Sự vắng mặt giá trị

Ngay những ngày đầu tiên của tháng tám vừa qua, mở đầu cho một mùa thu mới tại Việt nam, "phiên tòa" sơ thẩm dành cho "con bạc triệu đô" PMU18 – nói theo ngôn ngữ của giới báo chí quốc nội, mà thực chất là việc đưa ra tòa một số quan chức cộng sản tham nhũng đã bị lộ, đã có một chi tiết đặc biệt: một số luật sư bên bị đã cương quyết ra về, bỏ mặc " phiên tòa" tiếp diễn trong sự vắng mặt của hơn một nửa số luật sư đăng ký biện hộ cho các bị cáo, trong số luật sư vắng mặt đó có cả vị luật sư đang giữ chức Chủ tịch đoàn luật sư Hà nội.

Với những hình ảnh đã trở thành truyền thống của các luật sư tại Việt nam luôn phải đứng ở những vị trí thấp kém về không gian, bất bình đẳng về quyền và thường yếu ớt, bất lực về tinh thần trước sự trịch thượng, bất chấp pháp luật và kém văn hóa của những kẻ đang ngồi trên ghế quan tòa, thì việc nhất quyết vắng mặt trong phiên tòa của một số luật sư vừa kể là một hành động có tính biểu tượng cho sự nhận thức lại trách nhiệm và lòng can đảm cần có để đối mặt với cường quyền của một nghề cao quí. Có lẽ, đây là lần đầu tiên giới hành nghề luật tại Việt nam cộng sản mới tìm lại được một sự tự an ủi chính đáng và hy vọng khôi phục lương tâm nghề nghiệp đã từ lâu bị áp chế, tha hóa.

"Phiên tòa" sơ thẩm đó đã kết thúc với những phán quyết, như thường thấy, đanh thép nhưng chứa đầy mâu thuẫn, và không thể có hy vọng để sự thật của tội ác và vô tội được phân định rõ ràng, công bằng trong các phiên tòa tiếp theo, bởi lẽ những kẻ đang đứng trước vành móng ngựa chỉ là một phần  của vụ án và những người kẻ trên ghế quan tòa chỉ là những con rối hoặc những zombie lạc chỗ(1). Để lập lại công lý, các phán quyết của "phiên tòa" đó đã hoàn toàn vô giá trị, nhưng "phiên tòa" đã nảy ra một giá trị, đó là giá trị của sự vắng mặt đúng lúc cần thiết để lật ra sự giả dối của những kẻ đang khoác áo quan tòa-những người được trao quyền cầm cán cân công lý. Việc vắng mặt không chỉ nói lên sự công khai phản đối tính phi lý của một " phiên tòa" hiện thực mà còn thể hiện mâu thuẫn ngày càng trầm trọng giữa một chánh quyền bất chấp pháp luật với những công dân hiểu biết về luật pháp. Nếu một ngày kia, sự vắng mặt cần thiết đó trở lại là truyền thống của giới luật sư Việt nam, đó sẽ là sự vắng mặt có giá trị. Giá trị để lấy lại phẩm hạnh cho nghề luật. Giá trị mang lại tiến bộ cho xã hội.

(1) Zombie: theo truyền thuyết của châu Phi đó là những xác người chết được thầy phù thủy làm cho sống lại để trở thành những nô lệ cho những công việc đồng ruộng.

Đối Thoại