Doi Thoai - Tu Do Dan Chu cho To Quoc Viet Nam

Đối Thoại Website: Doi-Thoai.com Email: toasoandoithoai@yahoo.com

Tầm Vóc của nạn dịch viêm phổi cấp tính

Khi viết bài này thì dịch Viêm Phổi Lạ đã lan tràn ra toàn thế giới với số người mắc bệnh lên đến trên 5.000 người và số tử vong vị bệnh này đã vượt quá 300. Bệnh hiểm nghèo này không những đã giết hại những người bình thường bị lây bệnh, mà nó còn làm thiêt mạng cả những vị bác sĩ, những người y tá làm nhiệm vụ điều trị bệnh nhân. Nó hiểm nghèo vì người ta chỉ mới biết nguyên nhân của nó là một loại siêu vi biến thể và chưa có một phương thức điều trị căn nguyên, mà chỉ điều trị triệu chứng.

TIếng bom đạn của cuộc chiến tranh Iraq không làm át được những tin tức về nạn dịch bệnh "viêm phổi cấp tính trầm trọng". Khắp nơi trên thế giới, mọi người đều sống trong sự ám ảnh về căn bệnh hiểm nghèo này. Con số bệnh nhân mới mỗi ngày một gia tăng và ngày nào cũng có thêm người chết. Bệnh dịch này làm người ta nhớ lại những nạn dịch khủng khiếp trong quá khứ trên trái đất này trong thế kỷ 20 vừa qua : Năm 1918 dịch cúm mang tên "Cúm Tây Ban Nha" đã giết hại từ 40 đến 50 triệu người trên khắp thế giới ; hai trận dịch "Cúm Hồng Kông" vào những năm 1956-1957 và 1967-1968 cũng làm 4 triệu rưỡi người thiệt mạng. Liệu dịch "viêm phổi" lần này có gây thiệt hại khủng khiếp như vậy không ? Để biết được phần nào về thiên tai đầu thế kỷ 21, đề nghị chúng ta cùng tìm hiểu về dịch tính của bệnh này, nguồn gốc siêu vi gây bệnh và những hậu quả của nạn dịch.

Trước ngày 26/02/2003 là ngày ca bệnh viêm phổi lạ được khám phá tại bệnh viện Việt Pháp tại Hà Nội, nếu không phải là chuyên viên của Tổ Chức Y Tế Thế Giới (WHO), thì người dân bình thường trên thế giới, không ai hay biết gì về bệnh này. Thực ra, bệnh mới lạ này đã xuất hiện ít là từ ngày 16/1½002 tại tỉnh Quảng Đông bên Tàu. Người bệnh có triệu chứng như cảm cúm bình thường như sốt cao, đau mình, ho, khó thở... rồi chết. Người ta cho rằng bệnh nhân bị nhiễm bệnh do gia súc lây truyền. Trong các triệu chứng, triệu chứng ho, khó thở và đặc biệt cũng là triệu chứng gây tử vong, là triệu chứng viêm phổi. Chứng viêm phổi này cũng lạ và không giống các bệnh viêm phổi khác kể cả về lâm sàng lẫn quang tuyến. Người ta đặt cho bệnh lạ này cái tên "Hội Chứng Hô Hấp Cấp Tính Trầm Trọng" (Serious acute respiratory syndrome) hay SARS. Nguyên nhân của bệnh SARS là một siêu vi khuẩn, một loại siêu vi giống như loại thường gây bệnh cúm thông thường. Cũng như bệnh cúm, đặc tính của bệnh này là rất hay lây, nhưng khác bệnh cúm là tỷ số tử vong rất cao.

Cũng như bệnh cúm, bệnh SARS rất hay lây. Siêu vi SARS truyền từ người này sang người khác qua đường mũi, miệng ; chủ yếu bằng đờm dãi qua không khí. Người bệnh ho và siêu vi có thể theo những bụi đàm xâm nhập cơ thể người lân cận. Các nhà vi trùng học đã nghiên cứu về loại siêu vi này và cho biết là chúng có thể sống ngoài cơ thể con người đến 24 giờ thay vì 5 giờ đối với các loại siêu vi cảm cúm. Vì thế siêu vi SARS có thể ở trong không khí, bám trên các mặt bằng như bàn ghế, giường chiếu, quần áo, hoặc da thịt của người mắc bệnh. Các biện pháp như cô lập người bệnh, mang khẩu trang, sát trùng tay chân và những mặt bằng tay chân người ta hay đụng chạm nhằm mục đích đề phòng lây lan. Các chuyên gia y tế cho biết, bệnh nhân càng dược chẩn đoán sớm thì càng có thể ngăn ngừa lây lan hữu hiệu và càng có nhiều may mắn chữa trị khỏi bệnh. Thế giới trách cứ Trung Quốc đã cố ý dấu diếm bệnh này khi nó mới phát sinh từ vùng Hoa Nam và cả Bắc Kinh trong vòng 3 tháng, từ tháng 1½002 đến tháng 2/2003, bệnh đã lây lan rộng khắp đến nhiều người. Trung Quốc vốn là một nước đông người, mức sống còn lạc hậu, dân chúng sống chen chúc trong các thành phố lớn và chung đụng với gia súc, nên bệnh SARS càng có điều kiện để trở thành dịch. Hơn thế nữa, thời đại ngày hôm nay là thời đại của sự di chuyển con người trên toàn thế giới. Đa số những di chuyển này được thực hiện bằng đường hàng không, phương tiện nhanh chóng, tiện lợi nhất Do đó, bệnh dịch nếu không được phát hiện sớm và khoanh vùng ngay thì nguy cơ lây lan đến những địa điểm cách xa nhau hàng chục ngàn cây số cũng nhanh chóng như vận tốc phi cơ. Dịch SARS đã theo con đường này mà lan tràn đến 24 quốc gia trên khắp thế giới.

Đặc điểm kế tiếp của bệnh SARS là tỷ lệ tử vong cao hơn bệnh cúm thông thường. Thật ra, cũng nên biết rằng hàng năm bệnh cúm thông thường đã làm chết khoảng từ 250.000 đến 500.000 người trên thế giới. Phần lớn những người lớn tuổi, yếu sức dễ bị bệnh cúm gây thiệt mạng. Vì thế ở các nước, người ta ưu tiên khuyến khích chích ngừa cho những người thuộc dạng già yếu. Tuy tử vong của bệnh cúm hàng năm cao như vậy nhưng tỷ lệ tử vong của nó chỉ ở khoảng 1%. Tức là cứ 100 người bị bệnh cúm mới có 1 người chết. Bệnh SARS có tỷ lệ tử vong cao gấp 3 hay 4 lần bệnh cúm thông thường. Tỷ lệ đó, theo những nhà y tế có thẩm quyền, là 3% đến 4%. Con số "chính thức" người chết vì bệnh SARS, tính đến ngày hôm nay là trên 300 người. Nếu đem so sánh với con số "chính thức" là trên 5.000 bị bệnh thì tỷ lệ cao hơn 3 hay 4%. Sự chênh lệch này cho thấy có gì không ổn về con số thực sự người bị nhiễm bệnh và người chết vì bệnh này. Và đây là nguyên nhân chính của sự sợ hãi, "psychose" trên toàn thế giới.

Ban đầu, khi bệnh viện Việt Pháp ở Hà Nội mới phát giác ra bệnh người ta đã tưởng đây là một loại siêu vi mới lạ. Ngày 19/03/2003, một phòng thí nghiệm tại Hồng Kông tuyên bố là đã xác nhận được siêu vi này thuộc loại paromyxovirus. Nhưng 5 ngày sau đó, 24/03/2003 Trung Tâm Kiểm Phòng Bệnh Tật (Center for Desease Control an Prevention CDC) của Hoa Kỳ đã khẳng định siêu vi bệnh SARS thuộc loại coronarovirus, giống như siêu vi gây bệnh cúm thường niên. Khám phá mới này đánh đổ lập luận của các nhà nghiên cứu Hồng Kông và tỏ ra khả tín vì ngày 14/04/2003, cơ quan này đã công bố cấu trúc di truyền (genome) của siêu vi SARS. Siêu vi này đã được mang tên "SARS-CoV Urbani" để tưởng nhớ bác sĩ Carlo Urbani, người đầu tiên đã phát giác bệnh SARS tại bệnh viện Việt Pháp ở Hà Nội và đã từ trần vì bệnh này tại Bangkok sau đó (30/03/2003). Từ những khám phá căn bản và chính xác này, Hoa Kỳ cũng đã tìm ra được phương thức thử nghiệm để chẩn bệnh SARS và hy vọng trong một thời gian ngắn, sẽ có thuốc chủng ngừa như thuốc chủng ngừa bệnh cúm thông thường. Trong việc khám phá ra căn nguyên bệnh viêm phổi cấp tính trầm trọng này, có một số điều đáng ghi nhận.

Điều thứ nhất là đã có một sự hợp tác quốc tế nhanh chóng và chân thành dẫn đến sự khám phá ra nguyên nhân bệnh này một cách mau chóng. Người ta còn nhớ đối với bệnh sida (aids), thế giới đã phải bỏ ra 3 năm trường với nhiều sự cạnh tranh mới tìm được siêu vi gây bệnh. Trường hợp bệnh SARS, người ta chỉ mất 3 tháng đã tìm ra đầu giây mối nhợ.

Điều thứ nhì, nếu cộng sản Bắc Kinh không dấu diếm bệnh này thì nạn dịch SARS đã có thể bị khoanh vùng tại nơi xuất phát ra bệnh, và thế giới không phải chậm trễ mất 3 tháng trời, từ tháng 1½002 đến tháng 2/2003, trước khi bắt tay vào việc khảo cứu trong tình trạng bị sức ép của nạn dịch khẩn cấp. Hiện nay người ta đã biết siêu vi SARS là một loại coronavirus biến thể, chuyên gây bệnh trầm trọng cho bộ máy hô hấp.

Với sự hợp tác quốc tế giữa các viện thí nghiệm của Hồng Kông, Trung Quốc, Canada, Đức, Nhật, Hòa Lan, Singapore, Hoa Kỳ và Anh Quốc..., hiện nay người ta đã biết chắc chắn là bệnh SARS xuất phát từ Trung Quốc. Sau nhiều tháng che dấu sự xuất hiện của căn bệnh và những hậu quả của nó gây ra cho người dân Trung Quốc, dưới áp lực của thế giới Bắc Kinh đã phải thú nhận và chấp thuận cho những chuyên viên của WHO vào điều tra, nghiên cứu. Theo tiến sĩ Nguyễn Đức Thái của viện Đại Học San Francisco, Hoa Kỳ, thì siêu vi bệnh SARS thuộc loại siêu vi coronavirus. Siêu vi này thường có ở trong các loài chim và gà vịt ; nhưng nó không gây bệnh cho các gia cầm. Một sự "biến thể" của loại siêu vi này khiến nó có thể xâm nhập cơ thể con người và gây bệnh. Sự xâm nhập có thể gián tiếp qua gia súc như heo chẳng hạn. Nói cách khác, siêu vi lây từ chim chóc, gà vịt sang heo và từ heo sang người. Khi một người bị lây bệnh, người này trở thành điểm xuất phát của chuỗi lây lan trực tiếp từ người sang người.

Nhưng tại sao siêu vi SARS lại mang ác tính mãnh liệt hơn các loại coronavirus gây bệnh cúm khác ? Người ta chỉ biết chắc là siêu vi SARS là siêu vi coronavirus đã biến thể. Tiến trình và thể thức biến thể như thế nào thì vẫn chưa có câu trả lời chính xác. Tiến sĩ Nguyễn Đức Thái đưa ra 3 giả thuyết. Giả thuyết thứ nhất, người ta nghĩ là khi siêu vi xâm nhập cơ thể một sinh vật (cầm thú hay con người), nó đã trao đổi gene với cơ thể đó để biến thể thành một siêu vi khác. Giả thuyết thứ nhì, tự siêu vi đã biến thể với những thay đổi về gene của chính mình mà không cần phải có sự tác động, trao đổi với gene ngoại nhập. Và giả thuyết thứ ba, rất quan trọng cần phải điều tra và suy nghĩ : virus SARS có thể là sản phẩm của một phòng thí nghiệm chế tạo vũ khí sinh học (vũ khí vi trùng) cho mục đích chiến tranh hay khủng bố. Vì một lý do nào đó, như bất cẩn hay tai nạn, siêu vi giết người đã bị "lọt" ra ngoài.

Thái độ bưng bít, dấu diếm về bệnh SARS lúc mới phát sinh, nhất là sự từ chối trong vòng nhiều tháng, không cho các nhà khoa học và quan sát viên vào Trung Quốc, đặc biệt là tới bệnh viện quân sự tại Bắc Kinh đã khiến cho giả thuyết "vũ khí sinh học" được nhiều nguời nghĩ đến và nghi ngờ Trung Quốc. Trong những ngày gần đây, ở nhiều quốc gia bị bệnh SARS lan tới đã thành công trong việc kiểm soát và ngăn chặn bệnh dịch lây lan thêm thì ở Trung Quốc và Hồng Kông, bệnh này vẫn còn đang hoành hành, chưa kiểm soát được.

Sở dĩ nạn dịch SARS có thể lan nhanh tới những quốc gia cách xa điểm xuất phát hàng chục ngàn cây số là vì những tiến bộ thời đại về ngành hàng không vận chuyển. Với những tiến bộ này, trái đất dường như nhỏ lại và con người có thể di chuyển dễ dàng và mau chóng từ lục địa này sang lục địa khác. Người ta đã không còn bị không gian ngăn cách, cản trở để đến tận chân trời góc bể gặp gỡ, thương thuyết, buôn bán hay đơn giản hơn là chỉ để đi chơi, ngoạn cảnh. Phi cơ chuyên chở con người và chúng vận chuyển được bệnh hoạn. Hàng năm, nạn dịch cúm vừa xuất hiện tại Hồng Kông thì chỉ vài ngày sau đã có mặt tại Âu Châu hay Mỹ Châu rồi. Bệnh SARS cũng đã mượn con đường này mà lây lan ra toàn thế giới. Có khác chăng là bệnh cúm đã có thuốc chủng ngừa, còn bệnh SARS thì không hay chưa được chế tạo.

Do sự lo sợ mắc vào bệnh hiểm nghèo, không có thuốc chữa ; do khuyến cáo của các cơ quan y tế quốc tế, người ta đã tạm hoãn những cuộc di chuyển đến các nước nhiễm bệnh. Mặt khác, những người trong các vùng bị dịch như Hồng Kông, Bắc Kinh, Quảng Đông vv... hay những người có triệu chứng bị bệnh như sốt cao, ho khan... cũng không được các hãng hàng không chấp thuận cho lên phi cơ. Hành khách vắng, việc duy trì các đường bay, chuyến bay không có lợi, nên nhiều hãng hàng không đã hủy bỏ chương trình. Ngày 31/03/2003, hãng Hàng Không Nhật Bản (JAL) đã loan báo có đến 10.000 hành khách đã hủy bỏ vé máy bay trên các đường bay quốc tế. Tại Việt Nam, ông Lương Hoài Nam, Trưởng Ban kế hoạch thị trường, Tổng công ty Hàng không Việt Nam, cho biết : "Cả VNA (Vietnam Airlines) và Hàng không Phương Nam (Trung Quốc) đã giảm chuyến rất nhiều so với giai đoạn trước SARS, nhưng các chuyến bay vẫn rất vắng khách (Hàng không Phương Nam đã cắt giảm các chuyến bay dến Thành Phố HCM từ 5 chuyến/tuần xuống còn 2 chuyến / tuần, riêng đường bay Hà Nội hủy bỏ hẳn từ 29-4) ". Ông tiết lộ thêm chi tiết : "Với 3 chuyến bay mỗi tuần bằng A320 (150 ghế), trong suốt mấy tuần qua, chúng tôi chỉ có trên dưới 20 khách chuyến Bắc Kinh về, trống tới 85% số ghế ". Theo báo chí quốc tế, không chỉ riêng các công ty hàng không Á Châu hay Việt Nam bị ảnh hưởng tai hại, mà cả những công ty Âu Mỹ cũng chịu chung số phận.

Gắn liền với ngành hàng không là ngành khách sạn, du lịch. Tại Hồng Kông, Quảng Châu và cả Bắc Kinh, rất nhiều khách sạn đã phải đóng cửa vì lệnh kiểm dịch và vì không có khách. Khách sạn là nơi du khách trú ngụ khi tới thăm, là những nơi hội họp của những nhà kinh doanh quốc tế và cũng là những nơi tổ chức tiệc tùng, tiếp tân, cưới hỏi. Tất cả những dịch vụ đó đã bị ngưng trệ vì dịch SARS. Tại Việt Nam, một nước bị lây nhiễm, báo Lao Động điện tử ngày 21/04/2003 vừa qua đã cho ta thấy bức họa đen tối khi tờ báo viết : "Hầu hết các công ty du lịch, số khách đã giảm mạnh. Tại Công ty du lịch và thương mại thủ đô Captour, số khách quốc tế đã giảm 90%, khách nội địa cũng giảm 70 - 80%. Theo thống kê của các công ty du lịch Vietran Tour, Saigon Railtour, Hanoi Tourist... 90% khách đã hủy hợp đồng đăng ký từ tháng 1 và tháng 2/2003". Tờ báo còn viết thêm : "So với tháng 2, tháng 3 và đầu tháng 4.2003, các đơn vị kinh doanh dịch vụ khách sạn, nhà hàng giảm khoảng 80 - 90% khách đăng ký trọ, đặt tiệc".

Theo những nhà kinh tế quốc tế thì cho đến nay, dịch SARS đã làm thiệt hại kinh tế nặng nề cho các quốc gia trên thế giới. Con số thiệt hại này lên đến hàng trăm tỷ mỹ kim. Nhưng ảnh hưởng tai hại của dịch viêm đường hô hấp ác tính lên nền kinh tế các quốc gia sẽ còn gia tăng và dai dẳng nhiều tháng sau khi thanh toán được nạn dịch này. Hiện nay nạn dịch, tuy đã được chận đứng tại một số quốc gia, kể cả Việt Nam, nhưng nó vẫn hoành hành và gây thiệt mạng cho nhiều người tại Trung Quốc là ổ phát xuất ra nạn dịch. Theo thông báo cập nhật mới nhất của Tổ Chức Y Tế Thế Giới thì cho đến ngày 1/5/2003 có tất cả 5865 người bị lây nhiễm và 391 người chết vì bệnh SARS. Trên toàn thế giới, chỉ trong 1 ngày 1/5/2003 đã phát hiện thêm 212 người lây nhiễm và 19 người chết gồm 11 người tại Trung Quốc, 5 người tại Hồng Kông, 2 người tại Đài Loan và 1 người tại Ba Lan (người đầu tiên). Tổng số các quốc gia bị lây nhiễm hiện nay là 27 nước.

Không phải chỉ ngành hàng không và du lịch mới bị ảnh hưởng vì dịch SARS. Hiện nay ở Bắc Kinh, nhà cầm quyền đã ra lệnh đóng cửa tất cả các học đường, từ tiểu học đến đại học ; tất cả các trung tâm văn hóa, giải trí... Ngành doanh thương, đầu tư, sản xuất ở nhiều nước bị đình trệ, nhất là những nước có nền kinh tế phát triển như Đài Loan, Singapore. Biện pháp cô lập những người bị bệnh và bảo vệ những người lành mạnh tránh bị lây nhiễm sẽ khiến cho các xí nghiệp không hoạt động được. Nếu bệnh tiếp tục lan tràn, tiến sĩ Nguyễn Đức Thái, viện dẫn ước tính của các chuyên gia kinh tế, thì mức thiệt hại của nạn dịch này có thể lên đến 30% GDP tại các nước Á Châu. Riêng tại Việt Nam, theo sự đánh giá ngày 28/04/2003, mang nhiều tính chất khuyến khích và xã giao của Ngân Hàng Phát Triển Á Châu được đăng trên báo Tuổi Trẻ của cộng sản Hà Nội thì "Việt Nam là nước chịu ảnh hưởng của SARS ít nhất ở châu Á trong số các nước bị SARS hoành hành nhưng vẫn có thể phải chịu 0,1 - 0,4% suy giảm GDP". Cũng nên biết là Hà Nội dự kiến mức tăng trưởng năm 2003 là 7%.

Nạn dịch "Viêm đường hô hấp ác tính" là nạn dịch có tầm vóc lớn đầu tiên của thế kỷ 21. Nó đã lây lan từ Trung Quốc đến 26 quốc gia khác trên thế giới gây thiệt mạng cho gần 400 người. Con số tử so với gần 6000 người bị lây bệnh được coi là nhỏ ; nhưng tỷ lệ tử vong lại không nhỏ và ảnh hưởng của nạn dịch lên trên sinh hoạt con người trên thế giới càng không phải là nhỏ. Một vài điều đáng suy nghĩ nhân nạn dịch này.

Thứ nhất là sự bưng bít thông tin của chính quyền Bắc Kinh khiến cho đến khi thế giới biết được thì bệnh đã lây lan khá rộng. Sự bưng bít này có thể xuất phát từ bản chất của chế độ cộng sản. Những tin tức có lợi cho đảng và Nhà Nước thì bộ máy tuyên truyền hô hoán lên. Những tin tức bất lợi thì bị ém nhẹm. Sự bưng bít cũng có thể xuất phát từ bản chất tham lợi nhuận của chính quyền cộng sản Bắc Kinh. Họ sẵn sàng hy sinh tính mạng, sức khỏe của dân chúng để bảo vệ nền kinh tế của họ, vì nếu công bố bệnh dịch thì kinh tế sẽ xuống dốc.

Điều thứ nhì đáng suy nghĩ là một chuỗi câu hỏi. Hỏi rằng, nếu bệnh SARS không do các bác sĩ Pháp và ngoại quốc ở bệnh viện Việt Pháp khám phá và báo động, liệu cộng sản Hà Nội có ém nhẹm, bưng bít như Bắc Kinh vì họ vẫn rập khuôn theo đường lối của cộng sản Trung Quốc ? Con số 68 người bị bệnh và 5 người chết do Hà Nội công bố từ ngày 26/02/2003 là ngày khám phá bệnh nhân SARS đầu tiên cho đến nay vẫn không thay đổi. Liệu con số này có đáng tin cậy không ? Có thật không có người nào thêm bị lây nhiễm ? Vì bệnh này xuất phát từ Quảng Đông bên Tàu, giáp giới với Việt Nam, và hàng ngày có hàng trăm hàng ngàn lượt người qua lại vận chuyển hàng lậu từ Trung Quốc sang nước ta. Ngày 28/04/2003 vừa qua, tổ chức WHO đã tuyên bố lấy tên Hà Nội ra khỏi danh sách các vùng bị nhiễm bệnh. Cộng sản Hà Nội đang nói đến "bùng nổ du lịch hậu SARS" vào các tháng hè sắp tới. Liệu từ nay đến đấy, nếu có trường hợp bệnh mới không ? và nếu có, Hà Nội có đủ lương thiện công bố hay không ?

Điều thứ ba đáng suy nghĩ là, vì các chế độ cộng sản nắm độc quyền thông tin nên nạn dịch SARS mới hoành hành dữ dội trên khắp thế giới. Phải chi có những nguồn thông tin độc lập thì đã tránh được biết bao hậu họa. Cần phải có tự do thông tin tại Việt Nam.