Đừng quá trông chờ bên ngoài!

Ý nghĩa học hỏi và tìm kiếm trợ giúp đã bao trùm toàn bộ chuyến công du tuần qua tới Hoa kỳ của ông Nguyễn Tấn Dũng- thủ tướng chính quyền Việt nam hiện nay. Chính quyền và giới doanh nhân Hoa kỳ đã thể hiện rất thiện chí trong việc sẵn sàng trợ giúp và ủng hộ chính quyền Việt Nam trong việc cải thiện nhiều lĩnh vực từ kinh tế, giáo dục, quốc phòng, chính trị, bảo vệ lãnh thổ, năng lượng, môi trường và cả những vấn đề di chứng trong cuộc chiến năm xưa. Trong tình trạng Việt Nam còn nghèo nàn, lãnh thổ bị xâm lấn và đang đối mặt với những khó khăn về kinh tế, chuyến công du đó là một động thái khôn ngoan của cá nhân ông Nguyễn Tấn Dũng và chính quyền cộng sản. Tuy nhiên, kinh nghiệm phát triển của bản thân Việt Nam và các quốc gia đã từng có cùng ý thức hệ cộng sản cho thấy đất nước chỉ có thể đạt được những tiến bộ khi bản thân hệ thống chính trị có thay đổi theo xu hướng tiến bộ. Việt Nam chỉ đủ lương thực ăn và có hàng hóa tiêu dùng khi hệ thống chính trị phải thừa nhận sự phá sản của mô hình hợp tác xã nông nghiệp cưỡng bách và chấp nhận sự đa nguyên về kinh tế. Việt Nam chỉ thoát khỏi cấm vận và từng bước hội nhập với thế giới khi tư duy chính trị từ bỏ sự đối địch với thế giới tư bản. Mọi trợ giúp từ bên ngoài chỉ có và thực sự hiệu quả khi hệ thống bên trong sẵn sàng tiếp nhận và thay đổi để tương thích.

Nền kinh tế Việt Nam hiện nay đang lao đao và tiềm ẩn nhiều yếu tố khủng hoảng là điều khó phủ nhận. Alan Greenspan đã cảnh báo Việt Nam có thể sẽ như Thailand vào năm 1997 nếu không có những biện pháp quyết liệt. Nền kinh tế Việt Nam, cho dù ở trong nước vẫn được gắn thêm "định hướng XHCN", thực chất đang bị gắn chặt với kinh tế thế giới (tổng kim ngạch xuất nhập khẩu chiếm hơn 150% GDP) và ngày càng phải tuân thủ các qui luật thị trường của các định chế quốc tế và liên quốc gia như WTO, BTA, FTA,..Bản thân chính quyền Việt Nam cũng đang mong muốn thế giới công nhận Việt Nam có nền "kinh tế thị trường". Nhưng vấn đề mấu chốt ở chỗ một nền kinh tế hướng đến tự do chỉ phát triển lành mạnh và bền vững trên cơ sở một nền pháp trị lấy pháp luật làm cơ sở thượng tôn cho mọi giao dịch, quan hệ.

Với hệ thống chính trị hiện đang do đảng cộng sản hoàn toàn kiểm soát (thực chất là do một số cá nhân có thế lực), các giao dịch về kinh tế không thể tìm được chỗ dựa tin cậy để lấy lại công bằng khi cần thiết. Ai là người điều tra? Công an (do đảng cộng sản lãnh đạo). Ai là người giám sát điều tra? Nhân viên tư pháp (do đảng cộng sản lãnh đạo). Ai là người thông tin cho dân chúng? Nhà báo (do đảng cộng sản lãnh đạo). Ai là người phân định công lý (xử án)? Thẩm phán (do đảng cộng sản lãnh đạo). Ai là người thi hành phán quyết của tòa án? Nhân viên thi hành án (do đảng cộng sản lãnh đạo). Ai đảm bảo đảng cộng sản không sai sót, không gian trá? Không ai cả! 

Khi những giao dịch đúng luật, tử tế luôn ở thế yếu cũng đồng nghĩa với việc khuyến khích hành vi chụp giật và man trá. Những điều trớ trêu trong vụ PMU18, sự sụp đổ của thị trường chứng khoán và những bắt chẹt doanh nghiệp về tỷ giá hối đoái USD đang xảy ra tại Việt Nam là dấu chỉ rõ ràng cho tính bất trắc, gian trá của nền kinh tế hướng tới tự do thiếu cơ sở pháp trị. Mặc dù nền kinh tế thị trường đúng nghĩa (có nền tảng pháp trị) vẫn không tránh được những sai lầm, gian lận nhưng nó mang đến cho mọi chủ thể giao dịch chỗ dựa vào công lý và khuyến khích tính chính trực bằng hệ thống pháp lý minh bạch cùng các cơ quan tài phán độc lập, chuyên nghiệp.

Giới lãnh đạo cộng sản Việt Nam hiện nay rất muốn nhanh chóng phục hồi nền kinh tế nhằm bảo vệ  cho được lý do cuối cùng biện bạch cho sự độc quyền lãnh đạo của họ. Nhưng các kinh nghiệm, biện pháp, khuyến nghị có tính kinh tế thuần túy (cắt giảm chi tiêu công, kiềm chế các tổng công ty nhà nước, giảm chỉ tiêu tăng trưởng nhiều hơn,…) từ những chuyên gia lớn như Alan Greenspan cũng chỉ là những giải pháp tình thế, và cũng không dễ thực thi, nếu nền tảng pháp trị của Việt Nam không được gây dựng. Có pháp trị hay không có pháp trị lại là vấn đề phụ thuộc hoàn toàn vào nội bộ của Việt Nam có muốn đa nguyên hệ thống chính trị hay tiếp tục duy trì hệ thống chính trị độc đảng hiện tại.

Đối Thoại