i Ñi phó: n¡n ói, ch¿t ói g§n hai triÇu ng°Ýi vào tháng 3-1945 d°Ûi thÝi phát xít Nh­t còn l°u l¡i di h¡i; n¡n låt, vá ê sông HÓng nm 1946; ngoài B¯c thì 18 v¡n quân Ùi T°ßng GiÛi Th¡ch sang t°Ûc vi khí quân Ùi Nh­t B£n theo lÇnh Óng Minh; trong Nam thì quân Ùi Anh ¥n vào gi£i giáp quân Ùi Nh­t, quân Ùi Pháp l¥y cÛ kéo theo gây h¥n vÛi quân Ùi cách m¡ng non tr» të 23-9-1946 hòng chi¿m l¡i thuÙc Ëa ci.</p> <p>Tr°Ûc tình hình ¥y HÓ Chç tËch kêu gÍi: <i>chÑng gi·c ói, gi·c dÑt, và gi·c ngo¡i xâm</i>.</p> <p>H°ßng éng lÝi kêu gÍi cça HÓ Chç tËch là các phong trào tng gia s£n xu¥t (các v°Ýn hoa công cÙng, các v°Ýn hoa n¡i công sß Áu °ãc cuÑc xÛi trÓng ngô, khoai, s¯n), phong trào ¯p ê chÑng låt, phong trào hi g¡o ti¿t kiÇm Chính cå HÓ g°¡ng m«u mÕi tu§n nhËn mÙt bïa l¥y g¡o chÑng ói.</p> <p>ChÑng gi·c dÑt có phong trào bình dân hÍc vå. Toàn dân nô néc i hÍc à thoát n¡n mù chï. Ng°Ýi bi¿t chï d¡y ng°Ýi ch°a bi¿t chï. HÍc ban ngày,hÍc ban êm. HÍc trong nhà, hÍc ngoài v°Ýn. Tr» i hÍc. Già i hÍc. L¥y chï quÑc ngï làm chï chính théc cça c£ n°Ûc.</p> <p>Và phong trào Nam ti¿n chÑng gi·c Pháp theo chân quân Ùi Anh ¥n trß l¡i xâm l°ãc miÁn Nam. Hàng oàn t§u ho£ nÑi nhau ngày êm chß nhïng thanh niên vô Nam gi¿t gi·c. Nhïng bài hát, nhïng kh©u hiÇu hëng hñc khí th¿ thà ch¿t ché không quay l¡i làm nô lÇ mÙt l§n nïa:</p> <blockquote> <p><i> Ng°Ýi ViÇt Nam xin ëng quên<br> H¡n sáu m°¡i niên<br> Loài lang thú chuyên quyÁn, róc x°¡ng thËt mình<br> TrÝi ViÇt Nam khÑc tàn iêu linh .....</i></p> <p><i> Ti¿ng súng vang sông núi miÁn Nam<br> §m ¥t n°Ûc ViÇt Nam<br> Ti¿ng súng vang lëng kh¯p non sông<br> Giåc ta ra tranh ¥u .......</i></p> <p><i> Ti¿n lên °Ýng, tÛi sa tr°Ýng<br> Ta xéng danh là c£m tí quân .......</i></p> </blockquote> <p>T¥t c£ nhïng sách báo, lÝi kêu gÍi, nhïng s¯c lÇnh cça chính phç, thông tri, chÉ thË ..... Áu hoàn toàn dùng chï quÑc ngï, ngh)a là b±ng ti¿ng m¹ » (tr°Ûc kia còn dùng chï Hán ho·c chï Pháp)</p> <p>Ngày 19-8-1945 cách m¡ng thành công thì ngày 8-9-1945 HÓ Chç tËch ký ba s¯c lÇnh vÁ Bình dân hÍc vå (sÑ 17/SL; sÑ 19/SL và sÑ 20/SL). Tháng 9  1945 khai gi£ng nm hÍc §u tiên cça cách m¡ng, të các tr°Ýng phÕ thông ¿n ¡i hÍc Áu gi£ng d¡y b±ng ti¿ng ViÇt, nhân dËp này HÓ Chç tËch ã gíi th° cho hÍc sinh c£ n°Ûc.</p> <p>Tháng 10-1945 HÓ Chç tËch vi¿t  <i>LÝi kêu gÍi toàn dân chÑng n¡n th¥t hÍc</i> .</p> <p>Ngày 10-8-1946 HÓ Chç tËch ký hai s¯c lÇnh cùng ngày. S¯c lÇnh 146/SL quy Ënh ba nguyên t¯c cça nÁn giáo dåc mÛi (¡i chúng hoá, dân tÙc hoá, khoa hÍc hoá), và xây dñng mÙt hÇ thÑng giáo dåc të b­c hÍc ¥u tr) ¿n b­c hÍc ¡i hÍc. S¯c lÇnh 147/SL ¥n Ënh nhïng iÁu kho£n Á thñc hiÇn b­c hÍc c¡ b£n, nh° không ph£i tr£ tiÁn và các môn hÍc Áu d¡y b±ng ti¿ng ViÇt.</p> <p>LÅ tuyên bÑ Ùc l­p ngày 2-9-1946 t¡i qu£ng tr°Ýng Ba ình thì hôm sau ngày 3-9 trong phiên hÍp §u tiên cça HÙi Óng Chính phç Lâm thÝi HÓ Chç tËch °a ra Á nghË  <i>mß chi¿n dËch chÑng n¡n mù chï</i> . ây là mÙt thé gi·c còn nguy hiÃm h¡n gi·c ngo¡i xâm, nên °ãc x¿p hàng thé hai sau gi·c ói. (<i>Gi·c ói. gi·c dÑt và gi·c ngo¡i xâm</i>).</p> <p>Cùng ngày 3  9 ban hành ti¿p s¯c lÇnh 172/SL gia h¡n mÙt nm à mÍi ng°Ýi hÍc chï quÑc ngï, Íc thông vi¿t th¡o. °ãc sñ quan tâm cça chính quyÁn mÛi nh° v­y, chï quÑc ngï dù sinh sau » muÙn, thñc sñ ã trß thành mÙt séc m¡nh vô song. Nói riêng vÁ m·t vn hÍc, chúng tôi ã có c£ mÙt khÑi vn hÍc chï quÑc ngï të h­u bán th¿ k÷ thé 20 tr°Ûc cách m¡ng Tháng 8, rÓi trong kháng chi¿n chÑng Pháp, trong kháng chi¿n chÑng Mù, rÓi sau thÑng nh¥t ¥t n°Ûc 1975 và trong công cuÙc Õi mÛi kinh t¿ hiÇn nay, vÛi ç mÍi lo¡i hình nh° tiÃu thuy¿t, truyÇn ng¯n, th¡, lý lu­n phê bình, sách nghiên céu các lo¡i, sí hÍc, tri¿t hÍc, khoa hÍc .... b±ng ti¿ng m¹ ».</p> <p>Nh° v­y, ß ViÇt Nam chúng tôi, nÁn vn hÍc bao gÓm ba khÑi chï:</p> <ol> <li>KhÑi vn hÍc chï Hán (có thà tính të th¿ k÷ 1 ¿n th¿ k÷ 17). <li>KhÑi vn hÍc chï Nôm (të th¿ k÷ 18 và 19). <li>KhÑi vn hÍc chï quÑc ngï (të §u th¿ k÷ 20 ¿n nay). </ol> <p>ChÉ nên hiÃu phân chia mÙt cách áng chëng theo khÑi l°ãng các d¡ng chï °ãc dùng nhiÁu ít trong các th¿ k÷. Vì cho ¿n giïa th¿ k÷ 20, v«n có ng°Ýi sáng tác b±ng chï Hán, thí då nh° chç tËch HÓ Chí Minh. Và hiÇn nay ß Hà NÙi v«n có nhïng ông Ó tân thÝi ngÓi vi¿t th° pháp b±ng chï Hán m×i dËp xuân vÁ.</p> <p>Chï quÑc ngï hiÇn nay là chï chính théc dùng trong c£ n°Ûc. Nó dÅ phÕ c­p l¡i có tính khoa hÍc cao. T¥t nhiên c§n hoàn chÉnh thêm cho nó °ãc mù mãn h¡n, nh° giïa I và Y; giïa C, K và Q ...vv... Chúng tôi tin t°ßng r±ng, nó s½ là thé ngôn ngï nhiÁu n°Ûc s½ bi¿t ¿n, nhiÁu ng°Ýi s½ hÍc nó, nh¥t là vÛi nhïng ai muÑn tìm hiÃu t° t°ßng và tâm hÓn ng°Ýi ViÇt Nam.</p> <p>MÙt viÇc r¥t c§n thi¿t hiÇn nay chúng tôi ang làm là chuyÃn ngï khÑi vn hÍc chï Hán và chï Nôm sang chï quÑc ngï, à con cháu chúng tôi ít bi¿t chï Hán và chï Nôm, có thà dÅ dàng tìm hiÃu °ãc tÕ tiên mình.</p> <p>Có thà rút ra mÙt k¿t lu­n. Chç ngh)a thñc dân là áng ghét, áng lên án, vì nó là hành Ùng không công b±ng, áp béc, bóc lÙt các dân tÙc ch­m phát triÃn; nh°ng nó có nhïng m·t áng ti¿p thå, áng hÍc t­p, nh° vÁ khoa hÍc kù thu­t, cách tÕ chéc xã hÙi và sñ phát triÃn s£n xu¥t.</p> <p>Ng°Ýi ViÇt Nam chúng tôi có câu thành ngï:  <i>Cái khó ló cái khôn</i> . Chúng tôi không °ãc phép chÉ than vãn, trách oán c£nh ngÙ, të mÙt n°Ûc thuÙc Ëa nô lÇ cça chç ngh)a thñc dân, chúng tôi ph£i éng lên, h¥p thå nhïng tinh hoa cça nó bi¿n thành tinh hoa cça mình, à tÓn t¡i và phát triÃn. Và chúng tôi ã làm °ãc nh° th¿ d°Ûi thÝi B¯c thuÙc h¡n 1000 nm; cing nh° chúng tôi ã làm °ãc nh° th¿ d°Ûi thÝi Pháp thuÙc g§n 100 nm.</p> <p>Të thé chï ghi âm ti¿ng ViÇt b±ng tñ m«u Latinh cça các cha cÑ ph°¡ng Tây, chç y¿u à phåc vå viÇc truyÁn ¡o Thiên Chúa, nhïng ng°Ýi trí théc ViÇt Nam ã bi¿n nó thành thé chï cça n°Ûc mình. Ngày nay nó là chï vi¿t cça ng°Ýi ViÇt sánh vai cùng các thé chï Pháp, Anh, Nga, ¥n Ù, Trung QuÑc, Nh­t B£n, TriÁu Tiên ...vv... Nó c­p nh­t °ãc vÛi khoa hÍc kù thu­t hiÇn ¡i, truyÁn tin viÅn thông và <i>computer</i>. Chúng tôi tñ hào vÁ iÁu ó.</p> <p>Không than vãn c£nh ngÙ, bi¿t t­n dång c£nh ngÙ Ã éng lên và phát triÃn, ó là bài hÍc rút ra °ãc qua viÇc hình thành nÁn vn hÍc ti¿ng m¹ » cça chúng tôi.</p> <p>Xin cám ¡n t¥t c£ các quý vË ã tham gia hÙi th£o và cho tôi có dËp °ãc giÛi thiÇu vÁ ti¿ng ViÇt cça ¥t n°Ûc mình. MÙt l§n nïa chúng tôi xin cám ¡n ban tÕ chéc và t¥t c£ các quý vË.</p> <p><i>Hà NÙi ngày 25 tháng 6 nm 2004</i></p> <p><i><b>Hoàng Ti¿n</b>, nhà vn<br> <u>Ëa chÉ</u>:<br> &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;Nhà A 11 Phòng 420<br> &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;Thanh Xuân B¯c  Hà NÙi.</i></p> <p align=center><b>----- O -----</b></p> <a name="dt028d"></a> <blockquote> <p><b><i>Cùng Ng°Ýi B¡n Ng«u Nhiên ...<br> Vài ba ý Ng«u Nhiên (?) ...<br> Sau mÙt l§n Ng«u Nhiên (?) ...</i></b><br> <b>Tinh Ti¿n</b></p> </blockquote> <p align=center><font size="5" color="#0000FF">MÙt Ch·ng °Ýng Quan NiÇm</font></p> <p>MÙt cÑt cách "tiên thiên" giÑng nh° hàng t÷ nhïng cÑt cách khác, mÙt ph§n tí m¥t hút trong hàng t÷ ng°Ýi chen chúc nhau trên Trái ¥t này, tôi vÑn v«n có cách nhìn nh­n mÍi viÇc qua gÍng kính mà cuÙc Ýi "vô ngã" (impersonel) ã chåp vào m¯t tôi të thuß lÍt lòng. Do ó, tr°Ûc ây xa l¯m, tôi cing có thái Ù r¥t trÍng thË ng°Ýi trí théc, hiÃu theo cái ngh)a mà hiÇn nay ¡i a sÑ v«n hiÃu: Trí théc là ng°Ýi có hÍc vË cao, có nhïng sáng tác ti¿ng tm, có danh vÍng nhÝ trí tuÇ, có thà c£ ¡o cao, éc trÍng nïa. KhÏi nói ¿n các nhà bác hÍc, ¿n các gi£i Nobel. Th¿ rÓi, kho£ng §u và giïa cça nía sau TK 20, tôi ã th¥y, ã nghe, và d§n d§n tôi chãt "ngÙ" mÙt iÁu: Thì ra cái gÍi là "trí théc" ¥y nhiÁu khi cing r¥t ngu. Sau này, nhÝ võ v½ ôi iÁu vÁ Ph­t giáo, tôi thành thñc tâm ¯c vÛi, "thành thñc" không ph£i vì Watson là Watson: "<i>Trái vÛi ý ki¿n th°Ýng °ãc giÛi truyÁn thông và các bà m¹ cça các nhà bác hÍc cçng cÑ, hÍ</i> (bác hÍc) <i>§u óc h¹p hòi, và tuy không ¿n n×i lÑ bËch, hoàn toàn ngu dÑt</i>". Tuy "tâm ¯c" nh°ng v«n còn mÙt cái gì ch°a Õn. Và rÓi ...</p> <p>Lâu l¯m, ng«u nhiên mÙt l§n tôi Íc trên t¡p chí Vn NghÇ mÙt truyÇn ng¯n cça mÙt cây bút lúc ¥y ch°a hÁ có ti¿ng tm. Tôi ng¡c nhiên h¿t séc, sao l¡i n©y nòi mÙt "cça Ùc" nh° th¿ °ãc nhÉ ? MÙt hôm, giïa lúc nh­u nh¹t mÙt ám c°Ûi, tôi nói ¿n cái ng¡c nhiên cça tôi vÛi mÙt nhà phê bình vn hÍc tr», và nh­n °ãc câu tr£ lÝi cing khá áng ng¡c nhiên: "<i>NguyÅn Huy ThiÇp cing nh° bÍn em, là nhïng éa con hoang</i>". "Khá" ¥y, úng không, nh°ng v«n còn mÙt cái gì ch°a Õn.</p> <p>Th¿ rÓi sau ó, cing lâu rÓi và cing ng«u nhiên thôi, tôi °ãc Íc mÙt tiÃu lu­n chính trË cça nhà khoa hÍc NguyÅn Thanh Giang, và mÙt l§n nïa tôi l¡i bàng hoàng: NguyÅn Thanh Giang nêu lên nhïng Á nghË và nh­n Ënh không thà có °ãc trong §u mÙt con ng°Ýi nh° anh. "Nh° anh" ngh)a là gì nhÉ ? "Con hoang" ° ? ã nói rÓi mà, ch°a Õn âu.</p> <p align=center>* * *</p> <p>HÍ Áu sinh ra trong MÙt nhà hÙ sinh, lÛn lên trong MÙt kiÃu gia ình, hÍc hành d°Ûi MÙt mái tr°Ýng, giao ti¿p vÛi MÙt m«u ng°Ýi, xem MÙt tÝ báo, Íc MÙt quy¿n sách, v.. v.. Tóm t¯t toàn là MÙt c£.</p> <p>Tôi mÙt thÝi r¥t tín nhiÇm "éng xí lu­n" (behaviourism), th­m chí cing tin nh° Steinbeck, mÙt kiÇn t°Ûng cça tr°Ýng phái: "<i>Hãy cho tôi ç iÁu kiÇn, tôi s½ t¡o ra b¥t kó con ng°Ýi nào mà anh muÑn ·t hàng</i>". V­y thì "con hoang" sao °ãc ! Th¿ mà l¡i v«n là "con hoang" trên mÙt chëng mñc ngï ngh)a và hiÇn thñc nào ó. Và tôi linh c£m r±ng chính ß ây v¥n Á "trí théc" s½ có c¡ may °ãc gi£i to£ ph§n nào.</p> <p><b>Trí Théc, m·t të nguyên và thñc tiÅn Ýi sÑng.</b></p> <p>Chúng ta s½ i tÛi "trí théc" qua ba tr¡m giao liên: Tri, Théc và Trí.</p> <p>M×i con ng°Ýi Áu °ãc trang bË "tiên thiên" hay "câu sinh" nm giác quan có tính nng ·c thù là chÉ t°¡ng tác vÛi nhïng Ñi t°ãng ·c thù cho riêng nó: M¯t chÉ t°¡ng tác vÛi s¯c, tai chÉ t°¡ng tác vÛi thanh, ... T°¡ng tác ¥y, °ãc bi¿t duy nh¥t và °ãc gÍi là Giác. M×i l§n t°¡ng tác, "ph©m ch¥t" cça Giác Íng l¡i trong "giác quan" thé sáu là bÙ não. éa tr» sÝ vào cái sau này nó gÍi là lía, có c£m giác au Ûn, khó chËu, sau này nó gÍi là rát bÏng, të ¥y hÅ th¥y lía là nó không sÝ vào nïa, bßi vì nó ã trang bË cho nó mÙt cái "bi¿t", téc là Tri.</p> <p>Càng lÛn lên trong lòng gia ình, xã hÙi, éa tr» ngày càng tích tå nhiÁu tri, và cing të ¥y nó t°¡ng tác vÛi sñ v­t bên ngoài chÉ thông qua Tri, còn Giác m¥t hút vào hÑ th³m quá khé cùng vÛi "hài nhi", vì th¿ chúng tôi không l¥y Giác làm mÙt tr¡m giao liên trên °Ýng "tam cÑ th£o l°" tìm g·p Trí Théc. NhÝ có tri, nó bi¿t éng xí tÑi °u theo ngh)a thu lãi nhiÁu nh¥t cho b£n thân nó, bßi vì Tri giúp nó Phân BiÇt các sñ v­t bên ngoài: cái này khác vÛi cái kia, cái kia khác vÛi cái nÍ. Kh£ nng phân biÇt quý hoá ó gÍi là Théc. Théc dña trên Tri mà hình thành, Tri dña vào Théc mà hiÇn hïu, ít nh¥t ta t¡m hiÃu r±ng c£ Tri, c£ Théc Áu là nhïng y¿u tÑ câu sinh, n±m phåc trong con ng°Ýi. Nói cách khác, con ng°Ýi vÑn d) bË iÁu kiÇn hoá ngay të bào thai, và chính tình tr¡ng iÁu KiÇn Hoá này s½ qui Ënh cái gÍi là thân ph­n con ng°Ýi.</p> <p>Tri th°Ýng k¿t hãp vÛi Théc à cho Tri Théc, nhïng cái bi¿t °ãc úc sµn bßi ai ó không dÅ gì minh Ënh tính danh, °ãc ch¥t chéa trong §u à "khi tình huÑng x©y ra" s½ em éng phó vÛi hy vÍng ho·c niÁm tin s½ thành tñu hiÇu nng. HiÇu nng này, trên hai m·t sinh hÍc và xã hÙi, lÛn ¿n âu là tuó theo sÑ l°ãng và ch¥t l°ãng tri théc. Të ó, Tri Théc s½ °a tÛi cái sai l§m, cái mê muÙi lÛn lao cça ¡i a ph§n "chúng sinh", ó là quan niÇm vÁ Trí Théc. Bßi vì tuyÇt ¡i a sÑ ã l«n lÙn Tri và Trí.</p> <p>Cing giÑng nh° ±ng sau v­t thà là nng l°ãng, ±ng sau nng l°ãng là thông tin, ±ng sau thông tin là chân không v­t lý; ±ng sau Giác, Tri và Théc là Trí mà ba cái tr°Ûc chÉ là sñ lÙ thà cça Trí bË iÁu kiÇn hoá, mà ã "iÁu kiÇn hoá" thì ch³ng có gì à nói tÛi cái gÍi là Chân Lý c£.</p> <p>Dù Trí xu¥t hiÇn d°Ûi d¡ng Théc nào thì v«n là Trí bË iÁu kiÇn hoá, úng h¡n bË "tha hoá". Nh°ng méc Ù thì có khác nhau. Sñ khác nhau này liên quan tÛi cái mà ß trên gÍi là m·t sinh hÍc và xã hÙi cça chç thà tích tå tri théc. Khi sñ tích tå này không quá thiên trÍng m·t sinh hÍc, téc là måc tiêu n ngon, m·c ¹p; cing không quá thiên trÍng m·t xã hÙi, téc là måc tiêu danh vÍng, quyÁn lñc, mà l¡i khuynh h°Ûng vÁ Trí TuÇ, cách lÙ thà thu§n khi¿t cça Trí, thì chính lúc ¥y chúng ta có dËp trñc diÇn vÛi Trí Théc.</p> <p>Nói chung, nh°ng không hÁ là t¥t y¿u, "tri théc" th°Ýng là iÁu kiÇn c§n cça Trí Théc: ng°Ýi trí théc th°Ýng có tri théc; nh°ng tuyÇt Ñi không ph£i là iÁu kiÇn ç: N¿u không ph£i th¿ thì b¥t kó mÙt ng°Ýi thã chïa xe máy lành nghÁ, mÙt chË bán v£i sành sÏi Áu ph£i xem là trí théc nh° b¥t kó mÙt anh bác s) chuyên mÕ ng°Ýi hay chó, mÙt chË y tá chuyên bng bó ng°Ýi hay chó. M·t khác, sÑ l°ãng và ch¥t l°ãng tri théc, trong nhiÁu tr°Ýng hãp, rÓi ra cing ph§n nào °a tÛi, ít nïa mÙt cái gì ó có tính Trí TuÇ, ngh)a là rÓi ra d«n "°¡ng sñ" tÛi cái gì ó g§n vÛi ³ng c¥p trí théc. HiÇn t°ãng này ch¯c ch¯n nh¥t à x©y ra là khi "°¡ng sñ" ngày càng có khuynh h°Ûng xa rÝi, chí ít không quá g¯n bó vÛi dåc l¡c sinh hÍc và xã hÙi, ngày càng ham thích sÑng trên nhïng tëng mây platonique cça t° t°ßng, b¥t kà cái giá ph£i tr£ d°Ûi m·t ¥t. Nh° th¿, NguyÅn Thanh Giang úng là mÙt trí théc.</p> <p>Là trí théc không hàm ngh)a ¡o éc nh° ta th°Ýng hiÃu dÅ dãi nh°ng r¥t "thñc dång chç ngh)a". Ng°Ýi trí théc không t¥t y¿u ph£i có tÑ ch¥t yêu n°Ûc, th°¡ng nòi, vì ng°Ýi, quên mình, ... dù iÁu này th°Ýng th¥y n¡i ng°Ýi trí théc, Ñi l¡i ôi khi ng°Ýi trí théc có ý ngh) và hành xí mang s¯c thái mà ng°Ýi Ýi gÍi là "phi luân", immoral nh° André Gide ch³ng h¡n, và, trong chëng mñc nhÏ h¡n, n¡i ...</p> <p>MÙt l§n âu ó, tôi Íc °ãc mÙt Ënh ngh)a "trí théc" trong të iÃn Oxford "<i>Ng°Ýi trí théc là ng°Ýi luôn có khát vÍng Tñ Do, (nh¥t là ß Nga)</i>". Tôi r¥t thích Ënh ngh)a này và th¥y nó r¥t "hãp lý". Trí Théc là ph£i có Khuynh H°Ûng Trí TuÇ bao chùm mÍi khuynh h°Ûng khác n¡i mình. Trí TuÇ l¡i buÙc ph£i ©y ra mÙt cái gì ta th°Ýng gÍi là Sáng T¡o. Sáng t¡o úng ngh)a nh¥t bao giÝ cing trái khoáy vÛi nhïng cái ã có ¥y rÓi và v«n °ãc mÍi ng°Ýi "xài" mÙt cách ngon lành. Do ó Sáng t¡o th°Ýng v¥p ph£i sñ chÑng Ñi, ph£n bác, bÉ báng, th­m chí hành h¡, trëng ph¡t cça c£ ng°Ýi cai trË l«n k» bË trË. éc Jésus, sau chëng 15 nm tu hÍc ß ¥n Ù và Tây T¡ng, trß vÁ Palestine vÛi nhïng chéng ngÙ mà ngài ã ph£i gia gi£m liÁu l°ãng à hãp kh©u vË cça vn hoá quê h°¡ng. Dù v­y, ngài v«n bË "Óng bào thân yêu" ph£n Ñi, lng m¡, ¿n n×i, tr°Ûc khi bË chính "Óng h°¡ng Óng khói" óng inh câu rút, chính hÍ ché không ph£i tÕng tr°ßng lý ng°Ýi La mã, Ponce Pilate, ông này vô can không ph£i chÉ vì "ã ría tay" rÓi, ngài ph£i cám c£nh thÑt ra, thñc ngàn Ýi au xót "<i>Không mÙt n¡i nào mà Ngôn Sé l¡i bË xua uÕi và miÇt thË nh° ß chính trong gia ình mình và quê h°¡ng mình</i>". Nh° th¿ t¥t nhiên, ng°Ýi trí théc, vÛi t° cách chç thà sáng t¡o, c§n cái gì à hiÇn thñc hoá cái lñc ©y nÙi t¡i trong mình là Sáng t¡o n¿u không ph£i là Tñ Do ? Các sáng tác cça NguyÅn Huy ThiÇp ã tëng và d°Ýng nh° v«n còn d¥y lên c£ mÙt phong trào £ kích. £ kích, trong nhiÁu tr°Ýng hãp là do nËnh bã l­p tr°Ýng quan ph°¡ng, nh°ng cing không thi¿u nhïng ng°Ýi £ kích vì thành th­t cho NguyÅn Huy ThiÇp là immoral. Nh° th¿, NguyÅn Huy ThiÇp úng là mÙt trí théc.</p> <p>Cé t¡m ch¥p nh­n i, cách quan niÇm trên vÁ Trí Théc, chúng ta s½ nh­n Ënh th¿ nào vÁ :</p> <p><b>Trí Théc ViÇt nam "Ci" và "MÛi"</b></p> <p>"Ci" °ãc qui Ënh ¡n gi£n là tr°Ûc 1945, "MÛi r¥t Ci" sau 1954 ß miÁn B¯c, và "MÛi" sau ... , khó quá tìm ra °ãc mÙt cái date ít nhiÁu hãp lý, hay cé l¥y "Õi mÛi, mß cía" làm mÑc thÝi gian v­y.</p> <p>Ph§n r¥t lÛn các nhà khoa b£ng tr°Ûc 1945, °ãc ào t¡o d°Ûi mái tr°Ýng cça nÁn giáo dåc Pháp, ôi khi gÍi là "thñc dân", Áu có khÑi l°ãng tri théc r¥t áng kính nÃ. Trong cuÙc Ýi, nói chung hÍ là nhïng con ng°Ýi l°¡ng thiÇn, éng ¯n r¥t áng tôn trÍng. VÁ "viÇc n°Ûc, viÇc dân", thông th°Ýng hÍ có lòng yêu n°Ûc th°¡ng dân thñc sñ. Ba °u iÃm ¥y, trong nhiÁu th­p k÷ §y xáo Ùng cça nía sau TK 20, l¡i bÙc lÙ cái m·t kia cça chúng, téc là nhïng nh°ãc iÃm dÅ th¥y ¿n méc khó gÍi hÍ là trí théc, d) nhiên theo nhïng cái t¡m l¥y làm tiêu chu©n nh° trên ã nói.</p> <p>D°Ýng nh° không m¥y nhà khoa b£ng , °ãc ào t¡o thÝi Pháp thuÙc, l¡i tëng triÃn khai khÑi l°ãng tri théc chuyên môn cça hÍ ra ngoài l)nh vñc hành nghÁ à h°Ûng tÛi Trí TuÇ, ·c biÇt trí tuÇ liên quan ¿n lËch sí, chính trË, xã hÙi, ... K¿t qu£ nhiÁu ng°Ýi trong sÑ hÍ ã nuÑt mÙt cách ngon lành mÙt món n vÑn chÉ có giá trË cça mÙt thé "mì chính lý lu­n". Sñ l°¡ng thiÇn cça hÍ, vì thi¿u ph©m ch¥t "trí théc" nên trß thành ngÝ nghÇch, ngây th¡ và luôn luôn ti¿p tay cho cái X¥u mà v«n nh¡n nh¡n nh° ang làm viÇc ThiÇn. Lòng yêu n°Ûc, th°¡ng dân, xu¥t phát të vÑn li¿ng ki¿n théc g§n nh° sÑ 0 vÁ chính trË, lËch sí, tâm lý, xã hÙi, tri¿t hÍc, khoa hÍc, ã trút lên hÍ cái thñc sñ là trách nhiÇm mÙt ph§n cça nhïng gì ã x©y ra trên ¥t n°Ûc này, cho dân tÙc này.</p> <p>VÁ lÛp trí théc ci, tôi không thÃ, à làm tiêu biÃu, không nh¯c ¿n hai tên tuÕi áng trÍng vÁ m·t nào "tri théc" và có thà c£ m·t t° cách ¡o éc. ¥y là mÙt giáo s° khoa hÍc và mÙt tri¿t gia. Ng°Ýi thì thành công trên °Ýng ho¡n lÙ b±ng cái giá cça, ngu xu©n chng ? hèn h¡ chng ? vË k÷ chng ? khi ông m¡t sát "Nhân vn giai ph©m" là "<i>nhïng tên l°u manh Ùi lÑt vn hoá</i>". Còn tri¿t gia nÍ, ph£i nói là tri théc hàng bÓ, kh£ng khái có thëa, nh°ng ¿n ch¿t, mÙt cái ch¿t không mÙt ai ngó m¯t nhìn xem, à th°¡ng c£m, à nuÑi ti¿c, bßi vì ông ã ch¿t trong <u>ngu tín 100%</u>.</p> <p>Nói ¿n "trách nhiÇm", thñc ra chúng tôi v«n bË ám £nh bßi hình t°ãng k» s) cça NguyÅn Công Tré, ché nói cho công b±ng, t¥t c£ Áu chËu trách nhiÇm h¿t, và "lãnh ç" là ph£i thôi. Cing ít nhiÁu có liên quan là tình tr¡ng "bË lëa". Theo thiÃn ý, cing ch³ng có ai lëa ai h¿t, m×i ng°Ýi và mÍi ng°Ýi trong nhiÁu th­p k÷ qua, ã tñ lëa mình b±ng chính sñ mê muÙi và ngu dÑt cça mình. Chúng tôi không lên án ai h¿t, không khinh thË ai h¿t, chÉ th¥y "nh° thË", chÉ sÑng "nh° thË", ngh)a là không th¥y, không sÑng qua mÙt cái Tri Ënh hình nào mang tính khúc x¡. D) nhiên chúng tôi ngh) vÁ mình nh° v­y, còn có úng làm °ãc nh° v­y không l¡i là mÙt chuyÇn khác.</p> <p>"MÛi r¥t Ci": MÙt sÑ lu­n iÃm °ãc "bao bì" gÍn nh¹ theo kiÃu "giáo lý ¡i c°¡ng" (catéchisme) cça Nhà ThÝ La mã. Ñi vÛi xã hÙi l¡c h­u të trên xuÑng d°Ûi nh° xã hÙi ViÇt nam ta trong TK 20, nhïng lu­n iÃm ¥y ph£i xem là "mÛi", nh°ng dù chi¿u cÑ cái t¡m coi là "mÛi" ¥y thì cách chuyÃn t£i ß mÍi n¡i, vào mÍi lúc ã n sâu vào x°¡ng tu÷ cça t¥t c£ mÙt n¿p t° duy r¥t ci, vì luôn luôn ch¡y trên nhïng kênh cÑ Ënh, sáo mòn ¿n méc Boris Pasternak ph£i kêu TrÝi: "<i>làm sao mà h¿t tháng này qua nm nÍ, hÍ cé nh¯c hoài mà không th¥y chán</i>". K¿t qu£ là, ph£i nói th³ng, dù dÅ dãi ¿n âu thì m¥y chåc nm qua, n¿u muÑn dùng të "trí théc" thì không bi¿t ph£i ch¥t bao nhiêu t§ng ngo·c kép quanh nó, và ·t bao nhiêu d¥u ch¥m than sau nó cho không bi¿t bao nhiêu nhà trí théc.</p> <p><b>Th¿ nh°ng v«n có ó, nhïng éa con hoang !</b></p> <p><i>T¡i sao nhÉ ?</i></p> <p>L¡i ph£i trß vÁ vÛi Trí. Ai cing có Trí h¿t, b¥t kà già, tr», nam nï. Cing nh° Giác, nh° Tri, nh° Théc, m×i ng°Ýi m×i cách, không ai thñc sñ giÑng nhau trm ph§n trm h¿t; Trí cing v­y, nó ló hiÇn th¿ này, th¿ kia là thay Õi të cá nhân này sang cá nhân kia. Th¿ là ng«u nhiên t¡m kà hai g°¡ng m·t, NguyÅn Huy ThiÇp và NguyÅn Thanh Giang.</p> <p>"Ng«u nhiên" ngh)a là vô Ënh, là ... vô vÍng ? Chúng tôi không quen thân vÛi hÍ Ã ng°áng mÙ hÍ vÁ m·t ¡o éc, gia d) cái ó cing ch³ng quan trÍng gì l¯m. Nh°ng khách quan, tñ thân viÇc làm cça hÍ có tính ¡o éc vì nó có tác dång tÑt cho mÍi ng°Ýi. HÍ ph£i nh° v­y thôi, vì cái NghiÇp cça hÍ là th¿. N¡i hÍ, cái BiÇt NghiÇp cça hÍ là sñ thôi thúc lÙ thà cça khuynh h°Ûng trí tuÇ. N¿u sñ lÙ thà ¥y là "¡o éc", là tích cñc, là tÑt, thì làm gì ây à biÇt nghiÇp ¥y loang ra thành cái ít nhiÁu gÍi °ãc là CÙng NghiÇp. MÙt câu hÏi r¥t chi là phéc t¡p và khó áp, mong r±ng có ngày h§u chuyÇn b¡n trong mÙt thiên "không àm khoát lu­n" dài h¡i, bây giÝ và t¡i ây chÉ nêu lên mÙt gi£i pháp nhÏ mà may m¯n thay ã hiÇn hình rÓi trong xã hÙi ta có tính "phi nhË nguyên" tù mù là "nía khép, nía mß": giÛi thiÇu càng nhiÁu càng hay nhïng tác ph©m "l¡" cça th¿ giÛi bên ngoài, thí då nh° nhïng b£n dËch g§n ây cça mÙt trí théc ích thñc khác theo chu©n mñc trên, téc là cça NguyÅn Kiên Giang. iÁu này, tr°Ûc khi nói ¿n iÁu kiÇn tiên quy¿t là tñ do báo chí là c§n thi¿t Ã, ch³ng nhïng cÕ võ "sinh s£n vô tính" cça trí théc, mà còn tránh mÙt vài iÁu không áng có cça mÙt sÑ trí théc cing ích thñc nh°ng v«n còn, nh° món xúc xích hun khói th¿ nào ¥y, tôi muÑn nói ¿n ...</p> <p><i>Sao v«n còn ...</i></p> <p>H§u chuyÇn ng°Ýi b¡n ng«u nhiên, sau mÙt l§n g­p ng«u nhiên, l¡ lùng thay, tôi ng«u nhiên nh·t °ãc m¥y trang báo ci, và th¿ là t¡m gÍi có mÙt vài cn cé à ...</p> <p>D°¡ng Thu H°¡ng là mÙt g°¡ng m·t r¥t cá tính, và n¿u H°¡ng là nï thì vÛi tôi iÁu ó chÉ xác quy¿t mÙt niÁm tin cça tôi là chúng ta ang b°Ûc vào k÷ nguyên m«u hÇ. Cing tÑt thôi, phå hÇ chÉ ·t lý trí và nhïng h­u qu£ §y tính tai °¡ng và ngu xu©n cça nó. Dù khoa chân múa tay r¥t hung hng, có ng°Ýi ác kh©u còn gÍi là anh á, là lng loàn nïa, H°¡ng v«n là mÙt s£n ph©m cça chç ngh)a ngu dân. T¡m d«n, "<i>Chi¿n tranh ã c°Ûp i <u>nhïng con ng°Ýi cao quý nh¥t, ding c£m nhât, thành thñc nh¥t </u>... Lòng qu£ c£m (cça nhïng nhà vn ViÇt nam ghi tên tình nguyÇn lên °Ýng sang Nam T° cça Milosevic à vi¿t bài chÑng OTAN) áng tuyên d°¡ng bi¿t bao, ...MÙt dân tÙc ding c£m bi¿t bao trong chi¿n tranh và hèn mÍn bi¿t bao trong cuÙc sÑng thÝi bình ... Ng°Ýi ViÇt <u>bË buÙc làm lính ánh thuê cho hai hÇ thÑng</u>, ...</i>" dù ôi khi H°¡ng cing muÑn minh ho¡ l¡i b±ng mÙt s¯c m§u cça sñ mÉa mai: "<i>Nh°ng thôi, ch³ng nên bàn ¿n các nhà vn xé này, thÝi nào ám ngña cing bË bËt m¯t và chÉ ch¡y theo con °Ýng cça chç ... Ñi vÛi tôi, ch³ng có gì áng ng¡c nhiên c£. N¡i thi¿t ch¿ dân chç ch°a °ãc dñng lên, n¡i con ng°Ýi ch°a có ç ý théc vÁ quyÁn làm ng°Ýi, b¥t cé ng°Ýi lính can £m nào cing là mÙt công dân ngu §n và hèn nhát</i>". Chính nhïng iÃm nói thêm ¥y l¡i càng cho phép tôi "kiên trì" l­p tr°Ýng trên vÁ H°¡ng. Thì ra ng°Ýi phå nï nÕi lo¡n ¥y, và cing khá thông minh nïa, v«n ch°a hÁ ra khÏi dét khoát nhïng tri théc r¥t dÛ d©n ã ch¥t vào §u të mÙt thuß nào.</p> <p>Cùng mÙt dòng vÛi D°¡ng Thu H°¡ng là Ph¡m ThË Hoài mà, trong chëng mñc cça thói dË éng vÛi xã hÙi ViÇt nam °¡ng ¡i, còn "dï dÙi" h¡n, dï dÙi tÛi méc Ph¡m ThË Hoài ph£i v)nh biÇt xã hÙi ó và giÛi "trí théc tr»" cça nó b±ng mÙt phép xã giao ch°a tëng có. Ây v­y mà cing v«n mÙt cái gì ó vëa hÝi hãt vëa ngô nghê trong mÙt sÑ nh­n Ënh.</p> <p>Dù v­y ph£i nói r±ng, riêng tôi, tôi v«n sµn sàng, không ¿n n×i tung hô "muôn nm", nh°ng hoan hô nhiÇt liÇt n¿u mÙt ngày ¹p trÝi nào ó tôi có °ãc cái h¡nh phúc chen chúc trong ám ng°Ýi diÅu hành d°Ûi lÅ ài, ß ó hÍ ang éng vÛi t° cách k» cai trË ám ng°Ýi chÉ anh hùng ß cái "mày râu hàm én", téc là "militant de barbe".</p> <p>Và còn nïa, cái "thiêng liêng", cái "trong sáng" cça mÙt th¿ hÇ "n×i buÓn- BaÏ Ninh" hay "d¥u chân ng°Ýi lính  NguyÅn Minh Châu", hay, khá chua chát và cing khá nhiÁu bít thông tin (instructif) là Bùi Minh QuÑc. Sau béc t°Ýng Berlin, QuÑc v«n nói ¿n nào là "<i>dân tÙc ta vùng lên</i>", nào là "<i>lËch sí éo le và kh¯c nghiÇt ã <u>buÙc</u> (?!) dân tÙc ta không còn cách lña chÍn nào khác</i> (!!!), nào là "<i>Bi¿t bao máu ViÇt Nam ã <u>tñ nguyÇn</u> (!!!) hi¿n dâng ...</i>", b¥t kà t° liÇu ch¥t Ñng vÁ lËch sí quá ç à ·t nhïng câu hÏi dÛ d©n theo kiÃu H°¡ng nh° v­y, b¥t kà mÙt NguyÅn Thanh Giang të lâu tr°Ûc ó ã nói r¥t rõ ràng, r¥t rành m¡ch vÁ nhïng cái có liên quan.</p> <p>Và b¥t kà mÙt Hà Sù Phu cça chí ít lá th° g§n ây anh gíi cho NguyÅn Gia KiÃng. VÁ Hà Sù Phu, qua mÙt sÑ tr°Ûc tác cça anh mà tôi ã °ãc Íc, tôi th¥y anh nhu§n nhuyÅn t° t°ßng dân chç và thành thñc muÑn °a ra phép Ñi trË tÑi °u cho nhïng nhéc nhÑi ViÇt nam, tuy nhiên, theo cách ngh) chç quan, tôi cho r±ng béc th° nói trên là bài vi¿t hay nh¥t cça anh, nó chéng tÏ anh ã t©y s¡ch mùi khói cça nÁn vn hoá °u viÇt vÁ m·t cñc quyÁn và toàn trË ã d§y công nhiÁu nm hun °Ûp anh và nhïng ng°Ýi còn l¡i. Nó cing thoát ra, không chút d¥u v¿t tñ trang iÃm, n×i au lòng <u>mà không thà khác °ãc</u> tr°Ûc hiÇn tr¡ng cça ¥t n°Ûc, cça dân tÙc, au lòng càng nhéc nhÑi trên sñ ph£n tÉnh vÁ "<i>nhân dân ta anh hùng, trung ngh)a, v.v& </i>". Anh quá ngán cái nhiÁu nhà trí théc b¥t Óng chính ki¿n v«n xem là "c¡ sß chân lý" cho ho¡t Ùng yêu n°Ûc và tín iÁu chính trË cça hÍ, téc là "<i>ám bùn nhão ..., trong ó k» có ding (nh° mafia, ua xe máy, âm thuê gi¿t m°Ûn, ...) thì ngu dÑt, k» có trí tuÇ (nh° giáo s°, ti¿n s), nhà vn, ... mà theo chç ngh)a °Ûc lÇ ph£i xem là có trí tuÇ) thì hèn, k» có trí có ding (tôi tin là có nhïng ng°Ýi nh° th¿ ¥y, nh°ng ngh) mãi v«n ch°a tìm ra °ãc "nh°") thì láu cá, vË k÷, b¥t nhân</i>". MÙt ng°Ýi Nga ã gi£i thích hiÇn t°ãng này r¥t hay, vì nó gi£i to£ °ãc mÙt khúc m¯c: "<i>Chúng ta sinh ra trong lòng mÙt xã hÙi ung thÑi (socíeté pourrie), và khi lÛn lên, chúng ta ã ung thÑi cùng vÛi nó</i>". Còn hay h¡n nïa, vì "x°a" h¡n nhiÁu, l¡i là mÙt trí théc thñc sñ, dù không ¡t tiêu chu©n "nomenklatura", và vào cái thÝi ¡n gi£n trong c¥u trúc tâm lý mà mÙt sÑ các vË "cñu trào"v«n còn nh¯c ¿n nh° mÙt hoài niÇm, mÙt nostalgie, téc là cå T£n à: "<i>Dân hai nhm triÇu không ng°Ýi lÛn, N°Ûc bÑn ngàn nm v«n tr» con</i>". "<i>không ng°Ýi lÛn ... v«n tr» con</i>" bao gÓm <u>tr°Ûc h¿t</u> nhïng nhà trí théc °¡ng ¡i !</p> <p>Ho·c mÙt NguyÅn Duy, tác gi£ mÙt bài th¡ dài mà tôi cho là r¥t ·c s¯c, ít nïa ·c s¯c so vÛi °Ýng mòn tri théc cça ng°Ýi °¡ng thÝi. ít lâu sau, nghe nói anh të bÏ phong cách t° duy ó, có l½ vì anh ngh) nó không "hãp", nó "l¡c h­u" vÛi thÝi ¡i xã hÙi tiêu thå mà ch¯c anh ã bË thu hút không c°áng nÕi nh° r¥t nhiÁu vn nghÇ s) tr» hiÇn nay. Boris Pasternak tëng hÑi h­n vì mình ã dành quá nhiÁu thÝi gian và công séc cho cái "cao siêu và trëu t°ãng" là thi ca, thay vì cho cái cå thà và dÅ vÛi là tiÃu thuy¿t. Solienitzsin, m¡nh m½ h¡n, lên án c£ Maxim Gorky ã góp giÍng vào b£n hãp x°Ûng cho kênh ào cça nhïng khÕ tù, c£ A. Bounine và nhiÁu trí théc Nga l°u vong ham ch¡i v¡i trên tëng mây cça "nghÇ thu­t thu§n tuý" vì siêu thñc. Còn NguyÅn Duy và nhïng vn nghÇ s) "tr»" °¡ng ¡i cça ViÇt nam ? Ho·c có l½ ng°Ýi Nga ó ã nói r¥t úng chng ?</p> <p>Tôi v«n trân trÍng hÍ là nhïng trí théc mÛi, nh°ng rõ ràng là n¡i hÍ còn thi¿u cái úng ra l¡i không m¥y quan trÍng à ·c tr°ng hoá ph©m ch¥t gÍi là "trí théc", téc là Tri Théc và T° Duy Lôgic thà hiÇn m¡nh nh¥t ß tính Nh¥t Quán Lôgic (logical consistency) h¡n nhiÁu l§n ß tính hãp qui lôgic (logical validity). Tôi không sùng bái c£ Tri Théc, c£ Lôgic, trái l¡i tôi ng°áng mÙ n¡i hÍ ph©m ch¥t nghÇ s) là cái g§n vÛi chân lý h¡n hai món trên nhiÁu. áng ti¿c là mÙt sÑ khá lÛn trong hÍ ã bÏ sß tr°Ýng cça hÍ, t¡m nói theo A. Gide "<i>NhiÇm vå cça vn nghÇ s) là gieo d¯c ch¥t men b¥t phåc tùng và ph£n kháng</i>", à lôi sß o£n là nhïng "yêu n°Ûc", "vì nhân dân", "cha ông ta", "b£n s¯c dân tÙc", ... ra phang thiên h¡, të ó ph£i nói ... , nói gì ây nhÉ Ã khÏi m¥t "oàn k¿t" !</p> <p>Tôi v«n trân trÍng hÍ là nhïng trí théc mÛi, nh°ng rõ ràng là n¡i hÍ còn thi¿u cái có l½ là ·c tr°ng cao nh¥t cho ph©m ch¥t gÍi là "trí théc": Sñ g¯n bó vÛi lñc ©y nÙi t¡i lÛn h¡n nhiÁu l§n lñc sinh hÍc "tñ nhiên" cça thói ham sÑng. Tôi không vÍng ngo¡i, nh°ng ph£i nói th³ng r±ng có ai trong sÑ trí théc mÛi ó có thà sánh vÛi, ch³ng h¡n, nhà th¡ tr» Trung QuÑc Zha Haisheng, còn tên là Haizi khát ng°áng th¿ giÛi cça Tñ do, éc tin và cái ¹p thay vì ôla, máu và cÙt treo cÕ, chung cåc tuyÇt vÍng tr°Ûc ¥t n°Ûc cça không t°ßng bi¿n thành b¡o quyÁn, anh ã lao vào xe lía à tñ tí khi mÛi 25 tuÕi. N¿u chúng ta v«n "kiên trì" cho ó là d¡i, chí ít là tiêu cñc thì úng là còn lâu chúng ta mÛi có °ãc mÙt t§ng lÛp áng gÍi là intelligentsia.</p> <p>Tôi r¥t khâm phåc Pascal, "<i>Trái Tim có nhïng lý do mà Lý Trí không thà hiÃu nÕi</i>", ho·c Carlos Castaneda "<i>Hãy nhìn mÍi con °Ýng th­t chm chú và suy ngh) chín ch¯n ... RÓi hãy ·t cho minh, cho riêng mình thôi, mÙt câu hÏi ... <u>Con °Ýng này có mÙt trái tim không ?</u> N¿u có thì nó là mÙt con °Ýng tÑt, n¿u không thì nó vô dång</i>". Cái m¯c mÛ cá bñ là Trái Tim, ai mà ch³ng nói °ãc, v¥n Á là làm th¿ nào bi¿t nó thñc là Trái Tim ?</p> <p>Dù khó xí ¿n âu i nïa thì v«n cé ph£i kh³ng Ënh r±ng, Trí Théc, ó là tri théc, ó là t° duy lôgic, và cao h¡n t¥t c£, ó là Trái Tim, thôi thì cé t¡m hiÃu là Khuynh H°Ûng Trí TuÇ khá thu§n khi¿t vì không thiên trÍng dåc l¡c sinh hÍc và xã hÙi. Cé t¡m tho£ thu­n vÛi nhau th¿ thôi thì cing thÑng nh¥t °ãc vÛi nhau r±ng c£ N.H.ThiÇp, c£ H.S.Phu, c£ N.T Giang, c£ P.T.Hoài, c£ B.M.QuÑc và nhiÁu nïa, nhïng th¿ hÇ mÛi, dù ã chÛm ci rÓi, hÍ Áu là nhïng trí théc h¡n th¿ hÇ cha anh hÍ. Và ó là ý ngh)a lËch sí cça hÍ.</p> <p>Hanoi 24/5/2002</p> <p><b>Tinh Ti¿n</b><br> 90 Ngõ 208  - Ùi C¥n<br> <p align=center><b>----- O -----</b></p> <a name="dt028f"></a> <blockquote> <p align=justify><b>Ban biên t­p</b>: <i>Ngay të nhïng nm 2000-2001, trên mÙt sÑ trang web cça ng°Ýi ViÇt ß H£i ngo¡i ã xu¥t hiÇn nhïng bài vi¿t cça tác gi£ Ph°¡ng Nam. Do t¥t c£ nhïng trang web ó Áu bË nhà n°Ûc ViÇtNam ch·n l¡i, nên nhiÁu ng°Ýi ß trong n°Ûc không có iÁu kiÇn ti¿p c­n các bài vi¿t cça anh. Chúng tôi ã xin phép tác gi£ ng l¡i mÙt trong nhïng bài tiÃu lu­n mà anh tâm huy¿t, h§u giúp Ùc gi£ trong n°Ûc làm quen vÛi mÙt cây bút luôn thi¿t tha vÛi sñ nghiÇp dân chç hoá ¥t n°Ûc.</i><br><br> <i>Anh Ph°¡ng Nam hiÇn ang sinh sÑng t¡i Sài Gòn.</i></p> </blockquote> <h1 align="center"><font color="#FF0000">VIÆT NAM ФT N¯ÚC TÔI</font></h1> <p align="center">PH¯ NG NAM - AUSTRALIA <p>HÓi nhÏ tôi r¥t thích câu chuyÇn cÕ tích T¥m Cám: cô T¥m xinh ¹p, th£o hiÁn nh°ng luôn bË m¹ con nhà Cám ghen ghét tìm cách hãm h¡i. Th¿ rÓi T¥m bË ch¿t i, hóa thành chim vàng anh, thành cây xoan ào, thành cái khung cíi, và cuÑi cùng T¥m të qu£ thË chui ra giúp bà cå phúc h­u kia mÍi viÇc nhà. MÙt ngày nÍ, nhân dëng chân ß quán n°Ûc ven °Ýng, tình cÝ nhà vua trông th¥y nhïng mi¿ng tr§u têm cánh ph°ãng r¥t khéo, giÑng hÇt nh° cça vã mình têm ngày nào. Vua bèn ngÏ ý vÛi bà cå muÑn g·p ng°Ýi têm tr§u, T¥m b°Ûc ra, vua vô cùng síng sÑt và mëng rá °ãc g·p l¡i vã mình, l¡i còn xinh ¹p h¡n x°a. Vua c£m ¡n bà cå và xin °ãc r°Ûc T¥m vÁ cung. Të ó hai ng°Ýi sÑng bên nhau h¡nh phúc ¿n trÍn Ýi - ng°Ýi ß hiÁn cuÑi cùng rÓi cing g·p lành. Còn m¹ con nhà Cám - nhïng k» gieo gió ã g·t bão, tÙi ác ã bË trëng ph¡t ích áng. Câu chuyÇn k¿t thúc th­t "có h­u". <p>Nh°ng khi lÛn lên, xem xét l¡i câu chuyÇn d°Ûi mÙt cách nhìn khác, tôi mÛi gi­t mình nh­n ra r±ng : bên c¡nh tính th£o hiÁn thì cô T¥m cing có tính ác Ùc, vì n¿u hoàn toàn hiÁn cô không thà khuyên Cám: "n¿u muÑn da tr¯ng em chÉ viÇc ào mÙt cái hÑ th­t sâu rÓi ngÓi xuÑng ó.", Cám t°ßng th­t nghe lÝi, o¡n T¥m sai ng°Ýi em n°Ûc sôi dÙi xuÑng làm Cám ch¿t ngay téc kh¯c. (có ng°Ýi còn kà là tñ tay T¥m dÙi !) V«n ch°a h¿t: sau ó T¥m l¥y xác Cám rÓi làm m¯m gíi vÁ cho dì gh»! (trong nhïng sách xu¥t b£n g§n ây, chi ti¿t này ã °ãc bÏ i), m¹ Cám không bi¿t vëa n vëa khen ngon. пn khi n h¿t nhìn xuÑng áy hi th¥y §u lâu con gái mình, må sã quá rú lên mÙt ti¿ng rÓi ngã v­t ra ¥t ch¿t. Th¿ là chÉ vì quá cm ph«n tr°Ûc nhïng viÇc làm th¥t éc cça m¹ con nhà Cám mà các cå ta ngày x°a ã vô tình ©y cô T¥m vÑn xinh ¹p, th£o hiÁn là v­y vào vòng tÙi l×i. Ðã có vua là ph£i có pháp ình rÓi thì t¡i sao không làm theo phéùp n°Ûc? N¿u ai cing Áu làm nh° v­y thì xã hÙi s½ i vÁ âu? <p>T°¡ng tñ trong truyÁn thuy¿t ChuyÇn л Trm Tréng ta cing th¥y: t¡i sao ông L¡c Long Quân l¡i bàn vÛi bà Âu C¡ chia àn con cça hÍ ra thành hai nhóm 50/50 à ng°Ýi d«n lên núi, ng°Ýi d«n xuÑng biÃn? Sao ông bà không cùng nhau ß l¡i mà làm n sinh sÑng và nuôi d¡y àn con cça mình tr°ßng thành? vì ông bà ã& ly dË âu! Sau này " éa nào" muÑn i mß mang bÝ cõi thì tùy "chúng nó". MÛi có & 100 m·t con thì làm gì mà ã sã thi¿u ¥t canh tác ! v.v& Cái lý do ông °a ra r±ng bà thuÙc giÑng Tiên, ông thuÙc giÑng RÓng nên không thà n ß vÛi nhau lâu °ãc và nay thì ông ph£i xuÑng thçy cung Ã ß vÛi m¹! tôi cho r±ng không có séc thuy¿t phåc, vì iÁu ó ông ã bi¿t të tr°Ûc khi c°Ûi rÓi c¡ mà! (thà r±ng ông cé nói là 2 ng°Ýi tính tình không hãp nhau thì còn kh£ dù!). <p>Th¿ là cing chÉ vì muÑn chéng minh r±ng dân tÙc ViÇt Nam ta là cùng mÙt m¹ » ra, là "Óng bào" cça nhau mà các cå ta ngày x°a l¡i ná chia r½ mÙt gia ình ang sÑng vÛi nhau h¡nh phúc là v­y. H¡n nïa giá nh° các cå kà thêm là có mÙt c·p "Long Quân - Âu C¡" khác cùng thÝi, cing » ra 100 cô gái thì v¥n Á s½& Óng bÙ h¡n! Qu£ th­t tôi cé th¯c m¯c mãi là các vua Hùng - nhïng ng°Ýi con trai cça ông, bà khi lÛn lên ã kén vã ß âu! Không, tôi hoàn toàn không có ý gì báng bÕ ¿n tÕ tiên ta. Th­t tình tôi cing r¥t thích câu chuyÇn này, tuy nó chÉ là truyÁn thuy¿t nh°ng nó nh° mÙt béc thông iÇp cça ông cha ta të ngàn x°a, muÑn nh¯n gíi tÛi <b><i>Ðàn Chim ViÇt</i></b> hôm nay: dù ai ang ß âu, i âu và làm gì thì chúng ta Áu là anh em cùng mÙt giÑng nòi. Vì v­y ph£i luôn luôn bi¿t oàn k¿t, th°¡ng yêu và ùm bÍc l«n nhau. <p>Të hai câu chuyÇn trên có thà giúp ta nhïng gãi ý sau: <p>a - Trong cùng mÙt v¥n Á th°Ýng có tính hai m·t t°¡ng ph£n nhau. N¿u chÉ th¥y °ãc m·t này mà không th¥y °ãc m·t kia ho·c ng°ãc l¡i thì cách gi£i quy¿t nó s½ không Óng bÙ. Có thà lúc này ta th¥y nó Õn nh°ng khi khác, hoàn c£nh cing ã khác i l¡i th¥y nó r¥t không Õn, có khi còn sai hoàn toàn. Lúc ¥y ph£i dét khoát o¡n tuyÇt vÛi nó à cái mÛi ra Ýi, thay th¿ và phát triÃn theo quy lu­t. <p>b - CuÙc sÑng là r¥t a d¡ng và phong phú, nên trong cùng mÙt v¥n Á m×i ng°Ýi khác nhau th°Ýng có cách nhìn nh­n và gi£i quy¿t nó cing khác nhau. N¿u ¥y là nhïng v¥n Á riêng thì quy¿t Ënh cuÑi cùng thuÙc vÁ nhïng cá nhân ó. Nh°ng n¿u ¥y là nhïng v¥n Á chung, liên quan ¿n nhiÁu ng°Ýi thì ph£i tuân theo nguyên t¯c: thiÃu sÑ phåc tùng a sÑ, téc sÑ ít ph£i ch¥p thu­n quy¿t Ënh cça sÑ nhiÁu. Nói nh° v­y không có ngh)a là sÑ còn l¡i bË bÏ r¡i, mÙt quy¿t Ënh tÑt nh¥t ph£i là sñ tÕng hãp cao nh¥t mÍi ý ki¿n, dù là nhÏ. MÙt iÃm quan trÍng nïa là nhïng ng°Ýi liên quan ph£i có °ãc nhïng thông tin trung thñc và §y ç tr°Ûc khi hÍ ra quy¿t Ënh cuÑi cùng. <p>c - CuÙc sÑng càng hiÇn ¡i thì yêu c§u xem xét l¡i nhïng v¥n Á cça ngày hôm qua xem chúng có còn phù hãp vÛi hôm nay hay không, l¡i càng ph£i °ãc ·t ra mÙt cách c¥p bách và nghiêm túc. Të ó s½ tìm ra nhïng ph°¡ng cách gi£i quy¿t chúng sao cho thích hãp vÛi hiÇn t¡i. <p>Të nhïng gãi ý trên trong bài vi¿t này tôi xin °ãc trình bày 5 v¥n Á sau ây:<br> 1 - HÇ thÑng xã hÙi chç ngh)a trong th¿ k÷ 20 vëa qua (1917 - 1991).<br> 2 - Hoàn c£nh mà chç tËch HÓ Chí Minh ã chÍn con °Ýng i cho dân tÙc ViÇt Nam.<br> 3 - аÝng lÑi "xây dñng nÁn kinh t¿ thË tr°Ýng theo Ënh h°Ûng xã hÙi chç ngh)a" ß ViÇt Nam hiÇn nay.<br> 4 - NÁn dân chç ViÇt Nam và mÙt ý ki¿n Á nghË.<br> 5 - V¥n Á oàn k¿t dân tÙc - nhïng niÁm tin t°ßng. <p>Tôi hiÃu r±ng ây là nhïng v¥n Á r¥t rÙng và phéc t¡p, ã có nhiÁu ng°Ýi vi¿t và nói vÁ nó. Nh°ng iÁu ó ch³ng nhïng không ngn c£n tôi nói lên ý ki¿n riêng cça mình, mà ng°ãc l¡i, nó là nhïng nguÓn t° liÇu phong phú, nguÓn Ùng viên tinh th§n r¥t lÛn Ñi vÛi tôi. VÛi hy vÍng r±ng trong sÑ nhïng iÁu vi¿t ra, n¿u có iÁu nào ó có ích cho ¥t n°Ûc mình, thì ó chính là niÁm khích lÇ lÛn Ñi vÛi tôi rÓi. <p>Vi¿t vÁ quê h°¡ng ViÇt Nam nhà th¡ NguyÅn Ðình Thi ã có bài sau ây: <blockquote><i>ViÇt Nam ¥t n°Ûc ta ¡i<br> Mênh mông biÃn lúa âu trÝi ¹p h¡n<br> Cánh cò bay l£ r­p rÝn<br> Mây mÝ che Énh Tr°Ýng S¡n sÛm chiÁu<br> Quê h°¡ng bi¿t m¥y thân yêu<br> Bao nhiêu Ýi ã chËu nhiÁu th°¡ng au<br> M·t ng°Ýi v¥t v£ in sâu<br> Gái trai cing mÙt áo nâu nhuÙm bùn<br> Ð¥t nghèo nuôi nhïng anh hùng<br> Chìm trong máu lía l¡i vùng éng lên<br> Сp quân thù xuÑng ¥t en<br> Súng g°¡m vét bÏ l¡i hiÁn nh° x°a.<br> ViÇt Nam ¥t n¯ng chan hòa<br> Hoa th¡m qu£ ngÍt bÑn mùa trÝi xanh<br> M¯t en cô gái long lanh<br> Yêu ai yêu trÍn t¥m tình thçy chung<br> Ð¥t trm nghÁ cça trm vùng<br> Khách ph°¡ng xa tÛi l¡ lùng tìm xem<br> Tay ng°Ýi nh° có phép tiên<br> Trên tre lá cing dÇt nghìn bài th¡<br> N°Ûc bâng khuâng nhïng b¿n ò<br> Ðêm êm còn vÍng câu hò Tr°¡ng Chi<br> Ðói nghèo nên ph£i chia ly<br> Xót xa lòng k» rÝi quê lên °Ýng<br> Ta i ta nhÛ núi rëng<br> Ta i ta nhÛ dòng sông v× bÝ<br> NhÛ Óng ruÙng, nhÛ khoai ngô<br> Bát c¡m rau muÑng qu£ cà giòn tan& </i></blockquote> <p>Có l½ không ng°Ýi ViÇt Nam nào, khi Íc bài th¡ này l¡i không th¥y °ãc mÙt ph§n máu thËt cça mình ß trong ó. Cái m£nh ¥t hình chï S n±m bên bÝ Thái Bình D°¡ng ¥y là TÕ QuÑc chung cça mÍi ng°Ýi con ¥t ViÇt, dù hÍ ang sÑng ß trong hay ngoài n°Ûc . Tôi không có kh£ nng làm th¡ à vi¿t vÁ ¥t n°Ûc mình, nh°ng cing nh° bao ng°Ýi ViÇt Nam khác, tôi yêu ¥t n°Ûc tôi và ó chính là Ùng c¡ duy nh¥t à tôi vi¿t bài này, trong ó có c£ câu "súng g°¡m vét bÏ l¡i hiÁn nh° x°a" cing c§n ph£i °ãc nhìn nh­n l¡i. Và bây giÝ, xin mÝi quý vË và các b¡n hãy cùng tôi l§n l°ãt i qua 5 ph§n trên. <h3 align=center><font color="#FF0000">1 - HÇ thÑng xã hÙi chç ngh)a trong th¿ k÷ 20 vëa qua (1917 - 1991).</font></h3> <h3><font color="#0000FF">1.1- Sñ hình thành:</font></h3> <p>- CuÙc cách m¡ng tháng 10 Nga nm 1917 ã diÅn ra và giành °ãc th¯ng lãi b±ng con °Ýng b¡o lñc, l­t Õ °ãc ch¿ Ù Nga hoàng và l­p nên mÙt nhà n°Ûc vô s£n §u tiên trên th¿ giÛi. Téc nhà n°Ûc Liên Xô sau này, do Lê Nin éng §u. (V.I Lenine 1870 - 1924). <p>- Nm 1945 trên °Ýng ti¿n vào Berlin, hÓng quân Liên Xô ã giúp hàng lo¡t n°Ûc Ðông Âu thoát khÏi ách phát xít. Sau ó các n°Ûc này ra nh­p vào hÇ thÑng xã hÙi chç ngh)a gÍi t¯t là phe XHCN, do Liên Xô éng §u. Sau có thêm bÑn n°Ûc nïa là: Trung QuÑc (1949), CÙng hòa DCND TriÁu Tiên (B¯c Hàn - 1953), Cu Ba (1959) và ViÇt Nam (miÁn B¯c 1954, c£ n°Ûc 1975). аa tÕng sÑ các n°Ûc trong toàn hÇ thÑng lên 13 n°Ûc. HÇ thÑng ¥y tÓn t¡i ¿n nm 1991 thì tan rã, do sñ såp Õ cça các n°Ûc Ðông Âu và Liên Xô, ¿n nay chÉ còn l¡i bÑn n°Ûc sau nói trên. <p>Có 3 ·c iÃm lÛn trong hÇ thÑng này là: <p>a) H§u h¿t Áu có iÃm xu¥t phát th¥p: khá nh¥t là các n°Ûc Ðông Âu, sau ó là Liên Xô và th¥p nh¥t là bÑn n°Ûc còn l¡i. (cå thà là: nÁn công nghiÇp ch°a phát triÃn,trình Ù dân trí và dân chç còn th¥p, ng°Ýi dân còn nghèo, ... ·c biÇt hai n°Ûc Trung QuÑc và ViÇt Nam còn bË £nh h°ßng r¥t n·ng nÁ bßi thuy¿t KhÕng, M¡nh và ng°Ýi dân v«n còn r¥t tin vào sÑ mÇnh.) <p>b) Ða sÑ Áu ra Ýi sau các cuÙc chi¿n tranh ho·c nÙi chi¿n, mà ß ó các ÐCS lên n¯m chính quyÁn. <p>c) Vai trò quy¿t Ënh cça Liên Xô: n¿u không có Liên Xô thì ch¯c ch¯n không thà có hÇ thÑng XHCN trong th¿ k÷ 20 vëa qua. <p>Nh° chúng ta ã bi¿t: nhân tÑ quy¿t Ënh cho th¯ng lãi cça cách m¡ng tháng 10 Nga là vai trò lãnh ¡o cça £ng cÙng s£n Nga, ÐCS Nga l¡i b¯t nguÓn të phong trào cÙng s£n quÑc t¿. Nó xu¥t hiÇn të nía sau th¿ k÷ 19 ß Tây Âu bßi chç ngh)a Mác, còn °ãc gÍi là Chç ngh)a cÙng s£n (Karl Marx 1818 - 1883). Chç ngh)a Mác l¡i °ãc hình thành bßi hÍc thuy¿t cça ông. Vì v­y muÑn i tìm nguyên nhân hình thành cing nh° tan rã cça phong trào cÙng s£n quÑc t¿ nói chung, cing nh° cça hÇ thÑng XHCN nói riêng trong th¿ k÷ 20 vëa qua, chính là viÇc i tìm c¡ sß hình thành nên hÍc thuy¿t Mác <p>Có thà tóm t¯t ph§n cÑt lõi ã hình thành nên hÍc thuy¿t ¥y nh° sau : Mác cho r±ng xã hÙi t° b£n sß d) có bóc lôït là do có sñ t° hïu vÁ t° liÇu s£n xu¥t. HÅ t° hïu càng nhiÁu thì b¥t công càng l¯m, khi mâu thu«n do n×i b¥t công ¥y gây ra lên tÛi Énh cao, thì chÉ có cách gi£i quy¿t duy nh¥t là thç tiêu nguyên nhân sinh ra nó. Téc là ph£i "xóa t° hïu" thông qua mÙt cuÙc Cách m¡ng vô s£n, b±ng con °Ýng b¡o lñc . Trong Tuyên Ngôn Уng CÙng S£n, Mác vi¿t chung vÛi ng-Ghen (F.Engels 1820 -1895) nm 1848 có o¡n : "<i>Nhïng ng°Ýi cÙng s£n có thà tóm t¯t lý lu­n cça mình thành mÙt lu­n iÃm duy nh¥t là: xóa bÏ ch¿ Ù t° hïu</i>". <p>Và ông ti¿p: lñc l°ãng nòng cÑt cça cuÙc cách m¡ng vô s£n là giai c¥p công nhân, ·t d°Ûi sñ lãnh ¡o cça £ng cÙng s£n (ÐCS). Khi cách m¡ng thành công rÓi thì mÙt nhà n°Ûc vô s£n s½ ra Ýi à xây dñng mÙt ch¿ Ù mÛi, dña trên c¡ sß "công hïu". Ðây là ch¿ Ù công b±ng và dân chç nh¥t cho t¥t c£ mÍi ng°Ýi, ch°a hÁ có trong lËch sí loài ng°Ýi. Vì nó o¡n tuyÇt mÙt cách triÇt à nh¥t vÛi mÍi hình théc bóc lÙt. <p>CuÑi cùng Mác kêu gÍi: "<b><i>Vô s£n t¥t c£ các n°Ûc oàn k¿t l¡i!</i></b>" và mÙt khi cách m¡ng vô s£n giành °ãc toàn th¯ng thì th¿ giÛi s½ ¡i Óng. Mùa xuân cça nhân lo¡i s½ ¿n ngay trên trái ¥t này ché ch³ng ph£i i tìm ki¿m ß âu xa. Lúc ¥y vai trò lãnh ¡o cça các ÐCS, vai trò qu£n lý cça các nhà n°Ûc vô s£n s½ không còn c§n thi¿t nïa, nó s½ tñ triÇt tiêu .(!) <p>Qu£ th­t n¿u °ãc nh° v­y thì ai không muÑn, ch³ng th¿ mà trong suÑt mÙt th¿ k÷ r°ái