Những Giọt Nước Mắt Đầu Năm

2. Tiếng cười trong Dinh Thống Nhất.

Thời điểm vụ thảm sát Hòa Lộc xảy ra đúng vào lúc cận Tết. Hàng ngàn người Việt định cư ở nước ngoài lục tục về thăm quê hương, và đây là một dịp quá tốt để cổ vũ cho cái gọi là nghị quyết 36 của Bộ Chính Trị về Việt kiều và cho bộ mặt "dân tộc" mà Hà Nội đang ra sức đánh bóng trong thời gian gần đây.

Để làm việc này, một mặt nhà nước làm đủ mọi cách để ve vuốt kiều bào ngay từ lúc họ bước chân xuống phi trường. Một chiếc băng-rôn : "Mừng kiều bào về ăn Tết" căng ngay nơi nhận hành lý. Bước ra ngoài, một "hàng rào danh dự" các thiếu nữ tươi cười đứng phất cờ đỏ sao vàng. Các thủ tục cũng dễ dãi và ngắn gọn, chỉ mất 5 phút và không hề có vòi vĩnh. Song song, nhà nước cũng tổ chức những buổi tiếp tân trọng thị với sự có mặt của các lãnh đạo cao cấp. Tại đây kiều bào đi tham dự có dịp được nghe những chính sách mới như thủ tục hành chánh đơn giản, đầu tư thông thoáng, tạo điều kiện mua bán bất động sản, hoàn thuế trị giá gia tăng...

Được hân hạnh ra đón một người chú về thăm quê hương. Chú tôi vốn là một cựu quân nhân QLVNCH. Tôi đã hỏi cảm tưởng của ông khi được "duyệt" qua đội quân danh dự với cờ quạt đón chào. Biết cháu mình xách mé, chú tôi nhẹ nhàng trả lời : "Tất cả chỉ làm cho chú lạnh xương sống và nhớ lại hình ảnh bỏ nước hồi 75". Tôi nghĩ có lẽ đó cũng là tâm trạng không riêng gì của các cựu quân nhân mà là của rất nhiều kiều bào khác.

Báo chí trong nước vốn có tài chụp ảnh, có tài tạo ra nội dung cho bài viết. Tôi đã thấy hình các tăng sĩ của Giáo Hội Phật Giáo Việt Nam và các tu sĩ của Ủy Ban Đoàn Kết Công Giáo bao quanh Nông Đức Mạnh và Phạm Thế Duyệt với nụ cười rạng rỡ nhân Đại Hội Mặt Trận Tổ Quốc cuối năm 2004. Tôi đã thấy nét uể oải của người dân khi xếp hàng từ nửa đêm để lấy tíc-kê mua vé tàu Tết. Cảnh vui hay buồn nhà báo đều tự mình tạo ra được, nhất nữa là trong một nước toàn trị như Việt Nam. Nhưng tuyệt nhiên trong các hình đón tiếp kiều bào khi đi qua đội quân danh dự với cờ đỏ sao vàng trên, tôi chỉ thấy toàn là những khuôn mặt nghiêm túc tưởng chừng như đang nín thở. Người cúi mặt, kẻ quay đi, người khác thì vội vã qua cho nhanh. Tất cả như không muốn thu hình trước ống kính, và họ chỉ cười thực sự khi đã tìm thấy người thân ngoài phi trường.

Qua hình ảnh trên tôi thiết nghĩ nhà nước đưa ra những chính sách như đơn giản thủ tục xuất nhập cảnh, khuyến khích đầu tư, mua nhà mua cửa... cũng có thể gây ấn tượng tốt cho một số kiều bào, nhưng đại đa số những người tôi có dịp tiếp xúc đều cho rằng nhà nước đánh giá họ quá thấp. "Tại sao nhà nước trưng ra toàn những ưu đãi vật chất ? Chúng tôi bỏ nước ra đi đâu phải vì tiền !". Tôi còn nhớ đã "phỏng vấn" một vị giáo sư định cư tại Canada sau khi tham dự một buổi gặp gỡ giữa nhà nước và kiều bào. Vị này đã châm biếm nhẹ nhàng : "Họ (nhà nước) bảo Việt kiều về ăn Tết đông đảo đã nói lên sự ủng hộ các chính sách và chủ trương của Đảng và Nhà nước. Nhưng tớ nói thật với cậu nhé, tớ biết tất cả những người có mặt trong cái phòng kia, ai cũng có lý riêng để hiện diện nơi đây đấy, và cậu đừng tưởng bở, không phải "thằng" (việt kiều) nào cũng được mời đến đây đâu". Tôi không thể nào hiểu được cái nội dung úp úp mở mở ấy nên phải hỏi thêm vài câu cho rõ ngọn ngành, nhưng chỉ được trả lời bằng một ánh mắt và một nụ cười bí hiểm. Bí hiểm như khuôn mặt của ông chú tôi khi duyệt qua đội quân danh dự kia.

Cao điểm của công tác kiều vận này là buổi họp mặt ngày 30/1/05 tại Dinh Thống Nhất (dinh Độc Lập cũ) của 600 kiều bào và có sự hiện diện của Thủ tướng Phan Văn Khải, một buổi họp mặt được mô tả là "ấm áp và tràn ngập tiếng cười". Trong bài phát biểu, sau khi nhắc lại những thành quả trong thời gian qua cùng những yếu kém vẫn còn tồn tại, ông Khải kêu gọi sự góp công, góp của của mọi người trong, ngoài nước. Trong đó có một câu nghe "chan chứa tình thương" : "Bà con ta ở nước ngoài dù ra nước ngoài vì lý do gì cũng là máu của máu Việt Nam, thịt của thịt Việt Nam".

Đọc qua bản tin nay chắc hẳn không ít kiều bào phải chùng cõi lòng xuống : "Mới ngày nào chúng tôi được gọi là kẻ phản quốc mà bây giờ máu máu thịt thịt sao mà nó lạ quá. Máu thịt chúng tôi vẫn là máu thịt của người Việt Nam, có cái gì thay đổi đâu". Riêng cá nhân tôi, tôi thấy ngoài chuyện máu thịt này ra còn có nhiều chi tiết khác cũng khiến người ta phải chùng cõi lòng :

Tại sao lại tổ chức trong Dinh Thống Nhất ? Đối với người Việt tị nạn, đây chính là cơ quan quyền lực, một biểu tượng cho chế độ mà họ đã phục vụ nhiều năm. Đối với nhà nước cộng sản, đây là đầu não của một chế độ bù nhìn, tàn ác, nô lệ ngoại bang, vân vân... Nhưng cho dù đứng ở góc độ nào đi nữa, đã gọi là "xóa bỏ mặc cảm, định kiến, phân biệt đối xử do quá khứ hay thành phần giai cấp ; xây dựng tinh thần cởi mở, tôn trọng, thông cảm, tin cậy lẫn nhau, cùng hướng tới tương lai"... thì tại sao lại lựa nơi này. Chính ông Nguyễn Cao Kỳ, cựu phó tổng thống Việt Nam Cộng Hòa, người trong thời gian gần đây đã có nhiều tuyên bố được nhà nước ưu ái cũng đã nhỏ nước mắt khi nhìn lại căn phòng làm việc của mình cơ mà !

Theo tôi được biết thì chưa có một người lính Đức quốc xã nào vui đùa và có những hành động giễu cợt khi đến thăm nghĩa trang La Cambe ở Normandie nơi chôn cất trên 20 ngàn lính Đức chết trong đệ Nhị thế chiến cả ; và chẳng có người Nhật nào có thái độ phỉ báng đối với đền Yakusuni, nơi tưởng niệm các binh sĩ Nhật chết trên đất Hàn và đất Trung Quốc cả.

Sau 60 năm, tất cả đều đã thuộc về quá khứ, nhưng cả hai dân tộc bại trận cũng còn giữ được lòng tôn kính đối với những người đã chết - cho dù họ đều phục vụ cho những chế độ độc tài. Vậy mà sao đối với một dân tộc có thói quen thờ cúng gia tiên, thời cúng những người đã khuất như dân tộc Việt Nam, lại có thể vui đùa tại một địa điểm như Dinh Độc Lập cũ ? Theo thiển ý của tôi, giả sử năm 1975 không phải miền Bắc thắng mà là xe tăng của miền Nam ủi sập Bắc Bộ Phủ, thì bây giờ cũng không nên tổ chức vui đùa ca hát và ăn uống nơi đây, nhất nữa là lại mời các cán bộ, sĩ quan, công chức hoặc người của chế độ cộng sản đến dự. Đã là con người ai lại chẳng có tự ái. Viết đến đây tôi chợt nhớ lại câu nói hóm hỉnh của vị giáo sư kia : "ai cũng có lý riêng để hiện diện nơi đây !". Có lẽ là như thế thật.

Trên đây tôi vừa nhắc về ông Nguyễn Cao Kỳ, tôi cũng chợt nhớ ra rằng từ hồi ông về thăm Việt Nam năm ngoái, đi đến đâu cũng được nghênh tiếp trọng thị, và phải nói hầu như chưa bao giờ báo chí trong nước gán cho ông chữ "ngụy" như tập thể binh sĩ VNCH cả. Chí ít thì cũng Phó Tổng thống chế độ Sài Gòn. Ông đã làm gì mà nhà nước này áp dụng nghị quyết 36 một cách nghiêm túc với ông như thế ? trong khi trên truyền thanh truyền hình, cứ thấy hình ảnh lính VNCH là y như rằng đó phải là một "tên ngụy tàn ác, có nợ máu với nhân dân" !

Cũng trong buổi họp mặt 30/1, ông Khải đã đọc câu nói của thiền sư Thích Nhất Hạnh, một người cũng đang được chế độ trải thảm đỏ :" (...) Sự thật quan trọng nhất của tôi đang sống là trong tôi đang sống không còn hận thù và kỳ thị..". Ở hàng ghế phía dưới, ông Nguyễn Cao Kỳ đã khóc. Thú thật là tôi không hiểu nổi câu nói của thiền sư Thích Nhất Hạnh, vì suốt quãng đời sống dưới chế độ cộng sản, không ngày nào, không giờ nào mà tôi không cảm nhận được hận thù và kỳ thị đang bủa vây quanh mình. Mà không chỉ riêng mình, bạn bè làm việc trong cơ quan, già có, trẻ có, đảng viên có, dân thường cũng có, Bắc kỳ 45, Bắc kỳ 75 và Nam kỳ rặt cũng có... chưa hề có một ai xưng tụng, ngợi khen và tin tưởng vào chính sách xóa bỏ hận thù của nhà nước này cả. Chính sách này thực ra chỉ có trên truyền hình, báo chí, trong các buổi hội thảo. Thậm chí ngay cả những người vừa đọc tham luận về chính sách này trên diễn đàn cũng chưa chắc đã tin vào nó ! Chính nhà toán học Phan Đình Diệu đã phát biểu trong một buổi tọa đàm về giáo dục :"nghịch lý lớn nhất trong giáo dục hiện nay là những mục tiêu đưa ra không đúng với thực tế. Nhiều khi bắt học trò thấm nhuần chủ nghĩa Mác-LêNin mà cả thày và trò đều không hiểu chủ nghĩa Mác-LêNin là gì". Một đảng viên kỳ cựu, giữ chức vụ cao nhất trong ngạch đã nói trong u oán :"Chúng ta đi đấu tranh cho một xã hội vô sản, nhưng ngày nay những người có tài sản to nhất lại là chính các đảng viên". Những vấn đề quan trọng và cơ bản như thế mà còn khác nhau một trời một vực giữa lời nói và hành động, giữa lý thuyết và thực tế thì bảo sao chúng tôi dám tin ở những chính sách "cấp thấp" như nghị quyết 36. Năm nào Bộ Chính Trị chẳng ra hàng chục cái như thế.